Кіріспе

Гард префектурасы, Окситания, Франция

Ним (/n//iː//m/ NEEM, ним; Латынша: Nemausus) – Оңтүстік Франциядағы Окситания аймағындағы Гард департаментінің префектурасы. Жерорта теңізі мен Севен таулары арасында орналасқан Ним коммунасының 2019 жылғы халық саны шамамен 148 561 адамды құрады. Италиядан тыс ең римдік қала атанған Нимнің Рим империя кезеңіне дейінгі бай тарихы бар, сол кезде қалада 50 000–60 000 адам тұрған және ол аймақтық орталық болған. Нимде Ним Аренасы және Карре үйі сияқты бірнеше танымал ескерткіштер сақталған. Осы себепті Нимді көбінесе «француздық Рим» деп атайды.

Шығу тегі

Нимс Вистренке өзенінің аллювиалды жазығында, солтүстік-шығыста Мон-Дюплан, оңтүстік-батыста Монторий, ал батыста Мон-Кавалье және Кантедук төбелерімен шектесетін жерде орналасқан. Оның аты галл тіліндегі жазуларда "dede matrebo Namausikabo" ("Нимс аналарына сыйлады") және "toutios Namausatis" ("Нимс азаматы") деп келтірілген. Немаус – жергілікті Волкай Арекомик тайпасының құдайы болған.

4000 2000 жыл б.з.д.

Неолиттік Серре-Парадис орны Ним қаласы аумағында б.з.д. 4000-3500 жылдар аралығында жартылай көшпелі егіншілердің болғанын көрсетеді. Курбессак (немесе Ла Пудьерьер) менхирі әуежайға жақын, далада орналасқан. Екі метрден жоғары әк тастан жасалған бұл монолит шамамен б.з.д. 2500 жылға жатады және Ним қаласының ең ежелгі ескерткіші саналады.

1800 600 б.з.д.

Қола дәуірі кезінде сарайлар мен бұтақтардан құрылған елді мекендердің іздері қалды. Қола дәуірінде осы маңайдағы халық саны артты.

600121 б.з.д.

Кавалье тауының төбесі – қаланың туындауына бастау болған ежелгі оппидум орны. Б.з.д. III және II ғасырларда төбесіне құрғақ тастан мұнара салынды, ол кейіннен Tour Magne мұнарасына енгізілді. Грек географы Страбон бұл қаланың кельт халқы – Волькаи Арекомикидің аймақтық орталығы болғанын мәлімдеді. Қала жергілікті су құдайы Немаус атымен аталып, емдік бұлаққа ие болды. Грезан сарбазы Оңтүстік Галлиядағы ең көне жергілікті мүсін саналады. Б.з.д. 123 жылы римдік генерал Квинт Фабий Максимус аймақтағы галл тайпаларына қарсы жорық жасап, Алоброгтар мен Арверни тайпаларын жеңіп, Волькаи тайпаларынан қарсылық көре алмады. Б.з.д. 121 жылы Галлия Трансальпина рим провинциясы құрылды, ал 118 жылдан бастап Via Domitia жолы болашақ қала орнынан өтті.

Рим дәуірі

Қала Италия мен Испанияны байланыстыратын маңызды Домития жолында пайда болды. Ним б.з.д. 28 жылға дейін Colonia Nemausus Рим колониясы болды, мұны ең алғашқы монеталар куәландырады, оларда NEM деген қысқарту бар. COL, "Немаус колониясы". Юлий Цезарьдің Нилдегі жорықтарының ардагерлеріне Ним жазығында өңдеуге жер берілді. Август империяның басқа жерлеріндегідей, қалада да ірі құрылыс бағдарламасын бастады. Ол қалаға 6 км ұзындықтағы қоршау салды, оны 14 мұнарамен нығайтты; бүгінде Порта Аугуста және Порт де Франс есімді екі қақпа сақталған. Қаланың ішкі құрылымы форумда қиылысатын кардо және декуманусқа негізделген. Б.з.д. 1 ғасырдың соңында салынған және өте жақсы сақталған Maison Carrée ғимараты, Рим ғибадатханасы сәулетінің ең көрнекті мысалы болып табылады. Ол Рим мен Августқа арналған, Римдегі Портунус ғибадатханасына ұқсас, этруск және грек үлгілерінің ықпалын біріктіреді. Каролингтер билігі салыстырмалы бейбітшілік әкелді, бірақ 12 ғасырдағы феодалдық кезең жергілікті дау-жанжалдарды тудырды, олар Сент-Луи заманына дейін жалғасты. Осы кезеңде Нимді епископ пен ескі амфитеатрде орналасқан азаматтық билік бірлесіп басқарды, онда Магистрат/Вигуйер және оның жеке күзетшілері, Арена рыцарлары тұрды. Сонымен қатар, қаланы төрт консул өкілдік етті, олардың кеңселері ескі Maison Carrée-де орналасқан. Үнемі болатын феодалдық талас-тартыстарға қарамастан, Ним сауда мен өнеркәсіпте, сондай-ақ мал шаруашылығы және оған байланысты салаларда дамыды. Реймонд VII Тулузскийдің соңғы әрекеттерінен кейін Сент-Луи аймақта патшалық билікті орнатып, оны Лангедокқа айналдырды. Осылайша Ним Франция патшасының қолдарына түсті.

