Кіріспе
АҚШ үкіметі тіркелмеген және аты-жөні белгісіз ұсталған адамды атау үшін қолданатын термин. "Көлеңкедегі ұсталған" – адамның кім екені жасырылған, тіркелмеген және анонимді қалғандықтан сәйкес жазбалары жоқ адамды білдіреді. Мұндай жағдайлар 2001 жылы АҚШ-та болған 11 қыркүйек шабуылдарынан кейін Буш әкімшілігінің Терроризмге қарсы соғысты бастауымен пайда болды. 2004 жылғы Тагуба есебінде көрсетілгендей, бұл термин 2003-2004 жылдары АҚШ ресми тұлғалары мен Ирактағы Әбу-Грейб түрмесіндегі Бірлескен тергеу және есеп беру орталығының мердігерлері тарапынан да қолданылды. Мысалы, 2004 жылдың қаңтар айында Македонияда ЦРУ қызметкерлері ұрлап әкеткен неміс азаматы Халид Эль-Масри. Ол Ауғанстандағы ЦРУ-ның "тұз шұңқыры" деп белгілі қара жасырын түрмесіне "күшейтілген тексеру әдістері" (азаптау) үшін жеткізілді. Наурыз айында ол кінәсіз деп танылып, мамыр айында кейбір кешігулерден кейін босатылды. Оның ұрлануы қателікке байланысты болды деген болжам бар. Германия бастапқыда Эль-Масридің ұрлануы туралы 2004 жылғы мамырда елге оралғанға дейін білмегенін мәлімдеді. Алайда, 2006 жылдың 1 маусымында Германияның барлау қызметі (BND) Германияға ресми түрде хабарланбастан 16 ай бұрын Эль-Масридің ұсталғанын білгенін хабарлады. 2007 жылғы Human Rights Watch есебінде 2004 жылдың мамыр айында Лахорда (Пәкістан) ұсталған палестиналық Марван Жабурдың "көлеңкедегі ұсталған" ретіндегі жағдайы туралы мәлімдеме келтірілді. Ол Исламабадта пакистандық және американдықтар басқаратын құпия ұстау орындасында бір айдан астам уақыт ұсталғанын айтты. Содан кейін ол Ауғанстандағы ЦРУ түрмесіне жеткізілді, онда екі жылдан астам уақыт бойы құпия және байланыссыз ұстау жағдайында болды. Ол ұсталған кезінде азапталды, ұрылды, бірнеше күн бойы ояу ұсталды, бір айдан астам уақыт бойы жалаңаяқ және қабырғаға тізгішпен байланды. Amnesty International, Конституциялық құқықтар орталығы, Адам құқықтары және жаһандық әділет орталығы және Human Rights Watch сияқты алты жетекші адам құқықтары ұйымы бірлесіп жариялаған 2007 жылғы 7 маусымдағы "Off the Record" есебіне сәйкес, бір кезде ЦРУ-ның құпия ұстау орындарында ұсталған кем дегенде 39 адам "жоғалып кеткен". Есепте АҚШ-тың құпия орындарын босату үшін "алушыларды" заңсыз пайдаланғаны және "ең нашарларына" ғана емес, төмен деңгейдегі ұсталғандарды, тіпті "жоғалып кеткендердің" әйелдері мен балаларын ұстап, олардың адам құқықтарын бұзғаны көрсетілген. "Off the Record" құпия ұстау кезінде ұсталғандарға қатысты, соның ішінде азаптау және басқа да қатыгездік, адамгершілікке жатпайтын немесе қорлаушылықпен қарау немесе жазалау туралы да мәлімдемелер келтіреді.
