Кіріспе

Э. Х. Каррдың халықаралық қатынастар туралы кітабы

"Жыырма жылдық дағдарыс: 1919–1939: Халықаралық қатынастарды зерттеуге кіріспе" – Э. Х. Каррдың халықаралық қатынастар саласындағы еңбегі. Кітап 1930 жылдары, Еуропада Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға азықалған шақта жазылды. Алғашқы басылымы 1939 жылдың қыркүйегінде, соғыс басталғаннан кейін жарық көрді. Екінші басылымы 1945 жылы жарыққа шықты. Жаңартылған басылымда Карр "оқиғалардың соңғы ағынымен біршама өзгертілген әрбір бөлімді қайта жазбады", егер керісінше "бірнеше сөйлемді түзетуге" және жұмыстың түсініктілігін арттыруға бағытталған шағын жұмыстар жасады. Кітапта Карр халықаралық саясаттың реалистік теориясын жеткізеді, сондай-ақ либералды идеалистердің утопиялық көзқарасы деп аталатын нәрсені сынап көрсетеді (ол оны Вудро Вильсонмен байланыстырады). Каррдың реализмі көбінесе классикалық реализм ретінде танылады. Карр халықаралық саясатты билік күресі деп санайды. Ол биліктің үш түрін бөліп көрсетеді: әскери билік, экономикалық билік және қоғамдық пікірге билік. Оның пікірінше, саяси әрекеттер мораль мен биліктің үйлесімділігіне негізделеді.

Сипаттама

Бұл мәтін халықаралық қатынастар теориясының классикасы болып саналады және көбінесе Фукидид, Макиавелли және Гоббс дәстүріндегі алғашқы қазіргі заманғы реалистік мәтіндердің бірі деп есептеледі. Каррдың талдауы Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі оптимизммен басталады, бұл Ұлттар Лигасының декларацияларында және әскери қақтығыстың тұрақты түрде алдын алуға бағытталған түрлі халықаралық шарттарда көрініс тапқан. Ол мемлекеттер арасындағы бейбітшілік пен ынтымақтастық туралы рационалды, жақсы ойластырылған идеялардың халықаралық аренадағы хаос пен қауіпсіздік шындығына байланысты қысқа мерзімде қалай құлап кеткенін көрсетеді. Карр биліктің әскери, экономикалық, идеологиялық және құқықтық қырларын бағалап, тіршілік үшін күресу мен бәсекелестікті ескермеген утопиялық теоретиктерге қатаң сын айтады. Дегенмен, Карр адамның өркендеу мүмкіндігінен бас тартпайды. "Жыйырма жылдық дағдарыс" кітабының соңында ол халықаралық саясатта моральдің маңыздылығын қолдайды және толыққанды реализм біз көтере алмайтын қараңғылыққа алып келеді деп санайды. Оның талдауының негізгі шарты – халықаралық істерді жүргізуде күштердің салыстырмалы тепе-теңдігін бастапқы нүкте ретінде мойындау қажеттігі. Ол өзінің ойын "Ұлттар Лигасы сияқты "әдемі суперконструкциялар" "негізді қазуда белгілі бір прогресс жасалғанша күтуі керек" деген тұжырыммен аяқтайды.