Инвазиялар кезеңі

14 және 15 ғасырларда Рона аңғары экономиканы қиратып, ашаршылыққа әкеп соққан үздірілмейтін шабуылдарға ұшырады. Салт-дәстүрлер ұмытылып, діни келеңсіздіктер туды (Француз дін соғыстарын қараңыз), сондай-ақ жұқпалы аурулар тарады, бәрі де қалаға әсер етті. Протестанттардың маңызды бекіністерінің бірі болған Ним, 17 ғасырдың ортасына дейін жалғасқан қатал жазалаулар мен туысқандық қақтығыстардың (Микелада қырғыны сияқты) күшіне толыққанды тап болды, бұл мерзім-мерзіммен болатын оба эпидемияларының қайғысын арттырды.

17 ғасырдан Француз төңкерісіне дейін

XVII ғасырдың ортасында Ним гүлдену дәуірін бастан өткерді. Халық санының артуы қаланың кеңеюіне және шаруашылық жағдайы нашар үйлердің орнын жаңа құрылыстар басуына әкелді. Осы кезеңде Нотр-Дам Сент-Кастор соборы, епископ сарайы және көптеген үйлер (сарайлар) қайта жаңартылды. Бұл жаңару қаланың өндірістік және индустриялық әлеуетін арттырды, халық саны 21 000-нан 50 000-ға жетті. Осы уақытта Фонтан бақтары мен Фонтеннің жағалаулары салынды, Maison Carrée және Амфитеатр маңындағы аумақтар заңсыз құрылыстардан тазартылды, соның нәтижесінде қала тұрғындарының барлығы гүлденудің ыңғайлы атмосферасын сезінді.

Француз төңкерісінен бүгінгі күнге дейін

Еуропалық экономикалық дағдарыс Нимге толық күшпен соққы бергеннен кейін, Революциялық кезең саяси және діни антагонизмнің ұйықтап жатқан күштерін оятты. Ақ террор табиғи апаттар мен экономикалық төмендеуге, кісі өлтіруге, тонауға және өртке орын берді, бұл 1815 жылға дейін жалғасты. Бірақ ғасыр ішінде тәртіп қайта орнатылды, және Ним Бас Лангедоктың ірі қаласына айналды, өнеркәсібі жаңа салаларға дамыды. Сонымен қатар, айналасындағы ауылдық жерлер нарық сұранысына бейімделіп, жалпы байлықтың артуына үлес қосты. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1943 жылдың 22 сәуірінде Нимде макилер қарсылық күресшілері Жан Роберт және Винисио Файта атылып өлтірді. 1944 жылы американдық бомбалаушылары Нимдегі пойыз құрастыру станциясын бомбалады. 1983 жылдың қарашасынан бері 2e Régiment Étranger d'Infanterie (2ºREI) – Шетелдік легионның негізгі мотоатқыштар полкі Нимде орналасқан.

Археология

2024 жылдың сәуірінде Ним қаласында рим дәуіріне жататын әйнек тауарлар жинағы табылды. Жинаққа стригильдер, әсем әйнек вазалар, керамикалық ыдыстар, әйнек пастасынан жасалған кесе, шамдар, сондай-ақ жерлеу монументтері мен амфоралардың сынықтары кіреді.

