Кіріспе

Рукерлер отбасы (варианттары: Ruckaert, Ruckaerts, Rucqueer, Rueckers, Ruekaerts, Ruijkers, Rukkers, Rycardt) – 16 және 17 ғасырларда Антверпенде орналасқан Оңтүстік Нидерландыдан шыққан клавесин және перзентхана шеберлері. Олардың ықпалы 18 ғасырға дейін, тіпті 20 ғасырдағы клавесинге деген қызығушылықтың жаңаруына дейін сезілді. Рукерлер отбасы клавесиннің техникалық жағынан дамуына зор үлес қосты, екінші клавиатураны енгізуді бастады; олардың аспаптарының сапасы соншалық, Ruckers аты ерте заманғы клавишті аспаптар үшін Stradivarius аты скрипкалар отбасы үшін қаншалықты маңызды болса, сондай маңызды. 18 ғасырда Рукерс аспаптарын француз шеберлері ravalement деп аталатын әдіс арқылы жиі өзгертіп, олардың диапазонын кеңейтіп, басқа да жаңа мүмкіндіктер қосты.

Раккерлер отбасы

Бұл отбасы Германиядан шыққан болуы мүмкін. Ең ерте белгілі мүшесі, Ханс Раккерс, 1530 жылғы Антверпен қалалық мұрағатындағы құжаттарға сәйкес, Вайсенбургтен шыққан. Сол сияқты Арнольд Раккер 1520 жылы қалада неміс орган жасаушысы болған. Ханс Рюкерс (1540-шы жылдар) Мехеленде дүниеге келген. 1575 жылы ол Адриана Кнэпске үйленді, ал клавесин жасаушы Мартен ван дер Бист үйлену тойына куә болды, бірақ олардың жұмыс қарым-қатынасы қандай болғаны белгісіз. Ханс Рюкерс католик болған және 11 баласы болды, олардың екеуі клавесин жасаушы болды. Оның қызы Катарина (көк атасы клавесин жасаушы Виллем Гомпартс (шамамен 1534 жылдан кейін 1600) аспап жасаушы Куше отбасымен үйленді, бұл екі әулеттің де берік жалғасуын қамтамасыз етті. Оның ұлы Джоанн отбасылық кәсіпті жалғастырды. Ханс Рюкерс 1579 жылы Санкт-Лука гильдиясының мүшесі болды, ал 1594 жылы Антверпеннің азаматы атанды. Ол Йоденстраатта суретші Рубенске жақын жерде тұрды. Ол өз аспаптарына өзінің әріптерін гүлге қадап қол қойған. Оның бүгінде сақталған аспаптары – 1580 және 1590 жылдардағы виржиналдар, қазір Берлинде, Брюггеде, Нью-Йоркте, Парижде және Йель университетінде сақтаулы. Ол сондай-ақ орган жасаушы болған, бірақ оның ешқайсысы сақталмаған. Ол Санкт-Джекобскерк және Антверпен соборының органдарында жұмыс істегені белгілі. Джоаннс Рюкерс (варианттары: Иоанн, Ханс, Ян) (15 қаңтар 1578 – 29 қыркүйек 1642) Ханс Рюкерстің тұңғыш ұлы болды, ол да клавесин және орган жасаушы атанды. Ол өмірін Антверпенде өткізді. Әкесі қайтыс болғаннан кейін ол ағасы Андреаспен бірге отбасылық бизнесте серіктес болды, ал 1608 жылы Джоанн жалғыз иесіне айналды. Ол 1611 жылы Санкт-Лука гильдиясына қосылды. Оның жазбасында «Ханс Рукерс, соне, клаверсигмейкер» деп жазылған. Содан кейін ол өз аспаптарының гүліне әкесінің «HR» әріптерінің орнына «IR» әріптерін қадады. Ол 1616 жылдан бастап Брюссельде Нидерландтың эрцгерцогтары үшін жұмыс істеді. Оның немере інісі Жоанн Куше 1627 жылы оның шеберханасына қосылып, ол қайтыс болғаннан кейін оны басқарды. Бүгінде оның шамамен 35 аспабы сақталған. Андреас Рукерс I (немесе Андриес) (30 тамыз 1579 – 1645 жылдан кейін) Ханс Рюкерстің екінші ұлы болды, ол да Антверпенде клавесин жасаушы болды. 1605 жылы ол үйленді, үш баласы ересекке дейін жетті. 1608 жылы отбасылық бизнестегі үлесін ағасы Джоаннаға сатқаннан кейін оның өмірі туралы мәліметтер аз. Ол 1645 жылдың қыркүйегінде әлі тірі болған және сол күннен кейін он жыл немесе одан да көп өмір сүрген болуы мүмкін. Оның сақталған аспаптары 1607-1644 жылдар аралығында жасалған және бүкіл әлемдегі коллекцияларда сақтаулы. Андреас Рукерс II (немесе Андриес) (31 наурыз 1607 – 1667) Андреас Рукерс I-нің ұлы, ол әкесінен кәсібін үйренді. 1638 жылы Санкт-Лука гильдиясының жазбаларында «Рикарт, клаверсингельмейкер, винмейстер» деп жазылған жазу оған қатысты болуы мүмкін. Сол жылы ол Жоанна Хекцке үйленді, олардың алты баласы болды, ал ол 1653 жылы обадан қайтыс болды. Оның 1640 және 1650 жылдары салынған жеті аспабы әлемнің түкпір-түкпіріндегі коллекцияларда бар екені белгілі. Ол Раккерс отбасының осы есіммен соңғы өкілі болды. Отбасының басқа тармағы үшін Кушеге қараңыз. Әлі анықталмаған басқа Ruckers жасаушысы болуы мүмкін: 17 ғасырдағы Ruckers дәстүрінде салынған екі виржиналдың гүлдерінде «CR» әріптерімен ұқсас розалар бар. Бұрын олардың Кристофел Раккерс, 16 ғасырдағы орган ойнаушысының жұмысы деп есептелген, бірақ қазір ол мүмкін автор ретінде қарастырылмайды.