Қорытынды

1936 жылы Эдвард Халлетт Карр жиырма жылға жуық уақыт жұмыс істеген Сыртқы істер министрлігінен Уэльс университетінің Аберистуит колледжіндегі Халықаралық саясат кафедрасының Вудро Вильсон атындағы профессоры лауазымына көшті. Бұл оған Сыртқы істер министрлігінде ешқашан мүмкін болмаған нәрсені – сыртқы саясат туралы жазу және дәріс беру еркіндігін беретін еді, ол бұл мүмкіндікті ұзақтан күткен. Осылай туды "Жиырма жылдық дағдарыс, 1919–1939" кітабы, дегенмен автордың кітапқа арнаған басты атауы – "Утопия және шындық" болатын. Кітап жалпы халықаралық қатынастарды қарастырады, бірақ ең бастысы соғыстар аралық кезеңге арналған. Автор бастапқыда либерализмнің ақтауларын жоққа шығарып, сонымен бірге соғыстар аралық дағдарыстан шығу жолын көрсетуді көздеген. Сонымен қатар, ол ұлттың өзін-өзі анықтау құқығын ұран ретінде қолданған Вудро Вильсонға сын айтқысы келді, Карр оны соғыстар аралық кезеңдегі дағдарыстың себептерінің бірі деп есептеді. Автор жағдайға шешім табуға немесе кемінде "жаңа әлеуметтік және экономикалық негіздерге құрылған жаңа қоғам" деп атаған нәрсеге балама табуға бекінді. Кітап бес бөлімнен және он төрт тараудан тұрады. Бірінші бөлімі халықаралық саясат ғылымын зерттеуге, екінші бөлімі соғыстар аралық халықаралық дағдарыстың себептері мен салдарына, үшінші бөлімі саясат, билік және мораль ұғымдарына және олардың арасындағы байланысқа арналған. Төртінші бөлімде халықаралық өзгерістердің қозғалтқышы ретіндегі заң қарастырылады, ал бесінші бөлімде Карр өз қорытындыларын ұсынады. Біріншіден, Карр халықаралық саясаттың қалыптасу контекстін көрсетеді. Оның ғылымы әлі алғашқы қадамдарын жасап жатыр, себебі халықаралық істерді сарапшылардың қолынан шығаруға немесе тіпті кәсіби мамандардың қызметіне жүйелі түрде назар аударуға ешқандай жалпы ниет болған жоқ. Алайда, 1914–1918 жылдардағы соғыс соғысты тек әскери сарапшыларға қатысты мәселе ретінде қарастырудың бұрынғы тәсілін тоқтатты, сондықтан халықаралық саясат ғылымы халықтың үлкен сұранысына жауап ретінде пайда болды. Бірақ бұл әдісте бір қиындық болды. Олар алдымен деректерді жинап, жіктеді, содан кейін талдап, қорытынды жасады. Содан кейін олар деректері мен дедукцияларын қандай мақсатта қолдануға болатынын білуге тырысты, бірақ адам миы керісінше жұмыс істейді. Автордың айтуынша, әрбір саяси үкім бізге фактілерді өзгертуге көмектеседі және саяси ойдың өзі саяси іс-қимылдың бір түрі. "Саяси ғылым – бұл тек қазіргі жағдайды ғана емес, қалай болуы керек екенін зерттейтін ғылым". Содан кейін Эдвард мәтін бойына өтетін утопизммен таныстырады. Саяси ғылымдардың утопиялық кезеңінде зерттеушілер қазіргі фактілерге немесе себеп-салдарды талдауға аз көңіл бөледі, бірақ уақыттарын көрегендік жобаларды әзірлеуге жұмсайды. Тек осы жобалар сәтсіз аяқталғанда және қалау немесе мақсат өздігінен қалаған мақсатқа жетуге қабілетсіз екені дәлелденгенде ғана зерттеушілер талдау мен зерттеудің көмегін шақырады, содан кейін ғана ол ғылым ретінде қарастырылады. 1931 жылдан кейінгі оқиғалар халықаралық саясат ғылымының негізі ретінде таза ұмтылыстың әлсіздігін анық көрсетті. Мансабының басында Карр Ресей тарихын зерттеу арқылы реализм идеяларына сүйенді және марксистік бағытта бағытталды. Нәтижесінде, ол утопизмнің асығысқандығын түзету үшін реализмнің қажеттілігін көрсетті және кейіннен олардың арасында күресті орнатты. Ол Ұлттар Лигасына күмәнмен қарады, өйткені кез келген әлеуметтік тәртіп стандарттаудың үлкен деңгейін білдіреді, сондықтан әртүрлі елдерге байланысты мүмкін емес абстракция. Яғни, қоғамда әр мүше үшін әртүрлі ережелер болмайды. Сонымен