Брендон Тина – АҚШ-та зорлап өлтірілген трансгендер ер адам. Өмірі мен өлімі «The Brandon Teena Story» және «Boys Don't Cry» фильмдерінде көрсетілген. Жеке басының трагедиясы нәсілдік зорлыққа қарсы заңдарды күшейтуге түрткі болды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық кісі өлтіру құрбаны (1972–1993)
American murder victim (1972–1993)
Брэндон Тина (12 желтоқсан 1972 – 31 желтоқсан 1993) – американдық трансгендер ер адам. Ол зорланды, содан кейін Филипп ДеВайн және Лиза Ламбертпен бірге Небраска штатының Гумбольдт қаласында Джон Лоттер мен Том Ниссен тарапынан өлтірілді. Оның өмірі мен өлімі "Брэндон Тинаның тарихы" және "Ұлдар жыламайды" фильмдеріне арналған. Тинаның өлтірілуі, Мэттью Шепардтың шамамен бес жылдан кейін болған өлімімен бірге, АҚШ-та жеккөрушілік қылмыстарға қатысты заңдарды қабылдау үшін күшті лоббилік жұмыстарға әкелді.
Brandon Teena (December 12, 1972 – December 31, 1993) was an American transgender man who was raped and later, along with Phillip DeVine and Lisa Lambert, murdered in Humboldt, Nebraska, by John Lotter and Tom Nissen. His life and death were the subject of the films The Brandon Teena Story and Boys Don't Cry. Teena's murder, along with that of Matthew Shepard nearly five years later, led to increased lobbying for hate crime laws in the United States.
Өмір
Тина 1972 жылдың 12 желтоқсанында Небраска штатының Линкольн қаласында Джоанн Брэндон отбасында дүниеге келді. Оның әкесі ол туылмай сегіз ай бұрын Ланкастер округінде болған көлік апатында қаза тапты, және оны анасы тәрбиеледі. Тина мен оның үлкен әпкесі Тэмми Линкольн қаласында анасының анасымен бірге тұрды, Тина үш жасқа, ал Тэмми алты жасқа толғанда анасы оларды қайта өзіне алып қойды. Отбасы солтүстік-шығыстағы Линкольн қаласындағы Пайн-Эккр жылжымалы үйлер паркінде тұрды. Джоанна мүгедектікке байланысты жәрдемақы алып, Линкольн қаласындағы әйелдер киімдері сататын дүкенде кеңсе қызметкері болып жұмыс істеп, отбасын асырады. Тина мен Тэмми кішкентай кезінде бірнеше жыл бойы олардың әйел шешесінен сексуалдық зорлық көрді, және Тина 1991 жылы осы мәселе бойынша кеңес алды. Джоанна 1975 жылы қайтадан тұрмысқа шығып, 1980 жылы ажырасты. Тина түрмедегі әйелдер бөлімінде болғандықтан, Тисдел оның трансгендер екенін білді. Кейін Тисдел Тинадан оның жынысы туралы сұрағанда, ол жынысын өзгерту операциясын жасатуға ниеттенген гермафродит екенін айтты, және олар кездесуді жалғастырды. "Boys Don't Cry" фильмінің экранизациясына қатысты сотта Тисдел бұл мәлімдемені жоққа шығарды. Тинаның тұтқындалуы туралы ақпарат жергілікті газетте оның туған атымен жарияланды, содан кейін оның таныстары оның туғанда әйел екенін білді.
Teena was born on December 12, 1972, in Lincoln, Nebraska, to JoAnn Brandon. His father died in a car accident in Lancaster County eight months before he was born, and he was raised by his mother. Teena and his older sister Tammy lived with their maternal grandmother in Lincoln, before they were reclaimed by their mother when Teena was three years old and Tammy was six. The family resided in the Pine Acre Mobile Home Park in northeast Lincoln. JoAnn received disability checks and worked as a clerk in a women's retail store in Lincoln to support the family. As young children, Teena and Tammy were sexually abused by their uncle for several years, and Teena sought counseling for this in 1991. JoAnn remarried in 1975, divorcing in 1980. Because Teena was in the female section of the jail, Tisdel learned that he was transgender. When Tisdel later questioned Teena about his gender, he told her he was a hermaphrodite pursuing a sex change operation, and they continued dating. In a lawsuit regarding the film adaptation Boys Don't Cry, this was disputed by Tisdel. Teena's arrest was posted in the local paper under his birth name and thereupon his acquaintances learned that he was assigned female at birth.