Климат

Ним – Францияның ең жылы қалаларының бірі. Қала ылғалды субтропикалық климатқа (Köppen: Cfa) ие, жазда ылғалдылықтың көп болуына байланысты ыстық жазғы Жерорта теңізі климаты (Köppen: Csa) деп жіктеуге болмайды. Оның құрлық ішіне қарай, оңтүстікке орналасуы жаз айларында қалада ыстық ауаның қалыптасуына себеп болады: шілде және тамыз айларында 34 °C-ден жоғары температура жиі кездеседі, ал қыс суық болғанымен, тым суық емес. Желтоқсаннан ақпанға дейін түнгі ең төменгі температура 0 °C-ден төмен түседі, сондай-ақ жыл сайын қар жауады.

Экономика

Ним тарихи тұрғыдан тоқыма өнімдерімен әйгілі. Көк джинс матасы – деним, осы қаланың атымен аталады (Серж де Ним). Көк түсті бояу Ұлы Моғол империясының астанасы Лахордан Генуя арқылы тасымалданған.

Халық саны

Римдік Ним қаласының халқы (50 ж.б.) 50–60 мың адамға бағаланған. Ним қаласының халқы 1990 жылы 128 471-ден 2012 жылы 146 709-ға дейін өсті, алайда қала тарихындағы ең үлкен өсім 1968 жылы тіркелді, ол 1962 жылмен салыстырғанда +23,5% құрады.

Мәдениет

1810-1822 жылдары Жозеф Гергонн Ним қаласында математикаға арналған "Анналь де Гергонн" атты ғылыми журнал жариялады. 51 Nemausa астероиды 1858 жылы ашылған Ним қаласының құрметіне аталған. Ним қаласы жыл сайын екі рет француздық бұқа күресінің ірі шараларын – Feria de Nîmes (фестиваль) қабылдайды, оған жүз мыңдаған адам жиналады. 2005 жылы Rammstein тобы Nimes қаласында өзінің бірінші концерттік альбомын Völkerball түсірді. Metallica тобының концерттік DVD-сі Français Pour une Nuit (ағылшын тілінде: French for One Night) 2009 жылғы 7 шілдеде Ним аренасында, World Magnetic Tour аясында жазылған.

Көлік

Ним Алес Камарг Севенн әуежайы қалаға қызмет көрсетеді, бірақ оның Монпелье әуежайына тым жақын орналасуы жылдар бойына оны пайдалану жиілігін төмендетіп келді. Қазіргі уақытта оған тек Ryanair әуе компаниясы күніне орташа есеппен 3 рейспен Лондон, Фес, Дублин немесе Маракеш сияқты бағыттарға рейстер ұсынады. A9 тас жолы Нимді Оранж, Монпелье, Нарбонна және Перпиньянмен, ал A54 Арль және Салон-де-Прованспен байланыстырады. Ним вокзалы – қаланың орталық теміржол станциясы, ол Парижге (жоғары жылдамдықты теміржолмен), Марсельге, Монпельеге, Нарбоннаға, Тулузаға, Перпиньянға, Фигереске және Испаниядағы Барселонаға, сондай-ақ бірнеше өңірлік бағыттарға қатынайтын пойыздармен байланыс ұсынады. Сент-Сезар ауданында тағы бір станция бар – Сент-Сезар станциясы, ол Le Grau du Roi, Монпелье және Авиньон қалаларымен байланыстырады. Жаңа Ним – Монпелье айналма жоғары жылдамдықты теміржол желісі 2019 жылдың 15 желтоқсанында жолаушылар тасымалына ашылды, сонымен бірге Ним Понт-ду-Гард станциясында жаңа TGV станциясы да іске қосылды, ол қаладан 12 км қашықтықта орналасқан. Станция сонымен қатар Ним мен Авиньон арасындағы қолданыстағы бағытта орналасқан, бұл жаңа желі мен жергілікті теміржол қызметі арасында байланыс құруға мүмкіндік береді. Ним автобус станциясы қала орталығындағы теміржол станциясына жақын орналасқан. Автобустар қала мен теміржолмен байланысы жоқ жақын жердегі қалалар мен ауылдарды байланыстырады.

Спорт

Қазіргі уақытта Championnat National турнирінде ойнайтын «Nîmes Olympique» футбол клубы Ним қаласында орналасқан. Әлемдік жебе оқпен ату федерациясының (World Archery) Indoor World Cup турнирі әр жылғы қаңтардың ортасында Нимде өтеді. Жергілікті регби клубы – «RC Nîmes». Олимпиада чемпионы, жүзуші Янник Агнель Ним қаласында туған. Қала 2017 жылғы «Vuelta a España» веложарысының бастапқы кезеңдерін қабылдады және көбінесе «Tour de France» веложарысының бір бөлігі болып табылады.