Кіріспе
Фитнес-жаттығулармен және нұсқаулықпен айналысатын жеке тұлға. Жеке жаттықтырушы – бұл сау адамдар мен топтар үшін, немесе жаттығуға медициналық рұқсаты бар адамдар үшін қауіпсіз және тиімді жаттығу бағдарламаларын жасайтын және ұсынатын адам. Олар клиенттерді мақсаттарды бірлесіп қою, мағыналы кері байланыс беру және жауапкершілік үшін сенімді көз болу арқылы ынталандырады. Жаттықтырушылар дайындыққа қатысты денсаулық тексеруінен басталатын, сондай-ақ дене күйі мен қозғалысын, икемділігін, тепе-теңдігін, негізгі функцияларын, кардио-респираторлық қабілетін, бұлшықеттік күшін, дене құрамын және дағдыға байланысты параметрлерді (мысалы, күш, сергектік, үйлестіру, жылдамдық және реакциялық қабілет) бағалауды қамтитын түрлі бағалаулар жүргізеді. Бұл бағалаулар тиімді жаттығу бағдарламасын жасау және клиенттің мақсатына жету үшін қажетті ақпаратты жинау және бақылау үшін жасалады. Бұл бағалаулар жаттығу бағдарламасының басында және соңында клиенттің физикалық жарамдылығын жақсартудағы прогресін өлшеу үшін жүргізіледі. Жаттықтырушылар жаттығу бағдарламаларын прогрессиялық модель бойынша құрастырады, клиенттің физикалық қабілеттерін бастапқы бағалаудың негізі ретінде пайдаланады және бағдарламаны жеке тұлғаның ерекшеліктеріне сәйкес бейімдейді. Олар сонымен қатар жалпы денсаулық және тамақтану ережелері сияқты денсаулықтың басқа да көптеген аспектілері туралы білім береді. Клиенттерге өмірдің түрлі салаларында толыққанды әлеуетке жетуге көмектесу үшін жан-жақты, клиентке бағытталған тәсіл және клиенттердің өздерінің мүмкіндіктеріне сенуі қажет. Білікті жеке жаттықтырушылар немесе сертификатталған жеке жаттықтырушылар (CPT) өздерінің біліктілігін жақсы біледі. Егер жаттықтырушы клиенттерінің бірінде жаттығу бағдарламасына қауіпсіз қатысуына кедергі келтіретін медициналық жағдай бар деп күдіктенсе, олар клиентті тиісті медициналық қызметкерге медициналық қорытынды алу үшін жолдауы керек.
A personal trainer is an individual who creates and delivers safe and effective exercise programs for healthy individuals and groups, or those with medical clearance to exercise. They motivate clients by collaborating to set goals, providing meaningful feedback, and by being a reliable source for accountability. Trainers also conduct a variety of assessments beginning with a preparticipation health screening and may also include assessments of posture and movement, flexibility, balance, core function, cardio respiratory fitness, muscular fitness, body composition, and skill related parameters (e. g. power, agility, coordination, speed, and reactivity) to observe and gather relevant information needed to develop an effective exercise program and support client goal attainment. These assessments may be performed at the beginning of and after an exercise program to measure client progress toward improved physical fitness. Trainers create exercise programs following a progression model, using the baseline assessment as the starting point of a client's physical abilities and framing the program to fit the individual personally. They also provide education on many other aspects of wellness, including general health and nutrition guidelines. Helping clients to reach their full potential in various aspects of life requires a comprehensive client centered approach along with a belief that clients are resourceful and capable of change. Qualified personal trainers or certified personal trainers (CPTs) recognize their own areas of expertise. If a trainer suspects that one of their clients has a medical condition that could prevent the client from safe participation in an exercise program, they must refer the client to the proper health professional for medical clearance.
Жеке оқытудың мақсаты
Жеке жаттықтырушының қызмет аясы негізінен профилактикаға бағытталған және жалпы, сау адамдардың немесе жаттығуға рұқсат алғандардың денсаулық және физикалық даму компоненттерін жақсартуды қамтиды. Дұрыс жаттығу тағайындау дене құрамын, физикалық қабілеттерді, жүрек денсаулығын және жалпы денсаулықты жақсартуға әкелуі мүмкін. Жеке жаттықтырушыны жалдау туралы шешім денсаулыққа қатысты сезілген қауіпке, білімнің жетіспеушілігіне, жаттығу бағдарламасын бастау және оған ұстануға жеке сенімге немесе психологиялық факторларға байланысты болуы мүмкін. Көптеген клиенттер мотивация және жаттығуды жалғастыру мәселелері бойынша жеке жаттықтырушының көмегін іздейді. Жеке жаттықтырушы клиенттің жаттығу техникасына, жаттығу жоспарына, мақсаттарына, құндылықтарына және тамақтануына ерекше назар береді. Ерлер мен әйелдердегі жеке жаттығулар жаттығудан күтілетін пайда мен ықпалын теңгеріп (шешім қабылдау тепе-теңдігі), басқа уақыттық міндеттемелерге қарамастан жаттығуды таңдауға сенімділікті арттырады (жоспарлауға қабілеттілік). Жеке жаттығулар күштің артуына, жаттығу қарқындылығының жоғарылауына және жаттығу кезіндегі сезімдік күш-жігердің күшеюіне ықпал етеді.
