Англо-саксон дінінде Реда (Hretha) – ежелгі аңыз бойынша «атақты» немесе «жеңімпаз» деп аталатын ай құдайы. Бұл ай атауы және Реда туралы мәліметтер Бедедің еңбектерінде кездеседі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Англосаксондық пұтқа табынушылықта Реда (*Hrêðe немесе *Hrêða көне ағылшын тілінен, мүмкін "атақты" немесе "жеңісті" деген мағынаны білдіреді) – "Rhedmonth" айымен байланысты қасиетті әйел. Реда туралы мәлімет тек Беддің 8 ғасырдағы "De temporum ratione" еңбегінде кездеседі. Бедтің латын қолжазбасында оның аты Rheda деп жазылса, көне ағылшын тілінде *Hrēþe деп жаңартылған, ал кейде қазіргі заманда Hretha (сондай-ақ "Hrethe" немесе "Hrede") деп ағылшыншаландырылады. Hrēþmōnaþ – англосаксон күнтізбесіндегі құдайларға сілтеме жасайтын үш оқиғаның (апта күндерін есептемегенде) бірі, ал қалған екеуі – Ēostermōnaþ және Mōdraniht.
In Anglo Saxon paganism, Rheda (Latinized from Old English *Hrêðe or *Hrêða, possibly meaning "the famous" or "the victorious") is a goddess connected with the month '"Rhedmonth"' (from Old English *Hrēþmōnaþ). Rheda is attested solely by Bede in his 8th century work De temporum ratione. While the name of the goddess appears in Bede's Latin manuscript as Rheda, it is reconstructed into Old English as *Hrēþe and is sometimes modernly anglicized as Hretha (also "Hrethe" or "Hrede"). Hrēþmōnaþ is one of three events (apart from the days of the week) that refer to deities in the Anglo Saxon calendar—the other two being Ēostermōnaþ and Mōdraniht.
De temporum ratione (уақытша негізде)
Де Temporum ratione атты еңбегінің 15-тарауында Беда ағылшын айлары мен мерекелері туралы ақпарат береді. Беда Хреþмонаþ айының наурыз айына сәйкес екенін және "Хреþмонаþ осы уақытта құрбандық шалынған олардың құдайы Хретаның атымен аталған" деп жазған (Rhed monath a Dea illorum Rheda, cui in illo sacrificabant, nominatur). Беда Хреþмонаþ айының Солмонаþ (ақпан) және Ēостермонаþ (сәуір) арасында болатындығын көрсетеді, Солмонаþ айы құдайларға торттар сыйлау салтынан аталған, ал Ēостермонаþ құдай Ēостренің есімімен байланысты.
In chapter 15 of his work De temporum ratione, Bede provides information about English months and celebrations. Bede records that Hrēþmōnaþ is analogous to March, and details that "Hrethmonath is named for their goddess Hretha, to whom they sacrificed at this time" (Rhed monath a Dea illorum Rheda, cui in illo sacrificabant, nominatur ). Bede notes that Hrēþmōnaþ occurs between Solmōnaþ (February), so named due to the offerings of cakes to the gods during the month, and Ēostermōnaþ (April), named after the goddess Ēostre.
Теориялар
XIX ғасырдың ғалымы Якоб Гримм, басқа ешбір деректе Рхеда мен Ēостра құдайлары есімдері кездеспесе де, "шіркеу әкесі" атанған Бедді, "барлық жерде язычничествоны қашық ұстап, білгенін толық айтпайтын" Бедді Рхеда мен Ēостра құдайларын ойлап тапқан деп айтуға сын көзбен қарауға болмайды, және "оларда ешқандай күмәнді нәрсе жоқ, тіпті біріншісі [Рхеда] неміс тайпаларының лексикасында анық іздермен расталады" деп атап көрсетеді. Гримм *Hrēþe мен көне жоғарғы неміс тіліндегі әйел есімі Хруада арасындағы байланысты ұсынады. Гриммнің пікірінше, Рхеда құдай есімінің көне жоғарғы неміс тіліндегі түрі *Hrouda болған. Рудольф Симек Гриммнің Рхеда есімінің шығу тегі, осы айдың римдік Марс құдайының есімімен ұқсас мағынаға ие болуы мүмкін екенін көрсетеді.
19th century scholar Jacob Grimm notes, while no other source mentions the goddesses Rheda and Ēostre, saddling Bede, a "father of the church, who everywhere keeps heathenism at a distance, and tells us less than he knows" with the invention of the goddesses Rheda and Ēostre would be uncritical, and that "there is nothing improbable in them, nay the first of them [Rheda] is justified by clear traces in the vocabularies of the German tribes." Grimm proposes a connection between *Hrēþe and the Old High German female personal name Hruada. Grimm theorizes that the Old High German form of the goddess name Rheda was *Hrouda. Rudolf Simek notes that Grimm's derivation of the name Rheda means that Rheda "could have a similar meaning to the eponymous Roman god of the same month, Mars."
Қазіргі заманның ықпалы
Ж. Р. Р. Толкиннің "Сақиналардың иесі" кітабының D қосымшасында Англосаксон күнтізбесіне негізделген Шир күнтізбесі, ойдан шығарылған хоббиттер қоғамы қолданатын күнтізбе таныстырылған. Оның үшінші айы "Рете" деп аталады, ол қазіргі ағылшын тіліне бейімделген Хреþмонаþ-тың үлгісімен жасалған.
Appendix D of J. R. R. Tolkien's The Lord of the Rings contains a presentation of the Shire calendar, the calendar used by the fictional society of Hobbits, based on what is known of the Anglo Saxon calendar. Its third month is called "Rethe", modeled after Hrēþmōnaþ, projected into a Modern English spelling.