Кіріспе
Рим философы және жазушысы Публий Нигидий Фигул (б.з.д. 98 – б.з.д. 45 ж.) Кейінгі Рим Республикасының ғалымы және б.з.д. 58 жылғы преторлардың бірі болды. Ол Цицеронның досы болды және Катилина қастандығы кезінде оған қолдау көрсетті. Нигидий Юлий Цезарь мен Помпей Магнус арасындағы азаматтық соғыста оптиматтар тарапына қосылды. Замандастары арасында Нигидийдің білімділігі Варродан кейін ғана бағаланды. Тіпті оның өмір заманында да оның еңбектері көбінесе түсініксіз деп есептелді, мүмкін олардың эзотерикалық пифагорлық ілімдеріне байланысты, оған Нигидий стоик элементтерін қосты. Иероним оны "пифагорлық және сиқыршы" деп атайды, ал орта ғасырлар мен Ренессанс дәуірінде ол сиқыршы, жосықшы немесе оккультист ретінде бейнеленеді. Оның көптеген еңбектері тек басқа авторлар сақтап қалған фрагменттерде ғана сақталған.
Publius Nigidius Figulus (c. 98 – 45 BC) was a scholar of the Late Roman Republic and one of the praetors for 58 BC. He was a friend of Cicero, to whom he gave his support at the time of the Catilinarian conspiracy. Nigidius sided with the Optimates in the civil war between Julius Caesar and Pompeius Magnus. Among his contemporaries, Nigidius's reputation for learning was second only to that of Varro. Even in his own time, his works were regarded as often abstruse, perhaps because of their esoteric Pythagoreanism, into which Nigidius incorporated Stoic elements. Jerome calls him Pythagoricus et magus, a "Pythagorean and mage," and in the medieval and Renaissance tradition he is portrayed as a magician, diviner, or occultist. His vast works survive only in fragments preserved by other authors.
Шәкіртақы
Цицеронның айтуынша, Нигидий Пифагорлық ілімдерді қайта жандандыруға белсенді түрде тырысты, оған математика, астрономия және астрология, сондай-ақ сиқырлы дәстүрдің құпиялары кірді. Ол Октавианның, болашақ Августтың, ұлылығын оның туған күнінде болжаған деседі. Апулейдің мәлімдемесінше, ол «сиқырлы балаларды» (magici pueri) пайдалана отырып, жоғалған ақша табуға көмектескен. Оның «Commentarii grammatici» еңбектері кем дегенде 29 кітаптан тұрады және тілдік, грамматикалық және тарихқа қатысты жазбалар жинағы болып табылады. Нигидий сөздердің мағынасын адамдар жасаған емес, табиғи деп қарастырды. Ол орфографияға ерекше мән берді және бірдей аяқталуы бар грамматикалық жағдайлардың мағынасын ажырату үшін ерекше белгілерді қолдануға тырысты: ұзақ дауысты белгілеу үшін қолданылған апостроф бір кезде оған дұрыс емес атрибутталған, бірақ қазір ол одан бұрын пайда болғаны дәлелденді. Этимологияда ол сөздердің римдік түсіндірмесін табуға тырысты, мысалы, «frater» («бауыр») сөзін «fere alter» («іс жүзінде өзге») деген сөзден шығарды. Квинтилиан оның «De gestu» атты риторикалық еңбегі туралы айтады. «Commentarii» еңбегінің ғылыми тәсілі грамматикалық тақырыптар мен тарихнаманың үйлесімділігі тұрғысынан Варронның тәсілімен салыстыруға болады, бірақ Нигидийдің эзотерикалық және ғылыми қызығушылықтары оны ерекшелендіреді. Оның еңбектерінің белгілі атауларына аспан сферасы туралы екі кітап кіреді, біреуі грек жүйесі, ал екіншісі «варварлық» немесе грек емес жүйелер туралы, оның сақталған фрагменті оның Мысыр астрологиясын зерттегенін көрсетеді. Оның астрологиялық жұмысы этруск дәстүріне негізделген және Марциан Капеллаға әсер еткен, бірақ бұл әсер тікелей болмаған болуы мүмкін. Нигидий жел мен жануарлар туралы да жазған. Оның теология және басқа да діни тақырыптарға арналған еңбектері, мысалы, «De Diis» («Құдайлар туралы») әртүрлі культтар мен рәсімдерді зерттеуді қамтиды, сондай-ақ болжам жасау туралы трактаттар («De augurio privato» және «De extis», соңғысы харупизмді қамтиды) және түс жору («De somniis»). Әдебиет тарихшысы Джан Биаджо Конте «бізге жеткен оның фрагменттерінің саны осы қызықты ғалым, философ, ғалым-магияшыға ұрпақтардың көрсеткен құрметіне сай келмейді» деп атап өтеді және бұл жоғалтуды «еңбектерінің ауқымдылығымен және әсіресе олардың түсініксіздігімен» байланыстырады.
Әдебиетте
Лукан өзінің "Bellum civile" (сонымен қатар "Фарсалия" деп те аталады) эпосының 1-кітабын Нигидийдің астрологиялық оқуларға және басқа да белгілерге негізделген қорқынышты болжамдарын айтуымен аяқтайды. Иоганн Кеплер 1597 жылғы хат алмасуында Герварт фон Хоэнбургпен осы үзіндінің астрономиялық мағынасын талқылайды. Қатысты хаттардың ағылшын тіліндегі аудармасы интернетте қолжетімді.
Негізгі дереккөздер
Нигидий Фигулдың өмірі туралы бастапқы дереккөздер Цицеронның хаттарындағы бірнеше сілтемелер мен Луканның «Bellum civile» I. 639-шы шумағына жасалған түсіндірмелерді қамтиды. Фрагменттердің маңызды көздері Аулус Геллий, Плиний және Ноний болып табылады. Нигидийді зерттеудегі 19 ғасырдың маңызды еңбектеріне Тьюфельдің «Рим әдебиетінің тарихы», 170-бет және М. Герцтің «De N. F. studiis atque operibus» (1845) кітабы жатады.
Басылымдар
Нигидийдің шығармаларының фрагменттері А. Свобода жинақталған, П. Нигидий Figuli Operum Reliquiae (Амстердам, 1964, 1889 жылғы басылымнан жаңартылған), латын тіліндегі ұзақ және өте пайдалы кіріспесімен бірге. Свобода фрагменттерге қатысты дереккөздердің шолуын ұсынады (138–140 беттерде).