Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ағылшын тіліне негіделген креол тілдері
English based creole languages
Нигерия пиджин тілі, сондай-ақ, ғылыми еңбектерде Naija немесе Naijá деп аталады, Нигерия бойынша лингва франка ретінде қолданылатын ағылшын тіліне негіделген креол тілі. Бұл тіл кейде пиджин, брокун 'улу' немесе "жергілікті тіл" деп те аталады. Әртүрлі сөйлеушілер оны пиджин, креол, диалект немесе декреолданған акролект түрінде қолдануы мүмкін, және олар әлеуметтік жағдайға қарай осы формалардың арасында ауыса алады. 2010 жылдары пиджин үшін ортақ орфография жасалды, ол тілге үйлесімді жазу жүйесін беру арқылы айтарлықтай танымалдылыққа ие болды. Бұл мақалада "Нигерия пиджині" деп аталатын тілдің нұсқалары Батыс және Орталық Африканың Бенин, Гана және Камерун сияқты елдерінде де қолданылады.
Nigerian Pidgin, also known as Naija or Naijá in scholarship, is an English based creole language spoken as a lingua franca across Nigeria. The language is sometimes referred to as Pijin, Brokun 'Ullu' or "Vernacular". It can be spoken as a pidgin, a creole, dialect or a decreolised acrolect by different speakers, who may switch between these forms depending on the social setting. In the 2010s, a common orthography was developed for Pidgin which has been gaining significant popularity in giving the language a harmonized writing system. Variations of what this article refers to as "Nigerian Pidgin" are also spoken across West and Central Africa, in countries such as Benin, Ghana, and Cameroon.
Мәртебе
Нигериялық пиджин тілі елде кеңінен қолданылады, бірақ ол ресми тіл мәртебесіне ие емес. Пиджин әр түрлі этникалық топтар арасындағы тілдік кедергіні жояды және Нигерияның барлық аймақтарында кең таралған. 2011 жылы Google пиджин тілінде іздеу интерфейсін іске қосты. 2017 жылы BBC пиджин тілінде хабар тарату үшін BBC News Pidgin қызметін бастады.
Nigerian Pidgin is commonly used throughout the country, but it has not been granted official status. Pidgin breaks the communication barrier between different ethnic groups and it is widely spoken throughout Nigeria. In 2011, Google launched a search interface in Pidgin. In 2017, BBC started BBC News Pidgin to provide services in Pidgin.
Кариб батыс креол тілдеріне ұқсастығы
Нигерия пиджин тілі, Батыс Африканың әртүрлі пиджин және креол тілдерімен қатар, Кариб бассейніндегі ағылшын тіліне негіделген креол тілдерімен ұқсастықтарды бөліседі. Тіл білімі мамандары бұл осылай болуына себеп, Жаңа Дүниеге әкелінген құлдардың көпшілігі Батыс Африкадан шыққан деп санайды. Айналымдар мен акценттер көбінесе Вест-Индиядағы африка тілдерінің өте әртүрлі болуына байланысты айқайшылыққа түседі, бірақ жазылғанда немесе баяу айтылғанда, Кариб теңізінің креол тілдері көбінесе Батыс Африканың креол тілдерімен өзара түсіністікке ие. Кариб креолындағы su su (әңгіме) және pyaa pyaa (ауру) сияқты қайталанатын тіркестердің болуы, Батыс Африка тілдеріндегі ұқсас тіркестердің болуын көрсетеді. Нигерия пиджинінде де қайталанатын тіркестер бар, мысалы, "ашық көру" дегенді білдіретін koro koro, "қорқынышты" дегенді білдіретін yama yama және "қоқыс" дегенді білдіретін doti doti. Сонымен қатар, Суринам креолында (Сранан Тонго) және Ямайка патоисінде Батыс Африкадан шыққан сөздердің қолданылуы, мысалы, unu және Бажан диалектісіндегі wunna немесе una – Батыс Африка пиджинінде ("сіздер" мағынасында, бұл сөз игбо тілінен шыққан unu немесе unuwa сөзінен, сонымен қатар "сіздер" дегенді білдіреді) Батыс Африканың ағылшын пиджиндері мен креолдары мен Кариб теңізінің ағылшын пиджиндері мен креолдары арасындағы қызықты ұқсастықтарды көрсетеді. "Me a go tell dem" (Мен оларға айтам) және "make we" (біз жасайық) сияқты екі жағалаудағы тілдердегі бірдей сөздер мен тіркестердің болуы да осыған дәлел. Кариб креолында да, Нигерия пиджин ағылшын тілінде де copula deh немесе dey кездеседі. "We dey foh London" фразасы креол тілінде сөйлейтін адам да, Нигерия пиджинінде сөйлейтін адам да "Біз Лондондамыз" деп түсінеді (дегенмен ямайкалықтар Wi de a London деп айтуы мүмкін, ал Суринамдықтар Wi de na London деп айтады). Бұл сөз игбо тіліндегі di сөзінен шыққан, мағынасы бірдей және ұқсас айтылады: anu di na ofe (сөзбе-сөз "ет қазанда") және anyi di na london (сөзбе-сөз "біз Лондондамыз"). Басқа ұқсастықтар, мысалы, пикин (Нигерия пиджинінде "бала" дегенді білдіреді) және пикни (Сент-Винсент, Антигуа және Сент-Китс сияқты аралдарда қолданылады, стандартты ағылшын тіліндегі қаралағыш/эпитет пикканиниге ұқсас) және chook (Нигерия пиджинінде "шабу" немесе "шағу" дегенді білдіреді), Тринидад креолындағы juk сөзімен сәйкес келеді, сондай-ақ басқа Батыс Үнді аралдарында қолданылатын chook сөзімен де сәйкес келеді.
