Кіріспе

Американдық сотталған кісі өлтіруші (1967 жылы туған)

Памела Энн Смарт (туған аты Вожас; 1967 жылғы 16 тамызда туған) – 1990 жылы күйеуі Греггори Смартты өлтіруге қатысқандық үшін, кісі өлтіруге сөз байласу және куәліктің бұрмалануы қылмыстары бойынша сотталған американдық әйел. Ол кезде 22 жастағы Смарт, 15 жастағы Уильям "Билли" Флинн және оның үш досымен бірге Нью-Гэмпшир штатының Дерри қаласында 24 жастағы Греггориді өлтіру үшін сөз байласты. Қазіргі таңда ол Нью-Йорк штатының Вестчестер округіндегі әйелдерге арналған ең жоғары қауіпсіздік деңгейі бар Bedford Hills Correctional Facility түрмесінде өмір бойына бас бостандығынан айырылған.

Ерте өмір

Памела Смарт 1967 жылы 16 тамызда Флорида штатының Корал Гейблс қаласында Джон мен Линда Вожастың қызы болып дүниеге келді. Ол Майамиде, Флоридада өсті, бірақ отбасысы сегізінші сыныпта оқып жүргенде Дерри, Нью-Гэмпширге көшіп кетті. Памела Дерридің Пинкертон академиясында орта білім алды, онда ол жанкүйерлер тобының мүшесі болды, содан кейін Флорида мемлекеттік университетін (ФМУ) коммуникация мамандығы бойынша бітірді. ФМУ-да ол студенттік радио бағдарламасын жүргізді. Памела Греггори Смартпен 1986 жылы Рождество демалысында Нью-Гэмпширде танысты. Олар 1987 жылдың ақпанында қарым-қатынас бастады және екі жылдан кейін үйленді, Греггори Памеланың ФМУ-дағы соңғы курсын бітіру кезінде Флоридаға көшіп келді. Некелеріне жеті ай толған соң, олардың арақатынастарында қиындықтар туды. Памела Нью-Гэмпшир штатының Хэмптон қаласындағы Виннакунет орта мектебінде медиа-координатор болып жұмыс істеді. Онда ол екінші курс студенті Уильям "Билли" Флиннмен "Өзіңді бағалау" жобасында кездесті, бұл екеуі де ерікті болып жұмыс істеген мектептегі есірткіге қарсы бағдарлама болды. Памела Флинннің досы Сесилия Пирс есімді тағы бір стажермен де танысты.

Грег Смартты өлтіру

1990 жылдың 1 мамырында Памела жұмыстағы жиыннан үйіне келгенде, пәтері тоналып, күйеуі Греггори өлтірілгенін көрді. Полиция қызметкерлері қылмыс орны тонау салдарынан шатаққа түскендей көрінетінін мәлімдеді. Кейіннен Памела 15 жасар Флиннді азғытып, күйеуін өлтірмесе, оған жыныстық қатынас жасамаймын деп қорқытқан деген айып тағылды. Флинн бұл қылмысты достары Патрик "Пит" Рэндалл, Вэнс "Дж. Р." Латтим және Реймонд Фаулердің көмегімен жасады. Тергеу барысында Латтимнің әкесі үйінен тапқан .38 калибрлі тапаншаны полицияға әкелді, бұл қару кісі өлтіру құралы болуы мүмкін деп ойлады. 14 мамырда анонимді хабарлама бойынша Памеланың досы Сесилия Пирс осы жоспарды білгені анықталды. Полиция Пирспен сөйлесіп, оның Памеламен әңгімелесіп, оны кінәлі ететін сөздерін жаздыруға келісті, ол да солай істеді. 1990 жылдың 1 тамызында детектив Дэниел Пеллетье Памеланың мектебінің тұрақ орнында оны тоқтатып, сұраққа тартты. Смарт оны танып, бұрын кем дегенде алты рет сөйлескенін айтты. Күтпеген жағдайға түсіп, ол: "Не болды?" - деп сұрады. "Жарайды, Пэм, - деді Пеллетье жазбада, - менде жақсы да, жаман да жаңалық бар. Жақсысы - біз күйеуіңнің өлтірілуін анықтадық. Ал жаманы - сен тұтқындалдың". "Не үшін?" - деп сұрады Смарт. "Бірінші дәрежелі кісі өлтіру". Смартты қолғаппен байлап, Дерри аудандық сотына жеткізіп, сол кезде Гоффстаунда орналасқан Нью-Гэмпшир штатының әйелдер түрмесіне қамады.