қатар, ол либералдық қағидаларды сынға алды, өйткені 1929 жылдан кейін әлемдік экономиканың құлдырауы либерализмге деген сеніміне ең үлкен соққы болды. Карр сонымен қатар, жеке адамдар белгілі бір мінез-құлық нормаларына бағынбаса, ұлттық немесе халықаралық саяси қоғамның қалай болатынын талқылайды, бірақ мәселе біз неге осындай ережелерді ұстанғанымызға байланысты. Кейіннен ол laissez faire және оның мүдделер мен моральдың үйлесімділігі туралы іліммен байланысы туралы айтады, бұл экономикалық ұлтшылдық деп аталатын күрделі құбылысты тудырады. Бұрынғы экономикалық ілімнің қаншалықты даулы болғаны сияқты, мәтінде әр ұлттың бейбітшілікке бірдей қызығушылығы бар деген болжам бар екендігі және осы қағиданы бұзғандар ақылсыз және адал емес деп есептелгендігі зерттеледі. Кейін бір тарауда Карр билікті саясаттың маңызды құрауы және үкіметтің қажетті құралы деп анықтайды. Одан кейін ол саяси билікті әскери билік, экономикалық билік және пікірге билік етуге бөледі, оларды жеке қарастырудың қажеті жоқ, өйткені олар тығыз байланысты. Әскери құралдың ең маңыздылығы халықаралық қатынастардағы биліктің соңғы көрсеткіші – соғыс екендігінде. Сонымен қатар, елдің сыртқы саясаты оның мақсаттарымен ғана емес, сонымен қатар оның әскери күшімен шектеледі, ол өзінің мақсаты болып табылады. Билікке ұмтылуда әскери және экономикалық құралдар қолданылады, бірақ саяси лидер үшін көндіру өнері және билікке қол жеткізу үшін пропаганда да маңызды. Содан кейін Карр муниципалдық және халықаралық заң арасындағы айырмашылықты сипаттайды, онда халықаралық заңда сот, атқарушы және заң шығарушы орган жоқ. Одан кейін ол заңның натуралистік және реалистік көзқарастарын көрсетеді және заңның мәні – тұрақтылықты қамтамасыз ету және қоғамның қолданыстағы құрылымын сақтау екенін айтады. Автор шарттардың қадір-қасиетімен байланыстырып, олар құқықтарды қорғау үшін жасалған екенін айтады, өйткені барлық елдер шарт міндеттемелеріне орайтын жоқ, сондықтан шарт міндеттемелері халықаралық заңда шарт жасалған кездегі жағдайлар сақталған жағдайда ғана орындалатындығын айтатын ереже жасалды. Кітап сонымен қатар, келісімдерге күшпен қол қойылған жағдайларда моральдық жайттар бар екенін, яғни күшпен орындалған жағдайларда моральдық жайттар бар екенін, Версаль келісіміне сілтеме жасайды. Бірақ халықаралық шарттардың заңдық күшіне берілген басымдық әлсіз елдердің үстемдігін сақтау үшін үстем елдер тарапынан қолданылатын қару да болуы мүмкін. Автор сонымен қатар, кейбір адамдар өзгеріске соғыс қажет екенін қабылдағысы келмейтініне байланысты моральды сынға алады. "Қарсылықсыз адамзат тоқырап, әділетсіздік түзетілмейді". Status quo ұзаққа соқпайды және оны қорғау әрқашан сәтті бола бермейді, бұл соғысқа әкелуі мүмкін, бірақ ықтимал шешім – бейбіт өзгерістердің әдістерін орнату, қазіргі таңда халықаралық мораль мен халықаралық саясаттың негізгі мәселесі. Соңында, соғыстар аралық кезеңде халықаралық қатынастар аясында моральдық дағдарыс болды, бұл ұлттардың мүдделерінің қақтығысына әкелді, сонымен қатар кейбір елдердің мүдделері назардан тыс қалды. Саясат – бұл бір-бірінен бөліне алмайтын екі негізгі элементтен тұрады: утопия және шындық. Кітаптың қорытындысы – кішкентай тәуелсіз ұлттық мемлекеттердің ескіргендігі және көптеген ұлттық мемлекеттер мүшелігіне негізделген жұмысқа жарамды халықаралық ұйым құру мүмкін емес. Сонымен қатар, status quo-ны қорғау ұзақ мерзімді перспективада тұрақты бола алмайтын саясат, сондықтан ескі тәртіпті қалпына келтіру мүмкін емес және көзқарастың күрт өзгеруі қажет, сондықтан халықаралық келісімге қарай прогреске үміт бар...

