Кіріспе
Арнольд Ридлидің "The Ghost Train" пьесасы – 1923 жылы ағылшын актері және драматургы Арнольд Ридли жазған сахналық комедиялық триллер. Оқиға бір түн бойы шалғайдағы ауылдық стансада қалған және сыртқы күштің күшейіп бара жатқан қауіп-қатеріне тап болған теміржол жолаушыларының әлеуметтік өзара әрекеттесуіне арналған. Пьеса алғашқы көрсетілімінде Лондонда бір жылдан астам уақыт бойы толық сатылып, қазірде классикалық туынды саналады. Ол 20-шы ғасырдың "бірге теміржол стансасындағы қиын жағдайдағы бейтаныстар" жанрын қалыптастырды, осыған ұқсас "Леди жоғалып кетті" (1938), "Мюнхенге түнгі пойыз" (1940), "Пелхэмді алу бір екі үш" (1974) және "Тар шеңбер" (1990) сияқты фильмдерге жол ашты.
The Ghost Train is a stage comedy thriller, written in 1923 by the English actor and playwright Arnold Ridley. The story centres upon the social interaction of a group of railway passengers who have been stranded at a remote rural station overnight, and are increasingly threatened by a latent external force, with a denouement ending. The play ran for over a year in its original sold out London theatrical run, and is regarded as a modern minor classic. It established the 20th century dramatic genre of "strangers stranded together in a railway scenario in constrained circumstances" thrillers, leading to the films such as The Lady Vanishes (1938), Night Train to Munich (1940), The Taking of Pelham One Two Three (1974) and Narrow Margin (1990).
Өмірбаян
Ридли Глостершир аймалығы арқылы пойызбен саяхат жасап бара жатып, Мангоцфилд теміржол станциясында (қазіргі "жоғалған станция", бұрынғы Мидленд теміржол компаниясының басты желісі) түнімен қалып қойғаннан кейін осы пьесаны жазуға шабыттанды. Қолайсыз станцияның атмосферасы, Мангоцфилдті айналып өту үшін жақын қисық бұрылыс магистралімен Баттан Глостерге дейін тоқтамайтын экспресс пойыздың дыбысы қосылып, көрінбейтіндей жақындап келіп, өтіп, кететін сезім тудырды, бұл Ридлидің сезімдеріне күшті әсер етті. Ол пьесаны жазуға бір апта ғана жұмсады. Брайтондағы тұңғыш көрсетілімінен кейін пьеса Лондонның Сент-Мартин театрына көшірілді, онда театр сыншыларының ықылассыз пікірлеріне қарамастан, 1925 жылдың қарашасынан 1927 жылдың наурызына дейін билеттер сатылып түгел толды.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Сюжет бір топ әртүрлі теміржол жолаушыларының кешкі уақытта шалғайдағы станцияның күту залында қалғандарына байланысты. Станция бастығы станцияны түнге жабатынын айтып, оларды кетіп қалуға көндіруге тырысады. Бірнеше шақырымдай жерде басқа тұрақ жоқ екенін айтып, олар кетуден бас тартады. Ол оларды бірнеше жыл бұрын осы жерде апатқа ұшыраған, кейде түнде жолды кезіп, көз тигізгеннің бәрін өлтіретін, құпия бір жолаушылар пойызының қаупі туралы ескертеді. Олар оның әңгімесіне сенбей, кетуден бас тартады, ол оларды түнде станцияда қалдырып кетеді. Ойынның басты бөлігі жолаушылардың әртүрлі тобының араласуымен айналысады: теміржол саяхатының кездейсоқ әлеуметтік жақындығынан туған, бір-бірін танымайтын адамдар, 1920 жылдардағы ағылшын қоғамының бір бөлігін көрсетеді. Жағдай шиеленіседі, бірнеше драмалық оқиғалар орын алады, соңында құпия пойыздың пайда болу қаупі шындыққа айналады, бұл топқа апат пен өлім әкеледі, осылай болжамдалған болатын. Содан кейін оқиға әлеуметтік-психологиялық драмадан тыңшылық оқиғаға айналады, онда "құпия пойыздың" нақты екені және коммунистік революционерлердің Кеңес Одағынан Англияға автоматтары әкелу үшін пайдаланғаны, ал "құпия пойыз" туралы әңгіме операция орнынан куәгерлерді қорқыту үшін ойлап табылғаны анықталады. Британ үкіметінің құпия адамы, тұтқын жолаушылардың арасында жасырынып жүргені белгілі болады; агент станциядағы атыс кезінде революционерлер тобымен кездеседі және революционерлердің жасырын операциясы жеңіліске ұшырайды.
