Кіріспе

Скаррифолис шайқасы, сондай-ақ Скаррифхоллис деп те жазылады, 1650 жылдың 21 маусымында Ирландияны Кромвель басып алған кезеңде Донегал графтығындағы Леттеркенни маңында болды. Англия Республикасына адал Чарльз Кут басқарған күштер Клогердің Рим католик епискобы Хебер МакМахон басқарған католик Ольстер армиясын жеңіске жеткізді. Қарсыластарынан аздап кем болғанымен, Куттың әскерлері негізінен Жаңа үлгідегі армияның тәжірибелі сарбаздарынан құралды және олардың атты әскері үш есе көп болды. Бір сағатқа созылған шайқастан кейін Ольстер армиясы күйреп, қашқа жол тартты, көптеген сарбаздары, офицерлері, қарулары мен жабдықтарын жоғалтты. Бұл шайқас Ирландияның солтүстігін Республика үшін қамтамасыз етті және Ирландияны Кромвельдің толық басып алуына жол ашты.

Өмірбаян

1641 жылғы көтерілістен бастау алған Ирландия Конфедерациялық соғыстары бастапқыда көбінесе католик Конфедерациясы мен Ормонд басқарған, көбінесе протестант Ирландия Корольдік армиясы арасында жүрді. Екі тарап та I Чарльзға адал екенін мәлімдеді, ал Ольстерде үш жақты соғыс болды. Соңғысында роялистер, ирландтық католиктердің басшысы Эоган О’Нилл және Лагган армиясы деп аталған пресвитериандық жасақтар, оларға Роберт Мунро басқаратын шотландтық келісімшілер көмектесті. 1643 жылдың қыркүйегінде Ормонд Конфедерациямен бітімге немесе «Тыныштыққа» келісті, бұл оның әскерлерін Англиядағы Бірінші ағылшын азаматтық соғысында Парламентке қарсы қолдануға мүмкіндік берді. Кейбір ирландтық протестанттар наразылық білдіріп, жақтарын ауыстырды, соның ішінде Коннахтта Парламенттің қолбасшысы болған сэр Чарльз Кут. 1646 жылы Чарльз бас тартты, ал 1648 жылғы Екінші ағылшын азаматтық соғысында келісімшілер/роялистердің көтерілісі тез басылды. 1649 жылдың 17 қаңтарында Конфедерация Ормондтың роялистерімен одақтасты; 30 қаңтарда Чарльздың өлім жазасынан кейін оларға Лагган армиясы және Ольстердегі қалған шотланд әскерлері қосылды. Бұған бірнеше себеп болды. Ольстердегі шотланд қоныс аударушыларын қолдаған келісімшілер үкіметі Кромвельді және Англияның жаңа Ұлттық басшыларын қауіпті саяси және діни радикалдар деп санады. Шотландтықтар ретінде олар өз патшаларын ағылшыздардың өлім жазасына кесуіне қарсы болды; пресвитериандықтар ретінде олар монархияны құдайдан берілген деп есептеді, сондықтан патша өлтіруді діни құрлыққа қарсы әрекет деп санады және адалдықтарын оның ұлы, Англия королі II Чарльзға ауыстырды. Алайда, бұл 1641 жылғы жағдайды сақтауды қалаған католик жер иелері мен 1607 жылы мүлкі тартылып алынған О’Нилл сияқтылар арасындағы Конфедерация ішіндегі жарылыспен теңдестірілді. Нәтижесінде ол Кутпен бітімге келді және одаққа қосылудан бас тартты, солтүстіктегі ең тиімді күштерін жоғалтты. Осыған қарамастан, шілде айының соңында Ормондтың біріккен роялистік/конфедерациялық армиясы Ирландияның көп бөлігін бақылауға алды. 2 тамызда Ратминс түбінде Ормондтың жеңілісі Кромвельге 12 000 әскермен Дублинге қарсылықсыз түсуге мүмкіндік берді. 11 қыркүйекте Дрогеданы басып алғаннан кейін оның негізгі күші оңтүстікке қарай Уэксфордқа бет алды; полковник Роберт Венаблз үш полкпен немесе шамамен 2 500 адаммен солтүстікке жіберілді. Мунроның гарнизондары минималды қарсылық көрсетті, ал қыркүйек айының соңына қарай Венаблз Дундолк, Карлингфорд, Ньюри және Белфаст қалаларын басып алды. Бұл шотланд қоныс аударушыларын олардың сатқындығы үшін жазалау мақсатымен шотландтықтарды кең көлемде қуумен бірге жүрді. Кут 15 қыркүйекте Колерайнды басып алғанда, ол негізінен шотланд гарнизонын талқандады. 1649 жылдың қараша айында О’Ниллдің өлімі және желтоқсанда Лиснагарвейде Куттің біріккен роялистік/келісімшілер күштерін жеңуі католиктік Ольстер армиясын солтүстіктегі Ұлттыққа қарсы жалғыз қарсылық күші ретінде қалдырды. 1650 жылдың 18 наурызында Бельтурбетте өткен кездесуде оның орнына Клогердің католик епискобы Хебер МакМахон тағайындалды. Конфедерацияның жетекші тұлғасы болғанымен, МакМахон әскери тәжірибесі болмады және Ормондтың роялистерімен одақтасуға қарсы болды; оның сайлануы негізінен О’Ниллдің ұлы Генри және оның туысы Фелим О’Ниллдің жақтастары арасындағы келісім болды.