Жұмыспен қамтудың ерекшеліктері
Кәсіпке, әдетте, орын шектеу қойылмайды, ал жеке жаттықтырушылар фитнес-орталықтарда, өз үйлерінде, клиенттердің үйлерінде, тікелей бейне байланыс арқылы (сонымен қатар «виртуалды жеке жаттықтырушылар» деп аталады) немесе ашық ауада жұмыс істей алады. Дене шынықтырумен айналысатын мамандардың көпшілігі ойын-сауық және демалыс индустриясында немесе азаматтық және әлеуметтік ұйымдарда орналасқан фитнес мекемелерінде, денсаулық клубтарында және фитнес орталықтарында жұмыс істейді. Жеке жаттығулар АҚШ-тың барлық штаттарында реттелмейді, тек Вашингтон округі 2014 жылдың ақпан айында жеке фитнес жаттықтырушыларға тіркелу талаптарын енгізді. Кейбір жұмыс берушілер, мысалы, спортзалдар, жеке жаттықтырушылардан сертификат талап етеді. Дегенмен, мұндай талап әрқашан қойылмайды және кейбір жеке жаттықтырушылар сертификатсыз да жұмыс таба алады. Жалпы алғанда, жеке жаттықтырушылар фитнеске деген құштарлық, басқаларға мақсаттарына жетуге көмектесу, салалық білім, көшбасшылық қасиеттері және клиенттермен тиімді қарым-қатынас жасау сияқты белгілі бір дағдыларға ие болуы керек. Жеке жаттықтырушылар белгілі бір жаттығу түріне, жаттығу философиясына, нәтижелерге, жаттығу әдісіне немесе клиенттер тобына мамандануы мүмкін. Көбінесе жеке жаттықтырушылар аэробтық жаттығулар, қарсылық жаттығулары және/немесе икемділік жаттығулары үшін жаттығу жоспарларын жасайды. Аэробтық жаттығуларды тағайындағанда, жеке жаттықтырушы жаттығу түрін, ұзақтығын және жиілігін анықтайды. Қарсылық жаттығуларын тағайындағанда, жаттығу түрі, жалпы сеанс көлемі, демалыс уақыты, жиілігі және қарқындылығы ескеріледі. Жеке жаттықтырушылар созу жаттығуларын немесе басқа да тәсілдерді ұсынумен де айналыса алады. Жеке жаттықтырушылар клиенттерге жарақат алу қаупін азайту үшін жаттығуларды дұрыс техникамен орындауға көмектеседі. Кейбіреулері клиенттермен тамақтану, эргогендік қосымшалар және рухани тәжірибелер туралы да сөйлеседі, бірақ бұл олардың қызмет аясына және біліктілігіне сәйкес пе екендігі туралы пікірталас бар.
Аккредитация
Жеке жаттықтырушыны аттестаттау – бұл біліктіліктің расталуы процесі. Жеке жаттықтырушыларға қойылатын біліктілік талаптары елдер арасында әртүрлі болады. Жеке жаттықтырушыны аттестаттау сонымен қатар, осы саладағы тәжірибе ретінде қарастырылады, көптеген клиенттер олардың жеке жаттықтырушыларымен жұмыс істеудегі жетістіктері туралы жазбаша куәліктер береді.
Халықаралық
Халықаралық жаттығу кәсіпқойларын тіркеу тізімдерінің конфедерациясы (ICREPs) – әлемдегі жаттығу кәсіпқойларын тіркеумен айналысатын тіркеу органдары арасындағы халықаралық серіктестік. Мүше елдер жеке жаттықтыру (және басқа да жаттығу білімі туралы куәліктер) үшін ICREPs белгілеген халықаралық стандарттарға сәйкес келеді және олар басқа мүше елдерге ауыстырылуы мүмкін. ICREPs-тің қазіргі мүшелері (2019 жылғы жағдай бойынша): Fitness Australia, NFLA Canada, REPs India, REPs Ireland, REPs New Zealand, REPs Poland, REPs South Africa, REPs United Arab Emirates, USREPs және IranREPs.