Рукерс клавесині мен виргиналдар

Ruckers отбасы жасаған қолданыстағы виргиналдар тікбұрышты (біреуі алты қырлы) болып келеді, пернетақта сол жақта (спинет) немесе оң жақта (музельді) орналасқан, ал жіптер ұзын жағына параллель бір қатармен жүреді. Шпинетте жіптің соғылатын нүктесі жіптің соңына жақын, ал музельде – ортасына жақын орналасқан; екеуінің арасындағы дыбыс айырмашылығын оңай естіп көруге болады. Аспаптың тоны оның өлшеміне қарай өзгерді; ең үлкені сол кездегі стандартты тонмен дыбыстады, мысалы a'=415 Гц, ал кіші виргиналдар бір тон, төртінші, бесінші, октава немесе тоғызыншы тонмен жоғарырақ дыбысталатын. Кейбір виргиналдар екі аспаптан тұратын болып жасалған, қалыпты тонмен бірге октава жоғары тонды аспапты біріктіретін; бұл «анасы мен баласы» деп аталды және кіші аспап әдетте үлкенінің пернетақтасының жанындағы кеңістікте сақталды, олар «M» (Moeder) және «k» (kind) деп белгіленді. Октавалық аспап үлкенінің үстіне орнатылғанда, екі аспапты бір уақытта ойнауға мүмкіндік беретін механизмдер біріктірілді. Кейде олар басқа да күрделі аспаптарды құрастырып, клейтонның бос қалған кеңістігіне виргиналды орналастыратын. Ruckers отбасы жасаған бір немесе екі мануалды клавесиннің диапазоны 8' және 4' болатын, әр пернетақтада әрбір жіп жиыны үшін тұтқалар жиыны болған. Ruckers пернетақтасының стандартты диапазоны қысқа октавадан C/E-ден c''' немесе d''' дейін. Екі мануалды клавесиннің пернетақталары ажыратылып, төртінші (кейде бесінші) интервалмен дыбысталатын, жоғарғы мануал стандартты тонмен, ал төменгісі – төмен тонмен дыбысталатын. Әр мануал қолданылғанда, екінші мануалдың тұтқалары деактивацияланатын. Осылайша, Ruckers екі мануалды клавесині бір аспапта екі аспап ретінде жұмыс істеді, олардың арасындағы интервал төртінші тонды құрады. Кейінірек екі мануалды клавесиннің пернетақталарында екі жіп жиыны бірдей тонмен немесе антифониялық түрде үйлесімді дыбысталатын, тембрлік контрасттар үшін. Стандартты модельдердің вариациялары кейде Францияға немесе Англияға экспорттау үшін жасалған; Англияға арналған, қысқа октава емес, C-ге дейін хроматикалық бас регистрі бар бір мануалды клавесин, сондай-ақ Францияға арналған GG-ден c''' дейін төменгі мануал диапазоны және F-ден f''' дейін жоғарғы мануал диапазоны бар екі мануалды клавесин, төменгі мануал стандартты тонмен, ал жоғарғысы төртінші тонмен төменде болды, бұл әдеттегі тондық орналасуды кері қайтарды. Бұл аспаптардың төменгі мануал диапазоны Шамбоньер және Луи Куперин сияқты заманауи француз клавесиншілерінің