Науқан

20 мамырға дейін МакМахон мен оның орынбасары Ричард О'Фаррелл Лоугалл маңында 5000 жаяу әскер және 1000 атты әскерден тұратын армия жинады. Оларда қару-жарақ пен артиллерия жетіспеді, бірақ Ормонд Коннахттан жіберуге уәде берген соң, олар солтүстікке қарай жорыққа шықты. Мақсаты – Дерридегі Кут әскерін, шығыстағы Каррикфергустағы Венаблз басқаратын әскерден бөліп тастау. Осы үшін МакМахон Бэлликастлде басталатын гарнизондық желі құрды, содан кейін оңтүстікке жылжып, Лиффордтан сәл төмен Фойл өзенін кесіп өтіп, Бэллишаннон арқылы Ормондпен байланыс орнатуды жоспарлады. Осы кезде Куттың әскері 1400 адамнан ғана тұрды және осал көрінді. Ирландиялықтар 2 маусымда өзенді кесіп, Ұлттық атты әскердің шабуылын тойтарды және Лиффордты басып алды. Олар онда екі аптадай уақыт өткізіп, Кут Дерриге қайтарылды. Бірақ Ормонд уәделеген жабдықтар келмеді, соның салдарынан МакМахонның әскерінде азық-түлік жетіспеді. 18 маусымда Кутке Белфасттан полковник Роджер Фенвик бастаған қосымша 1000 жаяу әскер келді. Сонымен қатар, жаңа гарнизонға адамдарды бөлу МакМахонды шамамен 4000 жаяу әскер және 400 атты әскермен қалдырды. МакМахон енді Дунглеб/Таллигей төбесіне көшті, ол Скариффоллистегі өткелге қарап тұрды. Бұл Свилли өзенінің жанында, Леттеркенниден батысқа қарай 3 шақырым жерде орналасқан берік қорғаныс позициясы еді. Майлс Максуини өзінің полкін Доу қамалын қайтарып алу үшін алып кеткенде, екі армияның саны шамамен тең болды. Алайда, Куттың әскері жақсы жабдықталған, тәжірибелі сарбаздардан тұрды және оның атты әскері үш есе көп болды. 21 маусымда Скариффоллисте пайда болғанда, МакМахонның қолбасшылары оған шайқасқа түсуден аулақ болуға кеңес берді. Олар Куттың азық-түлік жетіспеуінен жақын арада кері шегінуге мәжбүр болатынын, соның нәтижесінде ирландиялықтардың Коннахтқа тәртіпті түрде қайтуына мүмкіндік беретінін айтты.

Шайқас

Әлі де талқыланып жатқан себептер бойынша МакМахон бұл кеңеске құлақ аспай, 1650 жылғы 21 маусымда таңертең әскерлеріне таулы лагерден төмен түсіп, шайқасқа түсуге бұйрық берді. Кейінірек Кут жердің әлі де "өте нашар" болғанына қарамастан, оған кавалериясын пайдалануға мүмкіндік берді, бірақ бастапқы ұрыс қарсы жақтан келген жаяу әскермен жүргізілді. Ирландия армиясы 200-300 мушкетермен алдыңғы қатарда тұрған үлкен, тығыз құралымда орналасты, бұл олардың оқ-дәрі жетіспеушілігінен болуы мүмкін. Шабуыл полковник Фенвик 150 сарбаздық жасақпен алғы шепке шабуыл жасағанда басталды. Оқ атысып, Фенвик қаза тапқаннан кейін, бұл қолма-қол ұрысқа айналды. Кут күшін арттырғанда, ирландиялық мушкетерлер негізгі күштеріне қайта шегінді, олардың маневр жасауға орын жоқ еді және енді жақын қашықтықтан қатты оқ жаудырылды. Бір сағатқа созылған қатал шайқастан кейін ирландиялықтардың оқ-дәрісі бітіп, сол сәтте парламенттік кавалерия олардың қанатына шабуыл жасады. Дүркіреп, ирландиялықтар қашқа жолға түсті. Көптеген шайқастарда қашу – жеңілгендердің ең көп шығынға ұшыраған сәті болды, бұл ирландиялық кавалерияның болмауымен және соғыстың қатыгездігімен күшейді. Жаяу әскердің көп бөлігі майданда немесе одан кейін болған қууда қаза тапты, соның ішінде Генри О’Нилл және көптеген офицерлер, олардың кейбіреулері тілсізденгеннен кейін өлтірілді. Ирландиялықтардың қаза тапқандары 2000-3000 адамға жетеді, ал Кут шамамен 100 адамды жоғалтты, қаза тапқандар мен жараланғандар бар.

Салдары

МакМахон 200 аттымен қашып құтылды, бірақ бір аптадан кейін қолға түсіп, атылды. Фелим О’Нилл мен О’Фаррелл Шарлемонтқа жетті, оны Кут қоршады және 14 тамызда берілді. Аз ғана шашыраңқы гарнизонды есептемегенде, бұл солтүстіктегі шайқастарды тоқтатты; Лимерик 1651 жылдың қазан айында Хардресс Уоллер басып алды, ал соғыс 1652 жылдың мамырында Галвей Кутке берілгеннен кейін аяқталды.