Кіріспе

Фредерик Шопеннің фортепиано концерті, ми минор, Op. 11 – Фредерик Шопеннің 1830 жылы, жиырма жасында жазған фортепиано концерті. Ол сол жылдың 12 қазанында Польшаның Варшава қаласындағы Teatr Narodowy (Ұлттық театр) театрында композитордың өзі орындаған, Польшадан кетер алдындағы қоштасу концерттерінің бірінде алғаш рет таныстырылды. Бұл Шопеннің жарияланған екі фортепиано концертінің біріншісі болды, сондықтан жарық көрген кезде "No. 1" деген атау берілді, бірақ шындығында ол кейін No. 2 фортепиано концерті ретінде жарық көрген шығарманың премьерасынан кейін жазылған. Концерт жеке фортепиано, флейталар жұбы, гобойлар, кларнеттер және фаготтар, төрт валторна, екі труба, бас тромбон, литавралар және скрипкалар тобы үшін жазылған. Әдеттегі орындалу шамамен 40 минутқа созылады.

Әсерлер

Концерт Фридрих Калькбренерге арналған, ол пианист және композитор, оның ойнауын Шопен бағалаған. Тағы бір ықпалы Иоганн Непомук Хуммель болған сияқты. Харольд Шонберг "Ұлы пианистер" еңбегінде: "Хуммельдің Ля-минор және Шопеннің Ми-минор концерттерінің басталулары тым жақын, бұл сәйкессіздік болуы мүмкін емес" деп жазады. Оны жазғанда Шопен досы Титус Войцеховскиге: "Мұнда менің еркіме қарсы жамандық жасауға бейімділігімді байқайсың. Көздерім арқылы ойымға түскен нәрсені, тіпті ол дұрыс болмаса да, ұнатуға құмармын" деп хат жазды. Бұл көрініс Шопеннің екінші фортепиано концертінің Ларгеттосының артындағы "идеал" деп есептелетін танымал сопрано Констанция Гладковская болуы мүмкін, бірақ кейбірлер Шопен Войцеховскиді айтқан болуы мүмкін деп санайды.

Премьера және сын-пикірлер

1830 жылғы 12 қазанда өткен премьера "толық залмен сәтті аяқталды". "Кюрье Варшавский" газеті хабарлағандай, "шамамен 700 адамдық көрермен жиналды". Концерттің тұсаукесерінде Шопеннің өзі фортепианода орындады, ал дирижерлік міндетті Карло Эвасио Солива атқарды. Шығармадан кейін "күшті шапалақтар" жаңғырды. Жеті аптадан соң, Польшадағы саяси оқиғалардан кейін, Шопен Францияда алғаш рет Salle Pleyel залында өз концертін орындады. Ол қайтадан жақсы қабылданып, ризалық білдірілді. Франсуа Жозеф Фетис ертесі күні "La Revue musicale" журналында: "Бұл әуендерде жан бар, бұл үзінділерде қиял бар, ал әр жерде түпнұсқалық сезіледі" деп жазды. Концертке қатысты пікірлер әртүрлі. Кейбір сыншылар оркестрлік сүйемелдеудің жазылуын құрғақ әрі қызықты емес деп санайды, мысалы, сыншы Джеймс Хунекер "Шопен: Адам және оның музыкасы" еңбегінде оны "Шопеннің ең жақсы туындысы емес" деп атады. Кейде Михаил Плетнев сияқты музыканттар Шопеннің оркестрлеуін түзету қажеттігін сезінеді. Ал басқалары оркестрлік сүйемелдеу пианиноның дыбысына сәйкес жазылғанын, ал арандатудың қарапайымдығы гармонияның күрделілігімен қасақана салыстырылатынын айтады. Оркестрлік жазу фортепианоға қолдау көрсетуде Хуммельдің концерттерін еске салады деп болжанады, драмалық мәнге емес. Алайда, Роберт Шуман 1836 жылы "Neue Zeitschrift für Musik" журналында Шопеннің концерттерін талқылағанда, осы шығармалармен "Шопен Бетховеннің рухын концерт залына әкелді" деп, мүлдем басқа көзқарас білдірді.