Өндіріс
Лондондағы тұңғыш қойылымында, шешімді сәтте сахнада жоғары жылдамдықпен өтіп бара жатқан пойыздың әсерін тудыру үшін, көрістік және дыбыстық құралдарды қолдана отырып, күрделі арнайы эффекттер пайдаланылды. Оларға бақша дөңгелектерін ағаш тіліктердің үстінен өткізу, дауылды жаңғырту тақталарын қолдану сияқты әрекеттер кірді. "Манчестер Гардиан" газетіндегі премьера туралы рецензиясында Айвор Браун: "'Noises off' қойылымын ұйымдастырушы кейде басты кейіпкерге айналады, ол настолько шынайы пойыз шуын шығарады ki, станция бастығын жаңылыстыруы мүмкін; сонымен қатар, ол екінші қолымен дауылды тудыра алады" деп жазды.
Фильмдер мен теледидарлық бейімделулер
Мүмкін, пьесаның негізгі идеясына негізделген алғашқы фильм – 1925 жылғы американдық үнсіз "Фантом экспресі", бірақ бұл туындының титрлерінде мұндай факт аталмайды. Алғашқы түсірілген нұсқасы – 1927 жылы Германия мен Ұлыбританияның бірлесіп түсірген "Жүрек пойызы" үнсіз фильмі. Келесі фильм, комедия актері Джек Хулберттің қатысуымен, "The Ghost Train" (1931) болды, ол толыққанды сақталмаған. Келесі жылы Голливудта түсірілген "Фантом экспресі" (1932) пьесаның тақырыбына өте ұқсас, бірақ оның титрлерінде бұл жайлы ешқандай мәлімдеме жоқ. 1933 жылы Марика Рёкканың ойнаған "Адамдық пойыз" венгр фильмінен кейін, 1934 жылы Долли Дэвистің қатысуымен француздық "Түнгі пойыз" фильмі жарық көрді. 1937 жылы Клиффорд Бенн, Джон Конселл және Хью Демпстер ойнаған "The Ghost Train" тағы бір нұсқасы түсірілді. "О, Портер мырза!" (1937) пьеса бойынша қойылған, және Уилл Хейдің қатысуымен түсірілді. 1937 жылдың 28 желтоқсанында BBC Джон Конселлдің режиссерлік еткен пьесаның 40 минуттық қойылымын көрсетті. "The Times" газеті бұл қойылыс туралы былай деп жазды: "Тағы да өте әсерлі болды, жел машинасы басталысынан-ақ толық қуатпен жұмыс істеді, есіктер ең жақсы реттелген сахналардағыдай өздігінен ашылды, қоңыраулар қорқынышты түрде соғып, күту залының терезелерінен керемет пойыз жылдам өтіп кетті". 1939 жылы Нидерландыда "De Spooktrein" фильмі түсірілді. Пьеса Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қайта жаңғыртылып, бейімделді және "The Ghost Train" (1941) атты фильмге айналды, онда Артур Аски Томми Гандер, ал Ричард Мердок Тедди Дикин рөлін сомдады. Бастапқы туындыдағы коммунистік жаулар нацистік бесінші колоннамен ауыстырылды. 1951 жылы пьесаның винилдік жазбасы Англияда Decca Records компаниясымен (Release catalogue No. LK4040) шығарылып, саудаға түсті, онда Клод Хулберт Тедди Дикин рөлінде (оның ағасы Джек 20 жыл бұрын кинотеатрда осы рөлді ойнаған), ал Арнольд Ридли станция бастығы рөлінде ойнады. Джордж Посфорд пен Эрик Машвиц пьесаның музыкалық нұсқасы "Бақытты мереке" (1954) үстінде бірлесіп жұмыс істеді. 1957 жылы "Der Geisterzug" атты пьесаның неміс теледидарлық нұсқасы шығарылды. Данияда "Spogelsestoget – Ghost Train International" (1976) атты фильм түсірілді. "The Ghost Train" пьесасының радиолық нұсқасы, Шон МакКеннаның бейімдеуімен, Марион Нанкарроудың режиссерлігімен және Тедди Дикин рөлінде Адам Годлидің қатысуымен 1998 жылдың қаңтарында BBC Radio 4 арнасында эфирге берілді. Кейіннен ол 2008, 2009, 2010 жылдары BBC Radio 7 арнасында, 2011 жылы BBC Radio 4 Extra арнасында және соңғы рет 2015 жылдың 3 қаңтарында қайталанды. Пьесаның аудио нұсқасын 2010 жылы Фантом Фильмс Бірмингемдегі "Oxygen Rooms" студиясында жазды, режиссері және продюсері – Декстер О'Нилл.
Опера
"The Ghost Train" атты пьесаға негізделген камералық опера 2012 жылдың қыркүйегінде АҚШ-тың Солтүстік Каролина штатындағы Нью-Берн қаласында Каролина камералық музыка фестивалінде тұңғыш рет қойылды. Пол Крэбтри осы операны алты әнші және аспаптық ансамбль үшін жазды. 2016 жылдың ақпан айында ол Мэриленд штатының Балтимор қаласындағы B&O теміржол музейінің айналма үйінде Пейбоди камералық операсымен орындалды.