Жауаптар

"Жыйырма жылдық дағдарыс" жарық көргеннен бері халықаралық қатынастарды зерттеудегі маңызды еңбек болып табылады. Бұл кітап бүгінгі күнге дейін жоғары сынып студенттері арасында кеңінен оқылады және "классикалық реализмнің негізін қалаған мәтіндердің бірі" саналады. Бұл кітап көптеген басқа жұмыстарға, мысалы, Майкл Кокс, Тим Данн және Кен Бут редакциялаған Халықаралық зерттеулер қауымдастығының "Сегіз жылдық дағдарыс" кітабына шабыт берді. Олар "Каррдың "Жыйырма жылдық дағдарысындағы" көптеген аргументтері мен дилеммалары бүгінгі халықаралық саясаттың теориясы мен тәжірибесіне қатысты" деп жазады, сондай-ақ кітапты "саланың 80 жылдық тарихында бізді жасыруға ешқандай мүмкіндік бермейтін сирек кітаптардың бірі" деп мақтайды. Каррға деген жауап толығымен оңды болған жоқ. Кейтлин Блэкстон Каррдың осы еңбектегі моральдық позициясын "алаңдатарлық" деп сынады. Ғалымдар Каррды сонымен қатар "реалистік-идеалистік қақтығысты" бейнелегені үшін де сынға алды. Питер Уилсонның айтуынша, "Каррдың утопия жөніндегі түсінігі мұқият жасалған ғылыми тұжырым емес, өте қолайлы риторикалық тәсіл". Керісінше, Стивен МакГлинчи Каррды кейіннен қарап сынға алуға тырыспай, Каррдың "Жыйырма жылдық дағдарыстағы" оқиғаларды талдауы, әсіресе Ұлттар Лигасын сынауы, сол кездегі жағдайды ескеретін маңызды және уақтылы болды деп мәлімдейді. Джон Миршаймер оны ХХ ғасырдың халықаралық қатынастардағы үш ең ықпалды реалистік еңбектерінің бірі деп сипаттайды. Миршаймер бұл кітаптың қорғаныс реализмін жақсы қорғайтынын айтады. Дегенмен, Миршаймер кітапта "теория жоқ" деп мәлімдейді: Карр "мемлекеттердің билікке қаншалықты қызығушылық танытатыны және олар қанша билікке ие болғысы келетіні туралы аз айтады". Жақында Карр туралы әдебиет көбейіп, мәтіннің күрделілігі жақсырақ түсінілді, оның ішінде Джонатан Хаслам, Майкл Кокс және Чарльз Джонстың кітаптары да бар.

Ұқсас немесе ұқсас жұмыстар

Екінші дүниежүзілік соғыстың бастауы А. Дж. П. Тейлор (1961). Еуропадағы 1848–1918 жылдардағы үстемдік үшін күрес А. Дж. П. Тейлор (1954). Ричард Дж. Эванстың «Үшінші Рейх» трилогиясы (2003, 2005, 2008). Сөнген шамдар: Еуропаның халықаралық тарихы 1919–1933 Zara Steiner (2007). Қараңғылықтың жеңісі: Еуропаның халықаралық тарихы 1933–1939 Zara Steiner (2011).