Австралия
Австралияда жеке жаттықтырушылар тиісті сақтандырумен тәуелсіз жұмыс істей алады немесе тіркеуші органның мүшесі болуды таңдай алады (Fitness Australia немесе Physical Activity Australia). Біліктілік деңгейлеріне мыналар жатады: 1-деңгейлі фитнес сертификаты, 2-деңгейлі фитнес сертификаты және 3-деңгейлі фитнес дипломы. Бұл сертификаттарды ұлттық аккредиттелген колледждерден алуға болады (TAFE, Австралияның спорт және фитнес колледжі, Фитнес индустриясы бойынша оқыту, Global Fitness Institute, Австралияның фитнес институты, Австралияның фитнес академиясы). Кәсіптік қызметте жұмыс істейтін және бірлестіктердің мүшелері болып табылатын жаттықтырушылар өздерінің тіркеуін сақтау үшін қажетті үздіксіз білім беру кредиттерін (CEC) алу үшін қысқа мерзімді курстарды аяқтауы керек. Екі жыл сайын кемінде 20 CEC балл жинау қажет. Көптеген жеке жаттықтырушылардың салмақ жоғалту, күштік жаттығулар, балалар фитнесі және тамақтану саласында қосымша біліктіліктері бар, бұл ішінара CEC бағдарламасының нәтижесі. CEC курстары әртүрлі тақырыптарды қамти алады, мысалы, әртүрлі жаттығу техникалары, тамақтану, жаттығу стилі, денсаулық жағдайлары, физиология, өмір салты және қалпына келтіру. Мүшелер фитнес бойынша III және IV австралиялық сертификаттарын алғаннан кейін, олар ұлттық деңгейде жаттығу құқығына ие болады. Бұл сертификаттарды және Global Portability Matrix жүйесін пайдаланып іске асыруға болады. Global Portability Matrix жүйесі ICREPS ұйымымен әзірленген. Бұл – Халықаралық жаттығу кәсіпқойларын тіркеу конфедерациясы (International Confederation of Registers for Exercise Professionals), ол барлық мүшелерге басқа елдерде жаттығу жүргізуге мүмкіндік береді. Мүшелер Бельгияда, Нидерландыда, Венгрияда, Ұлыбританияда, Ирландияда, Ливанда, Польшада, АҚШ-та, Кариб бассейнінде, Оңтүстік Африкада, Біріккен Араб Эмираттарында, Канадада және Жаңа Зеландияда жаттығу талдамдарын ала алады.
Бразилия
Бразилияда жеке жаттықтырушылар "Дене шынықтыру" бакалавр дәрежесіне ие болуы міндетті (бұл дәреже физикалық жаттығулар ғылымы және денсаулық сақтау ғылымдары салаларындағы білімді үйлестіреді) және Дене шынықтыру жөніндегі Федералдық кеңес (Conselho Federal de Educação Física) тізімінде болуы керек. Бұл талаптарды орындамаған жағдайда қылмыстық жазаға тартылуы мүмкін.
Канада
Канадада негізгі сертификаттаушы органдар – Канадалық фитнес білім беру қызметі (CFES), Канадалық фитнес мамандары (CanFit Pro), Сертификатталған жеке жаттықтырушылар желісі, Канадалық жаттығу физиологиясы қоғамы (CSEP) және Ұлттық фитнес көшбасшылық қауымдастығы (NFLA). CSEP жаттығу саласындағы диплом немесе академиялық дәреже талап етеді, ал қалған ұйымдардың көпшілігі куәлік алу үшін тәжірибе және/немесе оқу семинарларын қажет етеді. Көптеген жеке жаттықтырушылар CFES, CanFit Pro, NFLA немесе NCCA аккредиттеуін алған сертификаттарды алады, бірақ заң бойынша міндетті сертификаттар жоқ. Канадада фитнес-инструкторлық қызметі реттелмеген сала болып табылады.
Иран
Ирандағы негізгі сертификаттау органы – IranREPs және Бодибилдинг федерациясы. Бұл екі ұйым 2019 жылдың басында өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойды. IranREPs EuropeActive аккредиттемесі бар провайдерлерден немесе спорт университеттерінен жаттығу саласындағы диплом немесе академиялық дәреже талап етеді. IranREPs 2020 жылы ICREPS құрамына қосылды.
Ұлыбритания
Ұлыбританияда жеке оқытушы біліктілігін алудың бірнеше жолы бар. Жеке оқыту біліктіліктерінің көпшілігі Active IQ, Focus Awards, YMCA Awards, VTCT және City and Guilds сияқты марапаттау ұйымдары арқылы аккредиттеледі. Мұндай біліктіліктер көбінесе колледждер сияқты жоғары білім беру мекемелерімен немесе жеке оқу орталықтары арқылы ұсынылады. Аккредиттелген марапаттау ұйымының біліктілігін сәтті аяқтаған кандидаттар CIMSPA практик статусына қол жеткізеді. Жеке оқытушы атағына заңдық шектеулер жоқ, сондай-ақ жеке оқытуды реттейтін ресми орган да жоқ.