Зорлау және кісі өлтіру
Рождестволық кеш барысында Ниссен мен Лоттер Тинаны ұстап, оны шалбарынан шешуге мәжбүр етті, соның арқасында Тисдел Тинаның кіндігі бар екенін көрді. Тисдел тек мәжбүр болғанда ғана қарады және ештеңе демеді. Кейін Лоттер мен Ниссен Тинаға шабуыл жасап, оны машинаға отырғызды. Олар Ричардсон округіндегі ет комбинатының жанындағы бір жерге жетіп, оны ұрып-саптап, топтап зорлады. Содан кейін Ниссеннің үйіне оралды, онда Тинаға душ қабылдауға бұйрық берді. Тина Ниссеннің ваннасынан терезенің арқылы қашып, Тисделдің үйіне келді. Тисдел оны полицияға шағымдануға көндірді, бірақ Ниссен мен Лоттер Тинаға «аузын жабық ұстауға» ескертті, әйтпесе олар оның аузын мәңгі жабады деп қорқытты. Тина жедел жәрдемге де барды, онда стандартты зорлау жиынтығы жиналды, бірақ кейін жоғалып кетті. Шериф Чарльз Б. Ло Тинаны зорлау туралы сұрақтар қойды. Ол, әсіресе Тинаның трансгендер екендігіне қызығушылық танытқандай болды, сондықтан Тина оның сұрақтарын өрескел және қажетсіз деп санап, жауап беруден бас тартты. Ниссен мен Лоттер полицияға шақырылды. Көптеген дәлелдерге қарамастан, Ло Ниссен мен Лоттерді тұтқындаудан және айыптаудан бас тартты, сондай-ақ оларға зорлау туралы хабарланғанын айтты. Ло оларды тұтқындаудан бас тартты, себебі: «Ол қандай адам еді? Бірінші рет тұтқындағанда, ол өзін жігіт ретінде көрсетті». Ниссен сотта Тинаның дірілдегенін байқағанын және Лоттерден пышақ сұрағанын айтты, содан кейін Ниссен Тинаның өлгенін растау үшін кеудесіне пышақ салды. Кейін Ниссен Ламберттің ішкі ағзасына атқандығын куәлік берді. ДеВайнды іздеп, онымен қайтып келгеннен кейін Ниссен Ламбертті екінші рет атты. Содан кейін екеуі ДеВайнды қонақ бөлмесіне алып барып, диванға отырғызып, оған екі рет оқ атты. Содан кейін Ниссен Ламбертке тағы бірнеше рет оқ атты. Олар қаруларын және қолғаптарын мұздай өзенге лақтырып, Фолс-Ситиге қайтып келді. Оларды сол күні тұтқындады, содан кейін Ниссен полицияға Джон Лоттердің Гумбольдт қаласында үш адамды атып өлтіргенін көргенін айтты. Полиция өзенге барып, қолғаптарды және қаруларды, соның ішінде Лоттердің аты жазылған пышақ қабығын тапты, олар қылмысқа қатысты екенін көрсетті. Ниссен Лоттерді кісі өлтіруде айыптады. Жазасын жеңілдету үшін Ниссен зорлау мен кісі өлтіруге кінәлі екенін мойындады. Ниссен Лоттерге қарсы куәлік берді және өмір бойына түрмеге кесілді. Лоттер Ниссеннің куәлігін жоққа шығарды, ал оның куәлігі күмәнді деп танылды. Сот Лоттерді кісі өлтіргені үшін кінәлі деп танып, өлім жазасына кесті. Лоттер мен Ниссен екеуі де үкімге шағымданып, сотқа жүгінді. 2007 жылдың қыркүйегінде Ниссен Лоттерге қарсы берген куәлігін қайтарып алды. Ол Тинаны өзі ғана атып өлтіргенін және Лоттердің кісі өлтіруге қатысы болмағанын мәлімдеді. 2009 жылы Лоттердің апелляциясы, Ниссеннің жаңа куәлігін пайдаланып, әділдік талабын қойғанда, Небраска Жоғарғы соты тарапынан қабылданбады, ол «Ниссеннің қайта қараған куәлігіне» сәйкес, Лоттер мен Ниссен екеуі де кісі өлтіруге қатысқандықтан, атушының нақты кім екені заңды мағынада маңызды емес деп шешті. 2011 жылдың тамызында АҚШ-тың Сегізінші апелляциялық округінің үш судьядан тұратын алқасы Джон Лоттердің апелляциялық шағымын екі дауысқа қарсы біреуінің шешімімен қабылдамады. Содан кейін Лоттер өзінің ісін қайта қарау үшін АҚШ Жоғарғы сотына өтінішпен жүгінді. Жоғарғы сот Лоттердің ісін қараудан бас тартты, 2012 жылдың 19 наурызында оның куәлік беру туралы өтінішін және 2012 жылдың 23 сәуірінде қайта қарау туралы өтінішін қабылдамады, оның үкімін күшінде қалдырды. 2018 жылдың 22 қаңтарында Лоттер АҚШ Жоғарғы сотынан үшінші апелляцияны қабылдаудан бас тартты.
