Кіріспе

Кез келген екі мүмкін кездейсоқ нәтижеге ие эксперимент. Ықтималдықтар теориясы мен статистикада Бернулли сынағы (немесе биномдық сынақ) — эксперимент жүргізілген сайын сәттілік ықтималдығы бірдей болатын "сәттілік" және "сәтсіздік" деген екі ғана мүмкін нәтижеге ие кездейсоқ эксперимент. Ол 17 ғасырдағы швейцариялық математик Якоб Бернуллидің есімімен аталады, ол оларды өзінің "Ars Conjectandi" (1713 ж.) еңбегінде талдаған. Бернулли сынағының математикалық формалдануы және кеңейтілген түрі Бернулли процесі деп аталады. Бернулли сынағының тек екі мүмкін нәтижесі болғандықтан, оны "иә немесе жоқ" түріндегі сұрақ ретінде қарастыруға болады. Мысалы:

Шығарылған карталар жинағының үстіңгі картасы тума (ас) ба? Жаңа туған бала қыз ба? (Адамның жыныс қатынасын қараңыз.) Сондықтан, сәттілік пен сәтсіздік — екі нәтижені белгілеу үшін ғана қолданылатын ұғымдар, оларды тура мағынасында түсіндіруге болмайды. "Сәттілік" термині осы контексте белгілі бір шарттарға сай келетін нәтижені білдіреді; бұл бағалау емес. Кез келген ықтималдық кеңістігінде, кез келген оқиға (нәтижелер жиынтығы) үшін, оқиғаның орын алуына немесе орын алмауына сәйкес келетін Бернулли сынағын анықтауға болады (оқиға немесе толықтырушы оқиға). Бернулли сынақтарының мысалдары:

Монетаны лақтыру. Бұл жағдайда, монетаның бет жағы ("бас") әдетте сәттілікті, ал сырт жағы ("құйрық") сәтсіздікті білдіреді. Әділ монета үшін сәттілік ықтималдығы анықтама бойынша 0,5-ке тең. Бұл жағдайда екі ғана мүмкін нәтиже бар. Дөңгелекті лақтыру, онда алты ("тума") — "сәттілік", ал қалғандары — "сәтсіздік". Бұл жағдайда алты мүмкін нәтиже бар, ал оқиға — алты; "алты емес" толықтырушы оқиғасы қалған бес мүмкін нәтижеге сәйкес келеді. Саяси пікір сауалнамасын жүргізу кезінде, сайлаушыны кездейсоқ таңдап, ол алдағы референдумда "иә" деп дауыс бере ме, жоқ па, соны анықтау.

Ақшаны лақтыру

Ақша сырғанының төрт рет лақтырылуымен жүзеге асырылатын қарапайым тәжірибені қарастырайық. Лақтырылғандардың дәл екісінде түйір қырсық болатын ықтималдығын анықтаңыз.