Кіріспе

Орталық банктің дербес сақтау мекемелеріне несие беру механизмі. Дисконттық терезе – бұл ақша-кредит саясатының құралы (әдетте орталық банктер бақылайды), ол дербес сақтау мекемелеріне орталық банктерден ақша алуға мүмкіндік береді, әдетте қысқа мерзімді негізде, ішкі немесе сыртқы факторлар тудырған уақытша өтімділік тапшылығын жою үшін. Орталық банк мұндай несиелерге қарыз ретінде тартатын пайыздық мөлшерлеме банк ставкасы, дисконттық ставка, саясаттық ставка, базалық ставка немесе репо ставкасы деп аталады және ол негізгі ставкадан бөлек және ерекшеленеді. Бұл басқа валюталардағы федералдық қорлар ставкасы немесе оның эквиваленттерімен шатастырылмауы керек, олар банктердің бір-біріне ақша қарыздауының мөлшерлемесін анықтайды. Соңғы жылдары дисконттық ставка федералдық қорлар ставкасынан шамамен бір пайыздық пунктке жоғары болды (Ломбардтық несиеге қараңыз). Осы себепті, ол ақша ұсынымын бақылауда салыстырмалы түрде маңызсыз фактор болып табылады және тек төтенше жағдайларда үлкен көлемде қолданылады.

Этимология

Бұл термин банк ақша қарызға алу үшін резервтік банк кассасына банк өкілін жіберу әдетінен туындаған.

АҚШ-та

Федералды резерв банктерге банкроттықтан сақтану үшін дисконттық терезені құрды. Ставка нарықтық деңгейден төмен болғандықтан, ФРС оны пайдаланудан жаңылдырды, бұл терезенің көмегімен қарыз алған компанияларға қатысты стигма тудырды. 2003 жылы ФРС ставканы көтерді, осылайша терезені пайдалануды аз қылып, тартымсыз етті. АҚШ-та дисконттық терезеде қарыз алатын мекемелерге бірнеше түрлі мөлшерлемелер қолданылады. 2006 жылы бұл негізгі несие ставкасы (ең көп таралғаны), екінші несие ставкасы (қаржылық тұрғыдан нашар банктер үшін) және маусымдық несие ставкасы болды. Федералды резерв мекемелердің негізгі немесе екінші несие алуға құқықтығы туралы ақпаратты жарияламайды. Негізгі және екінші несиелер әдетте кепілдікпен бір түнге беріледі, ал маусымдық несиелер тоғыз айға дейін созылады. Негізгі несие ставкасы әдетте федералдық қорлар мақсатынан 100 базалық пунктке (bp) жоғары, ал екінші несие ставкасы негізгі ставкадан 50 bp жоғары белгіленеді. Маусымдық несие ставкасы тиімді федералдық қорлар ставкасы мен 90 күндік депозиттік сертификаттар ставкасының орташасы бойынша анықталады. Мекемелер несиені қамтамасыз ету үшін қабылданатын кепілдік ұсынуы керек. Мұндай кепілдіктерге қазыналық құнды қағаздар, муниципалдық облигациялар және ипотекалық несиелер жатады.

2001 жылғы 11 қыркүйектен кейін қолданылуы

2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдардан кейін қарыз сұраныстары күрт өскендіктен, банктерге дисконт терезесі арқылы берілген несиелердің жалпы сомасы шамамен 46 миллиард долларды құрады, бұл өткен айдағы күндізгі орташа көрсеткіштен 200 еседен астам. Банктік жүйеге құйылған қаржы ағыны банктердің басқа банктерден дереу төлем алу қажеттілігін азайтты, осылайша олар өздеріне тиіс ақшаны төлей алды. Бұл, банктер арасындағы байланыс пен ақша ағынының тоқтауына қарамастан, банктік жүйедегі төлем қабілетін сақтап тұрды.

