Кіріспе
Жаттығуға төзімсіздік – бұл сол жастағы, дене бітімі, жынысы және бұлшықет массасы бар адамдар үшін қалыпты күтілетін деңгейде немесе ұзақтықта физикалық жаттығуларды орындау мүмкіндігінің болмауы немесе төмендеуі.
Жаттығудан кейінгі әлсіздік және ортостатикалық төзбеушілік
Жаттығудан кейінгі нашарлау (ЖКН) және жаттығуға төзбеушілік – жіті инфекция синдромдарынан кейін жиі кездесетін белгілер. Жаттығудан кейінгі нашарлау – бұл минимал физикалық немесе психикалық белсенділіктен кейін симптомдардың күшеюі және миалгиялық энцефаломиелит/созылмалы шаршау синдромының (МЭ/СШС) маңызды белгісі. Ұзақ COVID-те ЖКН және жаттығуға төзбеушілік жиі кездеседі. МЭ/СШС кезінде ортостатикалық төзімсіздік (ОТ) дамиды. ОТ жаттығуға төзбеушілікті негізгі белгілерінің бірі ретінде қамтиды. Сондай-ақ, шаршау, құлайғанырақ, бас ауруы, танымдық қиындықтар және көру қабілетінің бұзылуы сияқты аз маңызды белгілер де болады.
Конкусиядан кейінгі синдром (ПКС)
Посткоммуссиялық синдроммен (ПКС) ауыратын адамдарда жаттығуға төзбеушілік байқалады, бірақ уақыт өте келе олардың жаттығуға төзбеушілігі азаюы мүмкін. Конкуссиядан кейінгі синдроммен (ПЦС) ауыратын адамдар да жаттығуға төзбеушілік сезінуі мүмкін, алайда ПКС науқастардағы жаттығуға төзбеушілік туралы салыстырмалы түрде аз мәлімет белгілі.
Қалқанша- сүйектік жүйе аурулары
Омыртқа бұлшық еттерінің атрофиясы: симптомдары – жаттығуға төзбеушілік, танымдық қабілеттердің төмендеуі және шаршағыштық. Рабдомиолиз: бұлшық еттердің ыдырауынан жасуша ішіндегі заттар қанға өтетін жағдай, бұл креатинкиназа деңгейінің қанда жоғарылауымен анықталады. Жаттығуға төзімділік айқын түрде нашарлайды.
АТФ қоры төмен бұлшықеттерде (жегілген немесе сатып алынған)
Жаттығуға төзімділік – бұл оттегі каскадының компоненттерінің окистану фосфорилирлеу арқылы АТФ қайта синтезі үшін жеткілікті мөлшерде оттегі беру қабілетін көрсетеді. Қатерлі ісік сияқты аурулары бар адамдардағы кейбір емдеулер осы каскадтың бір немесе бірнеше компоненттеріне әсер етуі мүмкін, соның салдарынан организмнің оттегіні пайдалану немесе жеткізу қабілеті төмендеп, уақытша жаттығуға төзбеушілікке алып келеді. Қалқанша безінің бұзылған қызметі миокардтың оттегімен қамтамасыз етілуіне әсер ете отырып, гипертиреоидтық және гипотиреоидтық миопатияны тудыруы мүмкін. Екеуі де бұлшықет шаршағы мен бұлшықет ауруының белгілерін қамтиды, ал гипертиреоидтық миопатияда тынысқырудың қиындығы (демікпе) байқалады. Тироксин (T4) жетіспеуі митохондриялық тотығу қуатының төмендеуіне, гликогенолиздің бұзылуына және жасушаның инсулинге қарсы тұруына әкеледі. Гипотиреоидтық миопатияға Кохер-Дебре-Семелайн синдромы (балалық жаста басталады) және Хоффман синдромы (ересек жаста басталады) жатады.
Цитохром b мутациялары
Цитохром b мутациялары жиі жеке жаттығуға төзбеушілік пен миопатияны, ал кейде көп жүйелі ауруларды тудырады. Митохондриялық тыныс алу тізбегінің III кешені цитохром c-ге электронды жіберуді катализдейді. III кешен митохондрияның ішкі мембранасына еніп, 11 кіші бөлімшеден тұрады. Цитохром b митохондриялық ДНК-мен кодталады, ол ядрода кодталатын барлық басқа кіші бөлімшелерден ерекшеленеді. Цитохром b III кешенінің дұрыс жасалуы мен жұмыс істеуінде маңызды рөл атқарады. Бұл мутация 18 жастағы ер адамда болған, ол жасөспірім кезінде көп бөлігінде жаттығуға төзбеушілікке тап болды. Симптомдары: қатты шаршау, құлайғаны (наушару), физикалық белсенділік қабілетінің төмендеуі және миалгия.
Интракраниалды гипертензия
Дене шынықтыру немесе күш салудан кейін ми-жұлын сұйықтығының деңгейі жоғары адамдарда бас ауруы, соққылы, пульсативті шуыл, құлайғанындай сезіну, лоқсып құсу, әлсіздік және есінен тану мүмкіндігі артады.
Жалпы физикалық проблемалар
Қозғалыссыз өмір салтынан денесі нашарлаған адамға қарқынды жаттығу ұнамайтын болуы мүмкін.