Кіріспе
Қысқа мерзімде қысқа қашықтықты жүгіру
Спринт – бұл шектеулі уақыт ішінде дененің ең жоғары жылдамдығымен қысқа қашықтықты жүгіру. Ол жүгіруді қамтитын көптеген спорт түрлерінде қолданылады, әдетте мақсатқа немесе жоспарға жылдам жету, немесе қарсыластан қашу немесе оны ұстау үшін пайдаланылады. Адам физиологиясының айтуынша, жүгірушінің ең жоғары жылдамдығын 30–35 секундтан артық сақтау мүмкін емес, себебі бұлшықеттердегі фосфокреатин қоры таусылады және анаэробтық гликолиздің нәтижесінде метаболикалық ацидоз пайда болады. Жеңіл атлетикада және жол тасасында спринттер (немесе жүгірулер) – қысқа қашықтыққа өткізілетін жарыстар. Олар ежелгі Олимпиада ойындарында тіркелген ең көне жүгіру жарыстарының бірі болып табылады. Қазіргі заманғы жазғы Олимпиада ойындарында және ашық ауадағы Әлем чемпионаттарында үш спринт өткізіледі: 100 метр, 200 метр және 400 метр. Кәсіби деңгейде спринтерлер жарысты бастау үшін старт блоктарында бүгіліп тұрып, алға жылдамдап, жарыс барысында және қарқын жиналғанда біртіндеп тік тұрады. Бастапқы позиция стартқа байланысты өзгереді. Старт блоктарын пайдалану спринтерге изометриялық алдын ала жүктемені күшейтуге мүмкіндік береді; бұл бұлшықеттерде алдын ала кернеуді тудырады, ол кейін алға жылдамдыққа айналады, осылайша оны күшті етеді. Оптималды күшті шығару үшін дененің дұрыс орналасуы маңызды. Идеалды жағдайда, спортшы 4 нүктелік тұрудан бастап, екі аяғымен итеріліп, алға жылдамдауы керек. Спортшылар барлық спринт жарыстарында жүгіру жолында бір жолақта қалады, 400 метрді жабық стадионда өткізуден басқа. 100 метрге дейінгі жарыстар көбінесе спортшының максималды жылдамдығына дейін үдеуге бағытталған.
60 метр
Әдетте жабық үй ішінде, жабық стадионның тік учаскесінде өткізіледі. Ең жылдам адамдар шамамен 60 метрлік қашықтықта максималды жылдамдыққа жетеді. 60 метр қашықтығы көбінесе жас спортшылар спринтпен айналыса бастағанда сыртқы жағдайда қолданылады. Ескерту: Жабық үй ішіндегі қашықтықтар бірқалыпты емес, себебі көптеген жабық стадиондар қолданылатын кеңістікке байланысты қысқарақ немесе кейде ұзақ қашықтықтарды таңдайды. 60 метр – чемпионат қашықтығы.
100 метр
Стандартты 400 метрлік ашық трассаның түзу учаскесінде өтеді. Көбінесе осы жарыстың әлем рекордшысы "әлемдегі ең жылдам адам/әйел" деп есептеледі. Көбінесе ашық ауада өткізіледі.
50 м
50 метрлік жүгіру 60 метрлік жүгіруге қарағанда сирек кездесетін шара және оның баламасы болып табылады. Донован Бейлидің ерлер арасындағы әлемдік рекорды 5,56 секундты құрайды, ал Ирина Привалованың әйелдер арасындағы әлемдік рекорды 5,96 секундқа тең.
60 метр
Сирек өткізілетін, бірақ бұрын жиі кездесетін жүгіру жарысы. Әлемдік рекордтық уақыт – 5.99 секунд, ол Ли МакРейге тиесілі және 1987 жылы тіркелген. Бұл көрсеткіш көбінесе американдық футболшыларды жылдамдыққа дайындау үшін пайдаланылады.
55 м
55 метрлік жүгіру 60 ярдтық жүгірудің метрикалық жүйеге ауысуының нәтижесінде пайда болған және 60 метрлік жүгіруге балама болып табылатын сирек кездесетін жарыс.
70 метр
1960 жылдары өте сирек өткізілетін жүгіру жарысы. Әлемдік рекорд 6,90 секундты құрайды және оны Боб Хейс тіркеген.
100 ярд (91,44 м)
Ағылшын тілінде сөйлейтін елдердегі стандарттық жүгіру қашықтығы (империялық жүйемен өлшенген). 1966 жылға дейін Ұлттар Достастығы ойындарының бағдарламасына кірген, ал 1980 жылы NFHS метрикалық жүйеге көшкенге дейін АҚШ орта мектептеріндегі ең маңызды спринт жарысы болды. Қазір 100 метрге қарағанда екінші дәрежелі қашықтық саналады. Бейресми әлем рекордын ямайкалық Асафа Пауэлл 9,07 секундтық нәтижемен иеленеді.
150 м
150 метр (164,042 ярд) бейресми қашықтықты 100 метрлік жүгірушінің шыдамдылығын арттыруға немесе 200 метрлік жүгірушінің жылдамдығын жақсартуға пайдалануға болады, сондай-ақ оны көрме жарысы ретінде де қолданады. Бұл қашықтық 1996 жылғы Олимпиада чемпиондары – 100 метрде алтын медальді жеңіп алған канадалық Донован Бейли мен 200 метрде алтын медальді жеңіп алған америкалық Майкл Джонсон арасындағы жарыста қолданылған. Осы жарыстың мақсаты екеуінің кімі "жер шарындағы ең жылдам адам" екенін анықтау болды (Бейли – Джонсонның 150 метрлік жарысын қараңыз). 2009 жылғы Ұлы Манчестер жүгіруінің (Ұлыбритания) аясында өткен Манчестер Ұлы Қалалық Ойындары кезінде бұл бейресми қашықтықта көрме жарысы ұйымдастырылды. Жарысқа үш дүркін Олимпиада чемпионы ямайкалық Усайн Болт, америкалық Айвори Уильямс, британдық Симеон Уильямсон және тағы да басқа халықаралық жетекші жүгірушілер қатысты. Әйелдер арасындағы жарыста Ұлыбританиядан 400 метрде Олимпиада чемпионы Кристин Охуруогу мен Багама аралдарынан Дебби Фергюсон Маккензи бақ сынасты. Болт бұл қашықтықты 14,35 секундта жүгіріп өтті.