During a Christmas Eve party, Nissen and Lotter grabbed Teena and forced him to remove his pants, proving to Tisdel that Teena had a vulva. Tisdel looked only when forced to and said nothing. Lotter and Nissen later assaulted Teena and forced him into a car. They drove to an area by a meat packing plant in Richardson County, where they assaulted and gang raped him. They then returned to Nissen's home, where Teena was ordered to take a shower. Teena escaped from Nissen's bathroom by climbing out the window and going to Tisdel's house. He was convinced by Tisdel to file a police report, though Nissen and Lotter had warned Teena to "keep (his) mouth shut or they'd permanently shut it for (him)." Teena also went to the emergency room, where a standard rape kit was assembled but later lost. Sheriff Charles B. Laux questioned Teena about the rape. Reportedly, he seemed especially interested in Teena's transgender status, to the point that Teena found his questions rude and unnecessary and refused to answer. Nissen and Lotter were taken in for police questioning. Despite ample evidence, Laux neglected to arrest and charge Nissen and Lotter, and Laux told them both a rape had been reported. Laux declined to have them arrested because, "What kind of a person was she? The first few times we arrested her, she was putting herself off as a guy." Nissen testified in court that he had noticed that Teena was twitching, and asked Lotter for a knife, with which Nissen stabbed Teena in the chest, to ensure that he was dead. Nissen later testified that he shot Lambert in the stomach. After leaving the room to find DeVine, and then returning with him, Nissen shot Lambert a second time. The two men then took DeVine into the living room, sat him on the couch, and shot him twice. Nissen then returned to the bedroom where he shot Lambert a few more times. The two men then left, threw their weapons and gloves onto a frozen river, and returned to Falls City. They were arrested that afternoon, after which Nissen told deputies that he had witnessed John Lotter shoot three people to death in Humboldt. Police went to the river, where they retrieved the gloves and weapons, including the knife's sheath marked with Lotter's name, tying them to the crime. Nissen accused Lotter of committing the murders. In exchange for a reduced sentence, Nissen admitted to being an accessory to the rape and murder. Nissen testified against Lotter and was sentenced to life in prison. Lotter denied the veracity of Nissen's testimony, and his testimony was discredited. The jury found Lotter guilty of murder and sentenced him to death. Lotter and Nissen both appealed their convictions. In September 2007, Nissen recanted his testimony against Lotter. He claimed that he was the only one to shoot Teena and that Lotter had not committed the murders. In 2009, Lotter's appeal, using Nissen's new testimony to assert a claim of innocence, was rejected by the Nebraska Supreme Court, which held that since—even under Nissen's revised testimony—both Lotter and Nissen were involved in the murder, the specific identity of the shooter was legally irrelevant. In August 2011, a three judge panel of the Eighth U. S. Circuit Court of Appeals rejected John Lotter's appeal in a split decision. Lotter next petitioned the Supreme Court of the United States for a review of his case. The Supreme Court declined to review Lotter's case, denying his petition for writ of certiorari on March 19, 2012, and a further petition for rehearing on April 23, 2012, leaving his conviction to stand. On January 22, 2018, Lotter was denied a third appeal by the U. S. Supreme Court.