Ghost detainee is a term used in the executive branch of the United States government to designate a person held in a detention center, whose identity has been hidden by keeping them unregistered and therefore anonymous. Such uses arose as the Bush administration initiated the War on Terror following the 9/11 attacks of 2001 in the United States. As documented in the 2004 Taguba Report, it was used in the same manner by United States officials and contractors of the Joint Interrogation and Debriefing Center at the Abu Ghraib prison in Iraq in 2003–2004. One example is Khalid El Masri, a German citizen abducted by the CIA in Macedonia in January 2004. He was taken to a CIA black site in Afghanistan, known as the Salt Pit, for questioning under 'enhanced interrogation techniques' (torture) before he was determined to be innocent in March and eventually released in May 2004 after some additional delays. His abduction was said to be a case of mistaken identity. Germany initially claimed that it did not know of el Masri's abduction until his return to the country in May 2004. But, on June 1, 2006, the BND (German intelligence agency) declared that it had known of El Masri's seizure 16 months before Germany was officially informed of his arrest. In a 2007 report, Human Rights Watch related the claims of an alleged ghost detainee, Marwan Jabour, a Palestinian who was arrested in Lahore, Pakistan, in May 2004. He claimed to have been held for more than a month in a secret detention facility operated by Pakistanis and Americans in Islamabad. He was flown to a CIA prison in Afghanistan, where he was held in secret, incommunicado detention for more than two years. During his ordeal, he was tortured, beaten, forced to stay awake for days, and kept naked and chained to a wall for more than a month. At least 39 detainees who were once held by the CIA in secret detention remain "disappeared," according to Off the Record, a report jointly published June 7, 2007 by six leading human rights groups, including Amnesty International, the Center for Constitutional Rights, the Center for Human Rights and Global Justice, and Human Rights Watch. Spokesmen say that their report:
reveals the extent to which the United States has illegally used "proxy detention" to empty its secret sites and demonstrates that far from targeting the "worst of the worst," the system sweeps up low level detainees and even involves the detention of the wives and children of the "disappeared," in violation of their human rights. 'Off the Record' also documents allegations concerning the treatment of detainees while in secret detention, including torture and other cruel, inhuman or degrading treatment or punishment.
Абу Грейбтегі тұтқындардың арманы
2005 жылы «Вашингтон Пост» газеті АҚШ армиясы мен ЦРУ Ирактағы Әбу-Грейб түрмесінде «заңсыз жау жауынгерлерін» сот процесін қамтамасыз етпей немесе оны аз қамтамасыз етіп ұстап отырғанын жариялаған оқиғаға кеңінен назар аударды. Мақалада айтылғандай, ЦРУ 2003 жылдың қыркүйегіне дейін әскери барлау қызметкерлерінен Әбу-Грейбте «көрінбейтін» тұтқындарды ұстауға рұқсат беруді сұрады және сол жылдың қарашасында осы мәселе бойынша агенттіктер арасындағы өзара түсіністік туралы меморандумды ұсынды. Армия және Қорғаныс министрлігі АҚШ-тың бұрын «көрінбейтін» тұтқындарды пайдаланғанын мойындады, бірақ бұл оқшауланған жағдайлармен шектелгенін айтты. «Пост» газетіне қол жеткізген құжаттарға сәйкес, «ЦРУ-ға тіркелмеген тұтқындар 2003 жылдың соңында аптасына бірнеше рет Әбу-Грейбке әкелінді». Рамсфелд мәселенің мән-жайын айқын жеткізбеді және біреудің тұтқынды Қызыл Кресттен жасыру себебін болжады. Бұл халықаралық құқық бойынша соғыс қылмысы болып саналады. 2004 жылдың 9 қыркүйегінде генерал Пол Керн Сенаттың Қарулы Күштер Комитеті алдында куәлік беріп, ол басқарған тергеу армияның ЦРУ-мен бірлесіп, Қызыл Кресттен ондаған «көрінбейтін» тұтқындарды жасырғанын анықтағанын мәлімдеді. Керн Комитетке «көрінбейтін» тұтқындардың саны 100-ге жуық болуы мүмкін екенін айтты.