Кіріспе
Жердің жаңа теориясы – Уильям Уистонның жазған кітабы, онда ол Жердің құдайлық жаратылуы мен бүкіл әлемдік су тасқыны туралы сипаттама береді. Ол сондай-ақ Жердің комета атмосферасынан пайда болғанын және Жер тарихындағы барлық маңызды өзгерістердің кометалардың әрекетіне байланысты болғанын айтады. Кітап 1696 жылы жарық көрді және сол кездегі Исаак Ньютон мен Джон Локк сияқты зиялылар тарапынан жақсы қабылданып, құрмет көрді.
Кіріспе
Алғашқы сөзінде Уистон Мұсаның жаратылыс туралы баяндауын қарастырады. Ол Жаратылыс кітабының сөзбе-сөз түсіндірілуін қолдап, былай деп жазды: “Біз ешқашан қарапайым, айқын, оңай және табиғи мағынадан бас тартпауымыз керек, егер өзінің мәні, параллель жерлер немесе нақты себеп одан басқаша түсіндіруге берік және жеткілікті негіз бермесе”. Осылайша, ол Жаратылыс кітабының аллегориялық және мифологиялық интерпретацияларына қарсы шығып, мынадай қорытындыға келді: “Мұсаның жаратылысы – барлық нәрсенің пайда болуы туралы көркем және философиялық есеп емес, біздің жалғыз Жердің шатасқан хаостан қалыптасуының тарихи және шындық бейнесі, және ол адамзат мекендейтін болғанға дейін әрбір күні көрінетін өзгерістерден өтті”. (3-бет)
"We must never forsake the plain, obvious, easy and natural sense, unless where the nature of the thing itself, parallel places, or evident reason, afford a solid and sufficient reason for so doing." In so doing, he challenges allegorical and mythological interpretations of Genesis, concluding that:
"The Mosaic Creation is not a nice and philosophical account of the origin of all things; but a historical and true representation of the formation of our single Earth out of a confused Chaos, and of the successive and visible changes thereof each Day, till it became the habitation of mankind." (p.3)
Ол Жаратылыс кітабындағы жаратылыс оқиғасын тек адамзат үшін Жерді дайындау ретінде түсіндіреді, және жоқтан жарату туралы емес. Ол мұны мәтіннен шығарады, себебі онда Алланың бірінші күні жасаған алғашқы әрекетінен бұрын болған сулар туралы айтылады, яғни Жер Жаратылыс кітабының бірінші тарауынан бұрын пайда болған. Ол “көк денелерін аспанға орналастыру” туралы мәліметті қарапайым жерлік бағаналық жүйе ретінде қарастырады, себебі көк денелері шындығында Жерде тұрған адамның көзқарасынан Жерді айналып өтеді. Ол өзінің ариандық көзқарасын, яғни Иса Құдайға бағынышты, бірақ жаратылыста бірінші болып туған деген сенімін сипаттайды, бұл христиан дінінің көп бөлігінде еретик саналатын көзқарас. Сондай-ақ, ол адамның көптеген зиялы жандардың бірі болуы мүмкін екеніне сенудің өте орынды екенін, және Құдай алдында ең жоғары емес екенін айтады. Ол адамзаттың құлдырағанын және қазіргі уақытта сынақтан өтіп жатқанын жазды. Ол кіріспесін үш Postulata-мен аяқтайды: “Жазудың анық немесе тура мағынасы – шындық, егер оған қарсы дәлел келтірілмесе. Егер нәрсе табиғи жолмен түсіндірілсе, оны себепсіз керемет күшке жатқызудың қажеті жоқ. Егер ежелгі дәстүр табиғаттың құрылымы немесе әлемнің пайда болуы және бастапқы жағдайлары туралы айтса, онда ол Жазуға, ақылға және философияға толық сәйкес келсе, шындық деп қабылдануы керек”.
"The obvious or literal sense of scripture is the true and real one, where no evidence reason can be given to the contrary. That which is clearly accountable in a natural way, is not, without reason to be ascribed to a miraculous power. What ancient tradition asserts of the constitution of nature, or of the origin and primitive states of the world, is to be allowed for true, where ‘tis fully agreeable to scripture, reason, and philosophy."
І кітап: Леммата
Уистон адам жанының бар екенін дәлелдеуден бастайды. Ол Ньютонның қозғалыс заңдары материяның өздігінен қозғалмайтынын, тек сыртқы күш әсер еткен жағдайда ғана қозғалатынын көрсетеді. Адамдардың, жануарлардың және өсімдіктердің өздігінен қозғала алатынын айта келе, олардың "жай ғана материя" емес екенін, әсіресе адамдардың жағдайында, оның тәнсіз жанға дәлел екенін тұжырымдайды.
ІІ, ІІІ және IV кітаптар: құбылыстар
Оның кітабының келесі бөлімдерінде Уистон Жердің жаратылуы және топан су туралы теориясын сипаттайды. Ол Жердің бастапқыда комета болғанын, оны Құдай бастапқы "хаос пен бос кеңістік" күйінен өмір сүруге жарамды планетаға айналдырды деп мәлімдеді. Ол сондай-ақ, топан судың Жер кометаның құйрығынан өткен кезде болғанын, ал кометалардың көбінесе судан тұратыны сол кезде белгілі болды деп сақты. Оның талдауы өте егжей-тегжейлі болды, ал 1960 жылдары басқа жаратылыстанушылар да жаһандық топан судың себептерін іздеді, бұл идеялар Иммануил Великовскийдің пікірлерімен де үйлеседі. Дегенмен, олардың көпшілігі қазіргі ғылыми түсініктерге қайшы келеді, ал кометалар топан су туралы есептерде есімдерін таппайды.