музыкасына сәйкес келеді, ал жоғарғы мануал диапазоны ерте француз орган дизайнына жақын. Аспапты құрастырғанда, корпусқа және механизмнің көптеген бөліктеріне модельге байланысты сериялық нөмірмен бірге нөмір жазылатын. Бұл зерттеушілерге датасы белгісіз аспаптар туралы көбірек білуге және жылына 35-40 аспап өндірілетінін болжауға мүмкіндік берді. Аспаптың безендірілуі оның құрылысымен бірдей мұқият және күрделі болды; қайталанатын Ренессанс үлгілері қағазға басылып, кілттің ішкі жағына және дыбыс тақтасының үстіндегі корпус ішіне орналастырылды. Үлкен латын ұрандары қақпақтың ішкі жағына ағаш имитациясы бар қағазға басылған. Сонымен қатар, қақпақты Рубенс және Брюгель сияқты суретшілермен боялған. Сыртқы жағы мәрмәр немесе үлкен асыл тастар сияқты боялған, олар темірден жасалған жақтаулармен ұсталған. Дыбыс тақтасындағы роза гүлдер мен басқа да өсімдіктер мен жануарлардың темпералы бояумен салынған гүл шоғырымен қоршалған. Ruckers отбасының барлық мүшелері қолданған розалар арфада ойнаған періште бейнесін көрсетеді, оның екі жағында аспап жасаушының әріптері жазылған; дата дыбыс тақтасында немесе күрес тақтасында табылды.

Мұра және француздық равальмент тәжірибесі

Рукердің аспаптары әрдайым олардың керемет, үйлесімді дыбысының әдемілігі үшін бағаланып келді, олар мұны шеберлікпен жобаланған және ұстамды қолөнермен жасалған арқасында жеткізді. Бүгінгі күні клавесин жасаушылар оны үлгі ретінде зерттейді. 17-ші және 18-ші ғасырларда Рукердің аспаптары басқа өндірушілердікінен жоғары бағаланды, ал оның дыбысы Солтүстік Еуропаның көп бөлігінде идеал саналды. Бұл адал емес өндірушілердің аспаптарын жасауына әкелді, олардың кейбіреулері бүгінге дейін сақталған және олар ретінде анықталған, сонымен қатар, нағыз Рукер аспаптарын қазіргі заманғы талғамға сәйкес жаңарту және қайта құру да болды. Әсіресе Парижде Рукердің клавесиндері диапазон бойынша кеңейтілді және кейде толыққанды қайта құрылды (Бланше, Таскин және Гуерманс сияқты өндірушілердің жұмысымен) равалемент немесе гран-равалемент процесі арқылы, екі мануалды клавиатураны бір-бірімен үйлестіру, механизмді ауыстыру және корпус декорын жаңалау арқылы. Рукердің ерекше дыбысы дыбыс тақтаны өзгеріссіз сақтап қалу арқылы қамтамасыз етілді; кейбір өндірушілер тек түпнұсқа дыбыс тақтаны ғана пайдаланып, аспапты «Рукер» деп жарнамалады. Рукердің ықпалы соншалықты зор болды, олардың құрылыс әдістері 18-ші ғасырдың ортасына қарай Англия, Франция, Германия, Фландрия және Скандинавияның негізгі клавесин жасау дәстүрлеріне сіңірілді.