Nigerian Pidgin, along with the various pidgin and creole languages of West Africa, share similarities to the various English based Creoles found in the Caribbean. Linguists posit that this is because most of the enslaved that were taken to the New World were of West African descent. The pronunciation and accents often differ a great deal, mainly due to the extremely heterogeneous mix of African languages present in the West Indies, but if written on paper or spoken slowly, the creole languages of the Caribbean are for the most part mutually intelligible with the creole languages of West Africa. The presence of repetitive phrases in Caribbean Creole such as su su (gossip) and pyaa pyaa (sickly) mirror the presence of such phrases in West African languages such as bam bam, which means "complete" in the Yoruba language. Repetitious phrases are also present in Nigerian Pidgin, such as koro koro meaning "clear vision", yama yama meaning "disgusting", and doti doti meaning "garbage". Furthermore, the use of words of West African origin in Surinamese Creole (Sranan Tongo) and Jamaican Patois, such as unu and Bajan dialect wunna or una – West African Pidgin (meaning "you people", a word that comes from the Igbo word unu or unuwa also meaning "you people"), display some of the interesting similarities between the English pidgins and creoles of West Africa and the English pidgins and creoles of the Caribbean, as does the presence of words and phrases that are identical in the languages on both sides of the Atlantic, such as Me a go tell dem (I'm going to tell them) and make we (let us). A copula deh or dey is found in both Caribbean Creole and Nigerian Pidgin English. The phrase We dey foh London would be understood by both a speaker of Creole and a speaker of Nigerian Pidgin to mean "We are in London" (although the Jamaican is more likely to say Wi de a London and the Surinamese way is Wi de na London.) The word originates from the Igbo word di meaning the same thing and pronounced similarly: anu di na ofe (literally "meat is in pot") and anyi di na london (lit. "we are in London"). Other similarities, such as pikin (Nigerian Pidgin for "child") and pikney (used in islands like St. Vincent, Antigua and St. Kitts, akin to the standard English pejorative/epithet pickaninny) and chook (Nigerian Pidgin for "poke" or "stab") which corresponds with the Trinidadian creole word juk, and also corresponds to chook used in other West Indian islands.
Португал тілімен байланыс
Нигерияның қазіргі Эдо/Дельта аймағынан шыққандықтан, португал тілінен пиджин ағылшын тілінде әлі де қалған сөздер бар (португал кемелері Бенин шығанағынан құлдармен сауда жасаған). Мысалы, "sabi do am?" деген сөйлем "Сен мұны қалай істейсің?" дегенді білдіреді. "Sabi" сөзі португал тіліндегі "saber" сөзі сияқты "білу" немесе "қалай істеуді білу" мағынасын береді. (Пиджиндердің моногенетикалық теориясына сәйкес, "sabir" сөзі Жерорта теңізі лингва-франкасындағы негізгі сөз болған, ол португал пиджині арқылы Батыс Африкаға жеткізілген. Ағылшын тіліндегі осы сөзбен байланысты сөз – "savvy".) Сонымен қатар, "pikin" немесе "pickaninny" сөзі португал тіліндегі "pequeno" және "pequenino" сөздерінен шыққан, олар тиісінше "кішкентай" және "кішкентай бала" деген мағынаны білдіреді.
Being derived partly from the present day Edo/Delta area of Nigeria, there are still some words left over from the Portuguese language in pidgin English (Portuguese ships traded slaves from the Bight of Benin). For example, you sabi do am? means "do you know how to do it?". Sabi means "to know" or "to know how to", just as "to know" is saber in Portuguese. (According to the monogenetic theory of pidgins, sabir was a basic word in Mediterranean Lingua Franca, brought to West Africa through Portuguese pidgin. An English cognate is savvy.) Also, pikin or "pickaninny" comes from the Portuguese words pequeno and pequenino, which mean "small" and "small child" respectively.
Нигерия ағылшын тілі
Кариб теңізіндегі креол тіліндегі жағдайға ұқсас, Нигерия пиджині көбінесе бейресми әңгімелерде қолданылады. Нигерия пиджинінің ресми тіл мәртебесі жоқ. Нигерия ағылшын тілі саясат, білім беру, ғылым және бұқаралық ақпарат құралдарында қолданылады. Нигерияда ағылшын тілі формалды білім беру арқылы меңгеріледі. Бір қарсы пікір бойынша, Нигерия пиджині "бір сөздің ішінде бір жоғары тон немесе бір төмен тонға қарсы бір тон тізбегі болуы мүмкін" екендігі айтылады; интонациялық жүйеде тонның төмендеуі кездеседі. Нигерия пиджинінде жазылған мәтіндердің көпшілігінде тондық белгілер болмайды және лексикалық тондық айырмашылықтар көрсетілмейді.
Similar to the Caribbean Creole situation, Nigerian Pidgin is mostly used in informal conversations. Nigerian Pidgin has no status as an official language. Nigerian English is used in politics, education, science, and media. In Nigeria, English is acquired through formal education. One rival suggestion is that Nigerian Pidgin "is something of a pitch accent language in which, given a word there may be only one high tone, or one sequence thereof in opposition to one low sequence"; downdrift is attested in the intonational system. Most written texts in Nigerian Pidgin do not show any tonal markings, and do not reflect any lexical pitch differences.