Кіріспе
Ықтималдыққа қатысты қателік. Орташалық заң – белгілі бір нәтиже немесе оқиғаның белгілі бір уақыт аралығында оның ықтималдығына сәйкес жиілікпен болатынына қатысты кең таралған сенім. Контекстке немесе қолданылуына байланысты, мұны дұрыс, салауатты ойлау немесе ықтималдықты түсінбеу деп қарастыруға болады. Осы түсінік ойыншының қателігіне алып келуі мүмкін, яғни адам белгілі бір нәтиже жақында болмағандықтан, оның енді тез арада орын алуы керек деп сеніп қояды (мысалы, үш рет қатарынан монетаны лақтырғанда сырға шықса, келесі лақтыруда міндетті түрде түйір шығуы керек деп ойлау). Күнделікті өмірде қолданылатын «заң» көбінесе математикалық принциптерден гөрі, тілекке қарайтын ойлаудың немесе статистиканы нашар түсінудің көрінісі болып табылады. Кездейсоқ шаманың өте үлкен үлгіде өзінің негізгі ықтималдығын көрсететін нақты теорема болғанымен, орташалық заң көбінесе табиғи емес, қысқа мерзімді «тепе-теңдік» болуы керек деп есептейді. Әдеттегі қолданыстарда негізгі ықтималдық таралуында ешқандай бұрмалылық жоқ деп қарастырылады, бірақ бұл көбінесе эмпирикалық деректерге қайшы келеді.
The law of averages is the commonly held belief that a particular outcome or event will, over certain periods of time, occur at a frequency that is similar to its probability. Depending on context or application it can be considered a valid common sense observation or a misunderstanding of probability. This notion can lead to the gambler's fallacy when one becomes convinced that a particular outcome must come soon simply because it has not occurred recently (e. g. believing that because three consecutive coin flips yielded heads, the next coin flip must be virtually guaranteed to be tails). As invoked in everyday life, the "law" usually reflects wishful thinking or a poor understanding of statistics rather than any mathematical principle. While there is a real theorem that a random variable will reflect its underlying probability over a very large sample, the law of averages typically assumes that an unnatural short term "balance" must occur. Typical applications also generally assume no bias in the underlying probability distribution, which is frequently at odds with the empirical evidence.
Құмар ойыншының қателігі
Қауіпкердің қателігі – орташа есеп заңын дұрыс қолданбаудың бір түрі, онда ойыншы белгілі бір нәтиже жақында орын алмағандықтан, оның пайда болу ықтималдығы жоғары деп санайды немесе (керісінше) белгілі бір нәтиже жақында орын алғандықтан, жақын арада оның пайда болу ықтималдығы төмендейді деп ойлайды. Мысалы, үш рет қатарынан қызыл түске түскен рулетка дөңгелегін қарастырайық. Көрермен орташа есеп заңын қолданып, келесі айналымда оның міндетті түрде (немесе кем дегенде, әлдеқайда көп мүмкіндікпен) қара түске түсетініне сенім білдіруі мүмкін. Әрине, дөңгелектің жады жоқ және оның ықтималдықтары өткен нәтижелерге байланысты өзгермейді. Сондықтан, егер дөңгелек он немесе жүз рет қатарынан қызыл түске түссе де, келесі айналымның қара түске түсу ықтималдығы 48,6%-дан аспайды (бір жасыл нөл бар стандартты еуропалық рулетка үшін; жасыл нөл болмаса және рулетка стандартты болса, ол дәл 50%-ды құрайды, ал бір жасыл "0" және бір жасыл "00" бар стандартты американдық рулетка үшін 47,4%-ды құрайды). Сол сияқты, жақында пайда болмаған лотерея нөмірлерінің жақын арада пайда болады деген сенімнің статистикалық негізі жоқ. (Басқалардан аз танымал лотерея нөмірлерін таңдаудың да бір қызығы бар, себебі олардың пайда болу ықтималдығы жоғары немесе төмен емес, бірақ ең ірі жүлделер әдетте жеңімпаз нөмірлерді таңдағандардың барлығы арасында бөліседі. Аз танымал нөмірлердің де танымал нөмірлер сияқты пайда болу ықтималдығы бірдей, ал үлкен жеңіске қол жеткізген жағдайда оны азырақ адаммен бөлісуге тура келеді. Парімутюэль ставкаларын қараңыз.)
Күтілетін мәндер
Орташалар заңының тағы бір қолданылуы – үлгінің мінез-құлқы халықтың статистикалық мәліметтеріне сәйкес күтілетін мәнмен сәйкес келуі керек деген сенім. Мысалы, әділ монетаны 100 рет лақтырсақ, орташалар заңы бойынша 50 сырға және 50 еске түсуі мүмкін деп болжауға болады. Бұл ең ғасырлық нәтиже болғанымен, биномдық үлестірілімге сәйкес оның орын алу ықтималдығы 8% ғана. Егер үлгі халықты дұрыс көрсетпесе, орташалар заңына негізделген болжамдар одан да аз пайдалы.
Сынақтарды қайталау
Бұл мысалда, адам бірнеше тәжірибелер жасау арқылы сирек болатын оқиғаның кем дегенде бір рет орын алу ықтималдығын арттыруға тырысады. Мысалы, жұмыс іздеуші: "Егер мен өтінішімді жеткілікті мекенжайға жіберсем, орташа есеп бойынша біреу маған жұмысқа алуы керек" деуі мүмкін. Егер ықтималдық нөлден өзгеше болса, тәжірибелер санын арттыру артық нәтижеге жетудің жалпы ықтималдығын арттыратыны рас. Дегенмен, осы нәтиженің кепілді түрде орын алуын қамтамасыз ететін тәжірибелердің нақты саны жоқ; керісінше, оның орын алған ықтималдығы 100%-ға жақындаса да, ешқашан толыққанды 100%-қа жете алмайды.
Чикаголық "Кабс"
Стив Гудманның "A Dying Cub Fan's Last Request" әнінде Чикаго "Кабс" командасының чемпиондыққа жете алмауына қатысты орташа есеп заңы айтылады. Гудман 1981 жылы әнді жазған кезде, "Кабс" 1945 жылдан бері Ұлттық лига чемпионатында жеңіске жетпеген, ал 1908 жылдан бері Әлемдік серияны ұтып алмаған еді. Осы нәтижесіздік 2016 жылға дейін, "Кабс" екеуін де жеңгенге дейін жалғасты.