Сот

Смарттың соты көпшілік назарына ілінеді және бұқаралық ақпарат құралдарының назарын аударады, себебі ол АҚШ-та бірінші болып сот залында телекамераларға рұқсат берді. Егер ол айыпты деп танылса, өмір бойы түрмеде қалуы мүмкін еді. Прокуратураның ісі Смарттың жасөспірім серіктестерінің куәліктеріне негізделген, олар сот басталғанға дейін өздерінің келісімімен келісті. 1991 жылдың 4 наурызында ауызша дәлелдеу басталғанда, прокурордың орынбасары Диана Николоси жасөспірімдерді "құмар әйелдің" бейкүнә құрбандары ретінде суреттеді. Прокуратура Памела Смартты өзінің кәмелетке толмаған жыныстық серіктесін бақылайтын, қатал ойшыл ретінде суреттеді. Николоси Смарт Флиннді күйеуін өлтіру үшін азғырып, қымбат ажырасудан құтылып, 140 000 долларлық өмірді сақтандыру полисінен пайда алу үшін бұзғанын мәлімдеді. Өзінің куәлік беруінде Смарт кәмелетке толмаған жігітпен "қарым-қатынасы" бар екенін мойындады, бірақ күйеуін өлтіру Флинн мен оның достарының қолынан ғана келді деп мәлімдеді. Ол кісі өлтіруге қатыспағанын, оның алдын ала білмейтінін айтты. Флинн Смартты алғаш кездескенде сүйіп қалған деп мәлімдегенмен, Сесилия Пирс сот барысында Смарт пен Флинн бастапқыда жай ғана дос болған деп куәлік етті. Пирс алғаш рет ақпан айында, Смарт оған "Биллді жақсы көретінін" мойындаған кезде өзгерісті байқайды. Флинн сот барысында Памела Смартпен жыныстық қатынасқа түсер алдында пәк екенін айтты. 1991 жылы 22 наурызда Рокингем округінің Жоғарғы сотында аяқталған 14 күндік сот процесінен кейін Смарт бірінші дәрежелі кісі өлтіруге, кісі өлтіруге сөз байласу және куәларды бұрмалау үшін кінәлі деп танылды. Смарт Пирске билік органдарына ештеңе айтпауға немесе өтірік айтуға мәжбүрлеген. Сотталу негізінен оның серіктестерінің куәліктері мен Смарттың күйеуімен татуласуды қалайтынын және жігіттердің жоспары туралы білмейтінін айтқандарына қайшы келетінін білдіретін құпия түрде жазылған әңгімелердің нәтижесі болды. Оны өлім жазасына кесілген қылмыспен айыптауға болар еді, бірақ прокуратура бұған қарсы шешім қабылдады. Сол күні ол шартсыз өмір бойына түрмеде отыруға сотталды.

Түрмеге қамау

Смарт өмір бойына қамауда отыр. Ол Нью-Йорк штатының Вестчестер округінде орналасқан ең жоғары қауіпсіздікті Бедфорд Хиллз әйелдер түрмесінде 1993 жылы Гоффстаундағы Нью-Гэмпшир штатының әйелдер түрмесінен ауыстырылған. Сол кезде Нью-Гэмпширдің ресми өкілдері бұл ауысудың "қауіпсіздік себептерімен" байланысты екенін айтты. Әрі, сотталушылар Уильям Флинн мен Патрик Рэндалл да штаттың сыртына, екеуі де Уоррендегі Мэн штатының түрмесіне жіберілді. Өзінің кінәсіз екенін мәлімдесе де, Смарт күйеуі тірі қалғанда, егер ол кәмелетке толмаған Флиннмен болған "қарым-қатынасын" жасамас еді дейді. Түрмеде Смарт басқа тұтқындарға сабақ берді және Mercy College-тен әдебиет және құқық зерттеулері бойынша екі магистратураны аяқтады, олардың құны Mercy College-тің жеке қаражатынан төленді. Смарт Ұлттық Әйелдер Ұйымының мүшесі болып, түрмедегі әйелдердің құқықтары үшін күресті. 1996 жылдың қазан айында Смартты тұтқындар Мона Грейвс пен Гания Миллер қатты ұрып-соқты. Оның мұрны сынды, көзінің шеңбері сынды, сол жақ бетіне пластина енгізілді. Екі тұтқын Смартты түрмедегі қарым-қатынастары туралы оларға мәлімдегені үшін ұрды. Грейвс пен Миллер Бедфорд Хиллз түрмесінде Смартқа жасалған шабуыл үшін екінші дәрежелі шабуыл жасады деп танылды және кейіннен бөлек түрмелерге ауыстырылды. Ұрып-соғудың салдарынан Смарт созылмалы ауырсынуға қарсы дәрі-дәрмек қабылдайды және кейде өзін-өзі өлтіру туралы ойлайды. Оның кеңесшісі, доктор Элеонор Пэм, "оның көптеген, көптеген, көптеген қараңғы күндері бар" дейді. Смарт Флинннің жағдайын қадағалай береді, өйткені ол оны 2023 жылғы шешімге дейін өзінің бостандығына кілт деп санайды. "Ол мені шындықты айтып, осы жерден шығаруға көмектесетін аздаған адамдардың бірі, бірақ ол ешқашан мұны істемейді", - деді Смарт. 2003 жылы National Enquirer газетінде Смарттың шала киінген суреттері жарияланды. Ол түрме басшылығына шағымданып, екі айға жеке камераға қамалды. Смарт жеке камераға қамалуына қатысты сотқа шағым түсірді, бірақ сот ісі қабылданбады. 2004 жылы Смарт пен оның бірге тұтқыны Кэролин Уормус Бедфорд Хиллздің қызметкерлеріне шағымданып, 2003 жылы жарияланған суреттерге позинг жасауға мәжбүрлеген жазалаушы қызметкердің жыныстық зорлауына және жыныстық асырауына шағымданып сотқа жүгінді. 2009 жылдың 5 қарашасында АҚШ округтік сотының судьясы Нью-Йорк штатынан Смартқа 23 875 доллар төлеу туралы шешім шығарды. Смарт 8 750 доллар алды, ал оның адвокаты адвокаттық гонорары үшін қалған соманы алды. Жазасын өтеген кезеңде Смарт драматург Ив Энслер ұйымдастырған жазушылар семинарына қатысты. Семинар мен Смарттың жазғандары 2003 жылғы PBS деректі фильмінде "Менің сөздерім саған не істесін" көрсетілді. 2004 жылдың сәуірінде АҚШ-тың Бірінші апелляциялық соты 2002 жылы федералды судьяның оның федералды хабеас өтінішін қабылдамауы туралы шешімін күшінде қалдырды. Федералдық апелляцияға дейін Смарт штаттық деңгейдегі барлық сот шағымдарын аяқтаған. 2005 жылдың шілдесінде Нью-Гэмпширдің атқарушы кеңесі "губернатордың қоятын кез келген шарттарына" байланысты кешірім сұранысын бірауыздан қабылдамады. ABC News телеарнасына берген сұхбатында Смарт қартайып, түрмеде өлуден қорқатынын және өлім жазасын алуды қалағанын айтты. 2023 жылдың 29 наурызында Смарттың соңғы апелляциясы қабылданбағаны хабарланды. Барлық заңдық мүмкіндіктер таусылғандықтан, оның өмір бойына қамауда отыруы бекітілді.