2007-2009 жылдардағы несиелік дағдарыс кезіндегі өзгерістер

2007 жылдың 17 тамызында Федералды резервтің Басқарушылар кеңесі негізгі несие беру шарттарын уақытша өзгерту туралы хабарлады. Дисконттық ставка 6,25%-дан 5,75%-ға дейін 50 б.п.-қа төмендетілді, ал несиелердің мерзімі бір күндіктен отыз күнге дейін ұзартылды. Бұл федералдық қорлар ставкасына қатысты негізгі несие ставкасының айырмасын 100 базалық пункттен 50 базалық пунктке дейін азайтты. 2008 жылдың 16 наурызында Bear Stearns компаниясын банкроттықтан құтқару және басқа да банктердегі қаржыны алуды тоқтату шараларымен бірге Федералды резерв негізгі несие беру шарттарына маңызды және уақытша өзгерістер енгізді. Несиелердің ең ұзақ мерзімі 30 күннен 90 күнге дейін ұзартылды. Ал бір жыл бұрын бұл мерзім тек бір түнге ғана созылған болатын. Бастапқы несие ставкасы да 3,50%-дан 3,25%-ға дейін төмендетілді, бұл федералдық қорлар ставкасына қатысты бастапқы несие ставкасының айырмасын 50 базалық пункттен 25 базалық пунктке дейін қысқартты.

+Соңғы ставка өзгерістері

КүндерДисконттық ставка (өзгеріс)Федералдық қорлардың мақсатты ставкасы/диапазоны (өзгеріс)
Қаңтар-шілде, 20076.25% 5.25%
17 тамыз, 20075.75% (−50 б.п.)5.25% (өзгеріс жоқ)
18 қыркүйек, 20075.25% (−50 б.п.)4.75% (−50 б.п.)
31 қазан, 20075.00% (−25 б.п.)4.50% (−25 б.п.)
11 желтоқсан, 20074.75% (−25 б.п.)4.25% (−25 б.п.)
22 қаңтар, 20084.00% (−75 б.п.)3.50% (−75 б.п.)
30 қаңтар, 20083.50% (−50 б.п.)3.00% (−50 б.п.)
16 наурыз, 20083.25% (−25 б.п.)3.00% (өзгеріс жоқ)
18 наурыз, 20082.50% (−75 б.п.)2.25% (−75 б.п.)
30 сәуір, 20082.25% (−25 б.п.)2.00% (−25 б.п.)
8 қазан, 20081.75% (−50 б.п.)1.50% (−50 б.п.)
29 қазан, 20081.25% (−50 б.п.)1.00% (−50 б.п.)
16 желтоқсан, 20080.50% (−75 б.п.)0–0.25% (−75 б.п.)
16 қаңтар, 20090.50% (өзгеріс жоқ)0–0.25% (өзгеріс жоқ)
18 ақпан, 20100.75% (+25 б.п.)0–0.25% (өзгеріс жоқ)

The Wall Street Journal газетінің 2019 жылғы қарашадағы хабарламасына сәйкес, банктер "терезені пайдаланумен байланысты стигмадан қашуға тырысып", "реттеушілердің талаптарынан әлдеқайда жоғары деңгейде ақша жинап отырған".

2023 жылғы наурыз АҚШ банктерінің банкроттығы

2023 жылдың наурызында АҚШ банктерінің банкротқа ұшырауы кезінде банктер дисконттық терезеден 153 миллиард доллар алды, бұл жаңа рекордты көрсетті. Бұл, 12 миллиард доллар таратқан жаңа Банк мерзімі бойынша қаржыландыру бағдарламасынан әлдеқайда көп болды.

Еуроаймақта

Евроаймақта дисконттық терезе «Тұрақты қызметтер» деп аталады, олар түнгілік өтімділікті басқару үшін қолданылады. Құзырлы қарсы тараптар түнгілік есептесулер үшін қолда бар ақша сомасын арттыру үшін «Шеттік несие беру қызметінен» пайдалана алады. Керісінше, артық қаражатты Еуропалық Орталық Банк жүйесінде (ЕОБЖ) сақтап, «Депозит қызметі» арқылы пайыз алуға (немесе төлеуге) болады. Қарсы тараптар «Шеттік несие беру қызметінен» алған қаражаттары үшін кепілдік ұсынуы керек және ЕОБЖ белгілеген түнгілік ставка бойынша төлем жасалады. Артық капиталды «Депозит қызметіне» сақтауға болады, ол ЕОБЖ ұсынатын ставка бойынша пайыз алады (немесе төлейді). Бұл екі қызметтің ставкалары орталық банк жүйесінің коммерциялық пайыздық ставкаларға қатысты көзқарасын көрсетеді және түнгілік нарықтағы пайыздық ставкалардың жоғарғы және төменгі шегін белгілейді.