Америка Құрама Штаттары
АҚШ-та бірқатар сертификаттар бар, бірақ олардың көпшілігі аккредиттелмеген. Көптеген сертификаттар орта мектеп дипломын, жүрек-өкпе реанимациясы (ЖӨР) және автоматты сыртқы дефибриллятор (АСД) сертификатын, сондай-ақ қандай да бір емтиханды талап етеді. Сауалнамаға қатысқандардың 70%-ы жаттығу ғылымына қатысты ешқандай білімі жоқ. Дене шынықтыру ғылымдары саласында бакалавр дәрежесі жоқтар, осы салада бакалавр дәрежесі немесе жоғары білімі барларға қарағанда орташа есеппен 31% төмен нәтиже көрсетті. Америкалық спорт медицинасы колледжінің (ACSM) немесе Ұлттық күш және кондициялау қауымдастығының (NSCA) сертификатына ие болғандардың орташа есеппен сұрақтардың 83%-ына дұрыс жауап бергені байқалды. ACSM немесе NSCA сертификатынан басқа сертификаты барлар сұрақтардың тек 38%-ына ғана дұрыс жауап берді. Жеке жаттықтырушының тәжірибесі оның білімін болжау үшін пайдалы емес деп анықталды. Фитнес индустриясымен серіктестік аясында 9000-нан астам денсаулық және фитнес орталықтарын біріктіретін Халықаралық денсаулық, ракетка және спорт клубтары қауымдастығы (IHRSA) 2002 жылы өзінің клубтары мен индустрияның жалпы стандарттарын жақсарту мақсатында бастама көтерді. 2006 жылдың қаңтарында IHRSA өзінің орталықтарында тек Ұлттық сертификаттау агенттігі (NCCA) мойындаған, сондай-ақ Жоғары білім беруді аккредиттеу кеңесі (CHEA) және/немесе АҚШ Білім департаменті (USDE) тарапынан танылған жеке жаттықтырушыларды қабылдауды ұсынды. Осының нәтижесінде, қашықтықтан білім беруді аккредиттеу комиссиясы (DEAC) IHRSA тарапынан фитнес мамандығын сертификаттау ұйымдарының аккредиттеушісі ретінде мойындалды. Содан бері DEAC Американың жеңіл атлетика және фитнес қауымдастығы (AFAA) және Халықаралық спорт ғылымдары қауымдастығы (ISSA) сияқты бірнеше жеке жаттықтырушыларды сертификаттау ұйымдарын аккредиттеді. Қазіргі таңда NASM, ISSA, AFAA, ACSM, ACE және NSCA сертификаттары IHRSA мойындаған 16 аккредиттелген сертификаттың қатарында, олардың үшеуі Қашықтықтан білім беруді аккредиттеу комиссиясы (DEAC) аккредиттеген. Кәсіптік ұйымдардың көптегені NSF International әзірлеген сертификаттау критерийлерін қабылдау үшін лоббилік жұмыстар жүргізді. Бүгінгі күнге дейін Колумбия округінен (Д.К.) басқа индустрияға ешқандай ұлттық заңдық шектеулер қойылған жоқ, ол 2014 жылдың ақпанында жеке фитнес жаттықтырушыларды осы аумақта тіркеуді талап ететін заң қабылдады.
Үндістан
Үндістанда жеке жаттықтырушылар Active IQ, Ұлттық спорт медицина академиясы (NASM), Ұлттық күш және кондициялау қауымдастығы (NSCA), Ұлттық жаттығу және спорт жаттықтырушылары қауымдастығы (NESTA), Ұлттық күш және дене шынықтыру жөніндегі кеңес (NCSF) және Халықаралық спорт ғылымдары қауымдастығы (ISSA) сияқты беделді ұйымдардан жеке жаттықтыру бойынша тиісті сертификатқа ие болуы керек. Бұл халықаралық сертификаттардан өзге, егер адам REPS India-дан 4-деңгейлі фитнес жаттықтырушы, 5-деңгейлі жеке фитнес жаттықтырушы, 6-деңгейлі күш және кондициялау немесе жеке жаттықтырушы дипломы сияқты Ұлттық дағдылар біліктілік жүйесінің (NSQF) сертификаттарына ие болса, Үндістанда жеке жаттықтырушы ретінде жұмыс істеуге мүмкіндік алады. Сонымен қатар, түзетуші жаттығулар маманы, ерекше топтарды жаттықтырушы, салмақ жоғалту маманы, Reebok Crossfit, LesMills Bodypump және йога жаттықтырушысы сияқты қосымша білім беру курстары жалақыны арттыруға қосымша мүмкіндік береді. Үндістанда жұмыс істеу үшін жеке жаттықтырушылар жұмысқа орналасу үшін жаттығушы ретінде тіркелуі міндетті емес.