Қатысушылар

1992 жылы Билл Флинн екінші дәрежелі кісі өлтіргені үшін өмір бойына түрмеге кесілді; жақсы мінез-құлық танытса, 40 жылдан кейін шартты түрде босатуға құқығы болмады, ал ең төменгі жазаның 12 жылы кейінге шегерілді. Флинн Уоррендегі Мэн штатының түрмесінде қамалды, онда ол GED диплом алды, қайырымдылық жұмысына белсенді қатысты және түрмеде электрик болып жұмыс істеді. 2007 жылы Флинн 16 жыл өмірден айырылғаннан кейін жазасын жеңілдетуді сұрады, ол түрмеде өткізген жылдары бостандықта өткізген жылдарымен тең болғанша бұрынғыдай іс жасамайтынына уәде бергенін айтты. Сондай-ақ ол Грег Смарттың отбасына оны өлтіргені үшін кешірім сұрады. Смарт отбасы бұл өтінішке қарсы болды. 2014 жылдың шілдесінде Флинн Мэн штатының Уоррен қаласындағы ең төменгі қауіпсіздік деңгейі бар мекемеге ауыстырылды; бұл оған жұмыстан босату бағдарламасына қатысуға мүмкіндік берді. 2015 жылдың 12 наурызында Флинн мемлекеттік шартты түрде босату комиссиясынан босату алды және 2015 жылдың 4 маусымында, Грег Смарттың қайтыс болуының 25 жылдығынан кейін өмір бойына шартты түрде босатылды. Флинн сияқты Патрик Рэндалл да екінші дәрежелі кісі өлтіргені үшін өмір бойына түрмеге кесілді, 40 жылдан кейін шартты түрде босатуға құқығы болды, ал 12 жыл кейінге шегерілді, осылайша ол 2018 жылдың басында босатуға үміткер болатын. Ол да Мэн штатының Уоррен қаласындағы Мэн мемлекеттік түрмесінде жазасын өтеді. 2009 жылдың наурыз айында судья Рэндаллдың ең төменгі жазасын үш жылға қысқартты, оны 2015 жылдың маусым айында босатуға мүмкіндік берді. Рэндаллға Нью-Гэмпшир шартты түрде босату комиссиясы 2015 жылдың 9 сәуірінде өткен тыңдаудан кейін шартты түрде босату берді. Ол 2015 жылдың 4 маусымында өмір бойына шартты түрде босатылды, сол күні оның серіктесі Флинн де босатылды және Грег Смарттың қайтыс болуының 25 жылдығынан кейін бірнеше күн өткен еді. Қатысушы және жүргізуші Вэнс Латтим екінші дәрежелі кісі өлтіруге көмектескені үшін өмір бойына бас бостандығынан айырылды, 30 жылдан кейін шартты түрде босатуға құқығы болды, ал 12 жыл мерзімге тоқтатылды. 2005 жылы оның ең төменгі жазасы үш жылға қысқартылды және ол сол жылы шартты түрде босатылды, Грег Смарттың қайтыс болуынан кейін 15 жыл өткен соң. Фаулер 2003 жылы Грег Смарт қайтыс болғаннан кейін 13 жыл өткен соң шартты түрде босатылды, бірақ 2004 жылы шартты түрде босату шарттарын бұзғаны үшін қайта түрмеге жіберілді. Ол 2005 жылдың маусымында қайтадан шартты түрде босатылды.