Стадион
Стадион, сонымен қатар стадий деп те аталатын, ежелгі Грециядағы қысқа қашықтыққа жүгірудің стандартты түрі болды және стадионның ұзындығымен тең болатын. Дегенмен, стадиондардың мөлшері әртүрлі болуы мүмкін еді және олардың нақты стандартты ұзындығы болмаған сияқты, мысалы, Дельфидегі стадион 177 метрді, ал Пергамондағы стадион 210 метрді құрайды.
300 м
300 метр – 200 метрлік жүгірушінің төзімділігін жақсартуға немесе 400 метрлік жүгірушінің жылдамдығын арттыруға пайда болатын тағы бір ресми емес қашықтық. Қазіргі кезде осы жарыс бойынша әлемдік үздік нәтиже – 30,81 секунд, ол 2017 жылы Чехияның Острава қаласында Уэйд ван Никеркпен көрсетілген. Әйелдер арасындағы рекорд – 35,30 секунд, ол 2003 жылы Анна Гевара Мексика қаласының биік таулы аймағында тікелген. Көптеген елдердегі жас қыздар 400 метрдің орнына осы қашықтықты жүгіреді.
Басталу блоктары
Бастау блоктары қажетті емес, бірақ спринт жарыстарында қолдану ұсынылады. Бастау блоктары – әдетте орталық тіреуге бекітілген аяқ тіректерінен тұратын құрал. Блоктарды қолданудың мақсаты – спортшыға мүмкіндігінше жылдам жолға шығу үшін күш түсіруге көмектесу.
Батон
Эстафета жарысында батон – міндетті элемент. Батон әрбір спортшыға әртүрлі техникалар қолданып, әртүрлі алмасу аймақтары арқылы беріледі. Оның ұзындығы шамамен 1 фут (0 метр) және диаметрі белгілі бір шамада болады.
Сроковые сағаттар
Жаттығулар кезінде салыстырмалы уақытты және қалпына келтіру уақытын өлшеу үшін көбінесе қолданылады. Жарыс барысында уақытты өлшеу үшін секундомерлер әрқашан ең дәл құрал болмайды.
Толық автоматты уақыт / қақпа жүйелері
Толық автоматты уақыт өлшеу (FAT) және қақпа жүйелері жарыстардың нәтижесін дәл тіркеу үшін қолданылады, нәтижелер секундының 1/1000 бөлігіне дейін дәлдікпен анықталады.
Басқарушы органдар
2021 жылдан бастап Дүниежүзілік жеңіл атлетика (WA) әлемдегі жеңіл атлетика спортының басқарушы органы болып табылады. WA жарыстарына қатысуды көздейтін әрбір ел мүше болуға тиіс.
Басқарушы органдармен ереже айырмашылықтары
Әрбір басқарушы орган бәсекелестіктің әділдігін анықтау үшін өзінің ережелерін белгілейді. Әлемдік жеңіл атлетика халықаралық жарыс ережелерін белгілейді. Әлемдік жеңіл атлетика ережелер жинағы 4 жеке кітаптан тұрады.
Бастау
Бастау блоктары барлық спринттік жарыстарда (400 метрге дейін) және эстафеталық жарыстарда (тек бірінші кезеңде, 4x400 метрге дейін) қолданылады. Бастау блоктарының құрамында қатты тіреуге бекітілген екі реттелетін аяқ тірегі болады. Жарыс қазынагердің тапаншасының дауысымен басталады.
Жолдар
Олимпиадалық спринт жарыстарының барлығында жүгірушілер басталудан аяқтауға дейін 1,22 метр (4 фут) ені бар, бұрыннан белгіленген өз жолақтарында қалуға міндетті. Жолдар 1-ден 8, 9-ға дейін, не сирек 10-ға дейін нөмірленуі мүмкін, нөмірлеу ішкі жолдан басталады. Егер спортшы белгіленген жолағынан тысқары жүгіріп, артықшылыққа ие болса, дисквалификацияға ұшыратылады. Егер спортшы басқа адамның әрекеті салдарынан жолағынан тысқары жүгіруге мәжбүр болса және одан ешқандай артықшылық алмаса, дисквалификация болмайды. Сондай-ақ, тік сызықта өз жолағынан ауытқыған немесе бұрылыста жолағының сыртқы шегінен өтіп, одан ешқандай пайда көмеген жүгіруші, егер ол басқа жүгірушінің жолына кедергі келтірмесе, дисквалификацияланбайды.
Аяқталуы
Жеңімпаз – финиш сызығының ең жақын жиегіне тік жазықтықпен денесі бірінші жеткен спортшы. Спринтердің қолы, аяғы немесе басқа дене бөліктері емес, оның денесі финиш сызығында уақыт импульсін іске қосуын қамтамасыз ету үшін әдетте екі фотоэлемент қолданылады. Уақытты электронды уақыт санау жүйесі осы екі фотоэлемент бір уақытта тосылғанда ғана тіркейді. Кейбір жеңіл атлетика жарыстарында фотофиниш жүйелері де қолданылады.