Аллегро маэстозо

Бірінші және екінші бөлімдерінде ерекше модуляциялар кездеседі; ашылу Allegro-сында экспозиция күтілген i III орнына i I қатарлас мажорға модуляцияланады. Екінші және үшінші тақырыптар арасындағы осы тональдық қатынас (i III) қайталау бөлімінде пайда болады, онда нақты i I модуляциясы күтілген еді, бірақ одан өзгеше әсер туады. Шопен осы әсерді өзінің басқа ерте туындыларында да қолданады, мысалы, №1 фортепиано сонатасында және G минорындағы фортепиано триосында. E минорлық концерттің бірінші бөлімінде оркестр ұсынатын үш тақырып бар. Содан кейін фортепиано бірінші тақырыпты (139-шы такт) орындайды, одан кейін лирикалық екінші тақырып (155-ші такт) бас контрапунктісінде бірінші тақырыптың негізгі мотивімен бірге орындалады. Үшінші тақырып E мажорда, оркестр оны экспозицияда ұсынады және фортепиано қабылдайды (222-ші такт). Даму 385-ші такттан басталады, фортепиано екінші тақырыппен ашылады; содан кейін оркестр бірінші тақырыпты дамытады. Қайталау 486-шы такттан басталады, оркестр бастапқы тақырыбын орындайды. Үшінші E мажорлық тақырып қайта оралады (573-ші такт), бірақ бұл жолы G мажорда (i III), алайда, ақырында кода E минорға қайта оралады, ал бөлім фортепианомен аяқталады, содан кейін соңында күрт форте E минорлық аккорды естіледі.

Романс Ларгетто

Романс, қатаң түрде сонаталық формада болмаса да, экспозицияның екінші тақырыбы классикалық үлгідегі доминантқа (I V) модуляция жасауға бағынышты, ал ол қайта келгенде медиантқа (III) модуляцияланады. Шопен Титусқа жазған хатында: "Бұл күшті әсер тудыру үшін емес, бұл – тыныш және мұңды романс, мыңдаған қуанышты естеліктерді еске түсіретін бір жерге инабатпен қарайтын адамның сезімін береді. Бұл – әдемі көктем кешінде ай жарығымен арпалысқан ойлар." Екінші бөлім "жанды жалаңаш қалдырғандай" деп сипатталған.

Рондо Виваце

Көпке соғып, ойланып, қиындықпен жазылған үшінші бөлімде Краков ырғақтары, қазіргі Краковта кең таралған, синкопты, екі уақытты би кездеседі. Бұл Шопеннің Польшадағы саяси жағдайдың нашарлауына байланысты туған жеріне қайта оралуына кедерес келгенге дейін жазған соңғы шығармаларының бірі болды. 1830 жылдың тамызында Рондоны аяқтағаннан кейін, ол оны жеке орындады – біріншіде скрипкалық квартетпен, содан кейін шағын оркестрлік ансамбльмен.

Мәдени мұра

1976 жылы түсірілген "The Little Girl Who Lives Down The Lane" фильмінде пианист Клаудио Арау мен Лондон филармониясы оркестрі орындаған осы концерттік туынды қойылған. Оны 1980 жылғы "The Competition" фильміндегі алты финалисттің бірі орындайды. Фортепианолық концерттің №1 орындалуы сондай-ақ 2015 жылғы британдық "The Lady in the Van" фильмінде маңызды рөлде көрінеді. Екінші бөлімі Дон Герцфельдттің 2012 жылғы "It's Such a Beautiful Day" фильмінің шешімінде пайда болады. Бұл бөлім 1998 жылғы "The Truman Show" фильмінде де, сондай-ақ фильмнің саундтрегінде де қолданылған.