Мәдени және құқықтық мұра
Тина гормондық терапияны бастамағандықтан және жынысын растау операциясын жасамағандықтан, кейде бұқаралық ақпарат құралдарында журналистер оны лесбиянка деп қате жіберген. Дегенмен, кейбір хабарларда Тинаның жынысын өзгерту операциясын жасатуды жоспарлағаны айтылған. 1996 жылдың ақпан айында Лоттер сотталғаннан кейін, Saturday Night Live комедиан Норм Макдональдтың әзіл-қалжың айтқан сегментін көрсетті: «Соңында, Небраска штатының Фолс-Сити қаласында Джон Лоттер үш адамды өлтіруге тырысқаны үшін өлім жазасына кесілді. Прокурорлар оны зорлауда айыптаған әйелді үнсіздендіру мақсатымен жасалған құлық деп атады. Бұл жағдай кейбір көрермендерге қаталдыққа толы көрінуі мүмкін, бірақ мен осы оқиғаға қатысы бар барлық адамның өлуі керек деп санаймын». Бұл пікірлер транс және квир қауымдастықтары мен ұйымдарынан, соның ішінде «Транссексуалдық Қауіп» ұйымынан қатты сынға ұшырады, олар кешірім сұрамаса SNL-ді пикетке шығаруға уәде берді. Шоуды қарап шыққаннан кейін NBC желісі бұл сөздер орынсыз екенін мойындады және олардың эфирге шығарылмауы керек еді, сондай-ақ мұндай жағдайлар болашақта қайталанбауына көз жеткізеді. Джоанн Брэндон Ричардсон округі мен шериф Лаксты Тинаның өліміне жол бермегені және оның себебіне жанама түрде себепкер болғаны үшін сотқа берді. Ол 1999 жылдың қыркүйек айында Фолс-Ситиде өткен сотта жеңіп, 80 000 доллар өндіріп алды. Аудандық сот судьясы Орвилл Коуди Ниссен мен Лоттердің жауапкершілігіне байланысты соманы 85 пайызға, ал Брэндонның өзіне жүктелген кінә үшін бір пайызға төмендетті. Нәтижесінде Ричардсон округі мен Лаксқа қарсы 17 360,97 долларлық жауапкершілік сақталды. 2001 жылы Небраска Жоғарғы соты бұрынғы шешімді қайта қарап, «психикалық азап» үшін 80 000 долларлық сыйлықты толық қалпына келтірді, сонымен қатар жерлеу шығындарына 6 223,20 доллар төледі. 2001 жылдың қазан айында сол судья талапкерге тағы 12 000 доллар төлеуді бұйырды: 5 000 доллар қасақана өлім үшін, ал 7 000 доллар қасақана эмоциялық күйзеліс үшін. Лакс сондай-ақ Тинаға деген көзқарасы үшін сынға ұшырады – бір кезде ол Брэндонды «ол» деп атады. Сот аяқталғаннан кейін Лакс Ричардсон округі комиссары болып қызмет етті, кейіннен зейнеткерлікке шыққанға дейін қауымының кеңесінің мүшесі болды. Ол өз іс-әрекеттері туралы сөйлеуден бас тартты және оған қазаның жиырма жылдығына арналған мақала үшін хабарласқан бір тілшіні «көктің жанындағы дерт» деп атады. 1999 жылы Тина Кимберли Пирс режиссерлік еткен «Балалар жыламайды» атты тамыр тарихына негізделген фильмнің тақырыбы болды. Суонк орындауы үшін жеңіске жетті, ал Севиньи «Оскар» сыйлығына ұсынылды. Тисдель фильмнің шығарылуына дейін фильмнің продюсерлерін оның аты мен бейнесін рұқсатсыз пайдаланғаны үшін сотқа берді. Ол фильмде өзін «жалқау, ақ қоқыс және иттің құйрығы» ретінде көрсеткенін мәлімдеді. Тисдель фильмде ол Тинаның трансгендер екенін білгеннен кейін онымен қарым-қатынасын жалғастырғаны туралы жалған ақпарат бергенін де мәлімдеді. Ақырында ол фильмнің дистрибьюторымен сот ісін беймәлім сомаға аяқтады. Алайда, 2013 жылы Джоанн тілшіге Тинаның бұқаралық ақпарат құралдарында трансгендер ретінде танылуын қабылдағанын айтты. «Балалар жыламайды» фильмінің жағдайды бейнелеуіне риза болмаса да, ол фильм туралы былай деді: «Бұл оларға [гейлер мен трансгендерлерді қорғаушыларға] өз пікірлерін білдіруге мүмкіндік берді, мен оған қуаныштымын. Көптеген адамдар оның неден өтіп жатқанын түсінбеді. Біз ұзақ жол жүрдік». Оның өлімі бүгінгі өміріне қалай әсер ететіні туралы сұраққа Джоанн былай деп жауап берді: «Егер ол әлі де қасымда болса, менің өмірім қалай өзгеше болар еді деп ойлаймын. Ол жақта болғанымыз қандай жақсы болар еді. Ол әрқашан бақытты бала болды. Мен оны бақытты ересек адам ретінде елестетемін. Егер бақытты болу үшін [Тина] еркек болып өмір сүрсе, мен оған келісер едім». 1998 жылы Шу Лиа Ченг жасаған интерактивті веб-сурет «Брэндон» Тина Брэндонның есімімен аталды. Сурет салуға Соломон Р. Гуггенхайм мұражайы тапсырыс берген. Сайттың көп бөлігі Брэндонның оқиғасына байланысты. Британдық дуэт Pet Shop Boys 2006 жылы Тина туралы «Girls Don't Cry» (I'm with Stupid британдық нұсқасының бонус тректері) атты ән шығарды. Ванкувердегі поп-панк тобы JPNSGRLS 2014 жылы шыққан дебюттік альбомынан «Брэндон» әнін Тина Брэндонның естелігіне арнап шығарды. 2018 жылы Тинаның өлімі туралы алғашқы хабарламаны кең аудиторияға жеткізген журналист Донна Минковиц Village Voice үшін мақала жазып, трансгендерлерді түсінбегені үшін өкініш білдірді.
Because Teena had neither commenced hormone replacement therapy nor had gender confirmation surgery, he has sometimes mistakenly been identified as a lesbian by media reporters. However, some reported Teena's plans to have sex reassignment surgery. Following Lotter's sentencing in February 1996, Saturday Night Live aired a segment in which comedian Norm Macdonald joked:And finally, in Falls City, Nebraska, John Lotter has been sentenced to death for attempting to kill three people in what prosecutors called a plot to silence a cross dressing female who had accused him of rape. Now, this might strike some viewers as harsh, but I believe everyone involved in this story should die. The comments were met with sharp criticism from trans and queer communities and organizations including The Transexual Menace, who threatened to picket SNL in the absence of an apology. Upon reviewing the show, NBC agreed the line was inappropriate and should not have aired, and said it would ensure that similar incidents would not happen in the future. JoAnn Brandon sued Richardson County and Sheriff Laux for failing to prevent Teena's death and being an indirect cause. She won the case, which was heard in September 1999 in Falls City, and was awarded $80,000. District court judge Orville Coady reduced the amount by 85 percent based on the responsibility of Nissen and Lotter and by one percent for Brandon's alleged contributory negligence. This led to a remaining judgment of responsibility against Richardson County and Laux of $17,360.97. In 2001, the Nebraska Supreme Court reversed the reductions of the earlier award reinstating the full $80,000 award for "mental suffering", plus $6,223.20 for funeral costs. In October 2001, the same judge awarded the plaintiff an additional $12,000: $5,000 for wrongful death, and $7,000 for the intentional infliction of emotional distress. Laux was also criticized after the murder for his attitude toward Teena – at one point, Laux referred to Brandon as "it." After the case was over, Laux served as commissioner of Richardson County and later as part of his community's council before retiring as a school bus driver. He refused to speak about his actions in the case and called one reporter who contacted him for a story on the murder's twentieth anniversary "a pain in the ass." In 1999, Teena became the subject of a biographical film entitled Boys Don't Cry, directed by Kimberly Peirce and starring Hilary Swank as Teena and Chloë Sevigny as Tisdel. For their performances, Swank won, and Sevigny was nominated for an Academy Award. Tisdel sued the film's producers for unauthorized use of her name and likeness before the film's release. She claimed the film depicted her as "lazy, white trash, and a skanky snake". Tisdel also claimed that the film falsely portrayed that she continued the relationship with Teena after discovering that he was transgender. She eventually settled her lawsuit against the movie's distributor for an undisclosed sum. However, in 2013, JoAnn told a reporter that she accepted Teena being referred to as transgender in the media. Although she was unhappy with how Boys Don't Cry portrayed the situation, she said about the film, "It gave them [gay and transgender advocates] a platform to voice their opinions, and I'm glad. There were a lot of people who didn't understand what it was [Teena] was going through. We've come a long way." When asked how the murder affects her life today, JoAnn replied, "I wonder how my life would be different if she was still with me. She would be such a joy to have around. She was always such a happy kid. I imagine her being a happy adult. And if being happy meant [Teena] living as a man, I would be fine with that." Brandon, an interactive web artwork created in 1998 by Shu Lea Cheang, was named for Brandon Teena. The artwork was commissioned by the Solomon R. Guggenheim Museum. Much of the site's content relates to Brandon's story. The British duo Pet Shop Boys released a song titled "Girls Don't Cry" (a bonus track on UK issue of I'm with Stupid) about Teena in 2006. Vancouver based pop punk band JPNSGRLS released the song "Brandon", off their debut 2014 album Circulation, in memory of Brandon Teena. In 2018, Donna Minkowitz, the journalist whose reporting on Teena's murder first brought the story to a wider audience, wrote a piece for the Village Voice in which she expressed her regret for not understanding transgender people when she wrote her original report.