Кіріспе
Қытайдың Үш шатқалының ең қысқасы – Құтаң шатқалы. Байдичэн (白帝城) ежелгі ауылынан төмен ағысында Янцзы өзені солтүстіктегі Чицзя тауы (赤甲山) мен оңтүстіктегі Байян тауы (白鹽山) арасынан өтеді. Өзеннің осы таулар арасынан өтетін жері Куймен қақпасы (夔門) деп аталады және ол Янцзының үш шатқалының біріншісі – Құтаң шатқалына кіреберіс болып табылады. Құтаң шатқалының ұзындығы тек 8 шақырым, бірақ ол Үш шатқалдың ең тар жері. Ең кең жері 150 метрді (500 футты) құрайды. Екі жақтағы таулар 1200 метрге дейін көтеріледі. Биік таулар арасындағы тар шатқалдар мен 8 шақырымдық аралықтағы бірнеше серпілмелер керемет көріністерді құрайды, сондықтан Құтаң шатқалы көбінесе Үш шатқалдың ең әдемісі деп есептеледі. Бұл шатқал Чунцин муниципалитетінің Фэнцзие ауданының құрамына кіреді.
The Qutang Gorge is the shortest of China's Three Gorges. Immediately downstream of the ancient village Baidicheng (白帝城) the Yangtze River passes between the Chijia Mountain (赤甲山) on the north and the Baiyan Mountain (白鹽山) on the south. The point where the river passes between these mountains is called the Kuimen Gate (夔門) and it is the entrance to the Qutang Gorge the first of the three Yangtze gorges. The Qutang Gorge is only long, but it is also the narrowest of the Three Gorges. The widest point measures only 150 metres (500 ft) wide. The mountains on either side reach as high as 1,200 metres (4,000 ft). This combination of narrow canyons among high mountains with several switchbacks in only 8 kilometres creates spectacular vistas, and the Qutang Gorge is often considered the most beautiful of all the Three Gorges. The gorge is part of Fengjie County of the Chongqing Municipality.
Байдiчэн
Байдичэн - Янцзы өзенінің солтүстік жағалауындағы ежелгі қала. Байдичэндe Үш патшалық дәуіріндегі Шу патшалығының бірінші императоры Лю Бэй қайтыс болды. Байдичэндe Лю Бэй ескерткіш ғимараты мен Чжугэ Лян ескерткіш ғимараты бар. Байдичэн - Янцзы круизінің маңызды туристік орталықтарының бірі.
Қыш қабырға
Қалқан қабырғасы (粉筆牆) – Янцзы өзенінің оңтүстік жағалауындағы Қутань шатқалының (Куймен қақпасының) кіреберісіндегі ақ тас тік жар. Жарға көптеген әріптер қашалған, олардың көпшілігі белгілі қытай каллиграфтарының қолынан шыққан. Жар қабырғасына барлығы шамамен 1000 әріп қашалған, ең ескісі Сун әулетіне (960-1279) дейін жетеді. Қабырғада әртүрлі стильдегі және әртүрлі өлшемдегі жазулар бар. Ең ірі әріптердің ені шамамен 1,7 метр (6 фут) құрайды.
Мэн Лян баспалдағы
Өзеннің оңтүстік жағында (Байян тауы) жартасқа тікбұрышты тесіктер қазылған. Тесіктердің ара қашықтығы шамамен 1 метр, ал тереңдігі 1 метрдей. Тесіктер зигзаг тәрізді, Z әрпіндей жартастың бір бөлігіне дейін көтеріледі. Бұл тесіктер Мэн Лян баспалдағы (孟良梯) деп аталады. Аңыз бойынша, бұл тесіктерді Сун әулетінің сарбазы Мэн Лян (孟良) салған. Мэн Лян жартастың үстінде жерленген Ян Цзие деген генералға қызмет еткен. Мэн Лян генерал Янның мәйітін тауып, оны туған жеріне қайта жерлеуді жоспарлаған. Ол түнде бұл баспалдақты салып жатқанда, тау басындағы монах оны көріп, әтештей ақырып жіберді. Мэн Лян таң атқанын ойлап, ұсталмас үшін жоспарынан бас тартты. Осындай тесіктер Үш сарқырама аймағындағы көптеген жерлерде жол ретінде пайдаланылған. Тесіктерге бағаналар орнатылып, содан кейін жол жасалған немесе адамдар бағанадан бағанаға өтіп жүрген. Тарихшылар бұл тесіктердің не үшін салынғанын және неліктен жартастың тек бір бөлігіне ғана жететінін білмейді. Жартастың үстінде қала қабырғаларының қалдықтары табылған, ал кейбір тарихшылар бұл жолдың өзеннен қалаға өту үшін салынған болуы мүмкін деп болжайды. Даньнин өзенінің (大寧河) Кіші үш сарқырамасында (小三峽) Вушань маңында да осындай тесіктерге ұқсас жиынтық кездеседі. Вушаньдағы жергілікті туризм агенттігі кейбір тесіктерге бағаналар орнатып, туристерге олардың ежелгі заманда қалай қолданылғанын көрсетіп жатыр.
Ағаштан ілінген монах тасы
Мең Лянның баспалдағының жанындағы жартастың бетінде басы төмен қарап тұрған адам сияқты тас бар. Бұл - Айналған Монах Тасы (倒吊和尚). Аңыз бойынша, Мэн Лян монахтың әтеш үні шығарғандай етіп, оны таудан қорқытып жібергенін білгенде, қатты ашуланып, монахты тауып алып, жартастан бас-аяғы іліп қойды.
Феникс бұлағын ішу
Қалқаның қапталында, Саз қабырға мен Мэн Лянның баспалдағының жанында бірнеше үңгірлер орналасқан. Үңгірлер ішіндегі табиғи бұлақтардан тамған су көптеген сталактиттерді қалыптастырған. Бір сталактиттің биіктігі шамамен 10 метр (33 фут) және ол құйрық қауырсындарын жайған Феникс нысанында. Сталактиттің жанында өсетін мүк пен бамбук құстың қауырсындарына ұқсайды. Сталактит-құстың басынан су тамшылай береді, сондықтан қытай халқы оны «Су ішетін Феникс бұлағы» (鳳凰泉) деп атаған. Бұл құрылымды өзеннен көру өте қиын, бірақ үңгірлерге тікелей қол жеткізе алатын жол бар.
Ежелгі жол (古道)
Бұл тар жаяу жолдар Батыс Хан әулеті тұсында (б.з.д. 206 – 220 ж.) салына бастап, 20 ғасырдың ортасына дейін күтіліп, жақсартылып келді. Олардың бастапқы мақсаты – адамдар қайықтарды өзен ағысына қарсы тартуы үшін арналған жол болды. Сондықтан олар әрқашан өзен жанындағы тік жартастармен қатар салынды. Ежелгі заманнан бері, өзенмен төмен қарай жүретін қайықтар бағытталған бағытты сақтау үшін ғана ескектерді пайдаланды. Ал ағысқа қарсы жүру үшін адам күшімен жұмыс істейтін ескектер жылдам ағынмен күресе алмады. Сондықтан адамдар тобы арқанға желініп, қайықтарды өзеннің жоғары жағына қарай тартты. Осы жүк тасушыларға тік жартастар бойымен жүруге қолайлы жол қажет болды. Осылайша Ежелгі жолдар салынды. Күні бүгінге дейін жүк тасушыларды 天山網 сияқты сайттарда көруге болады. Жылдар өте келе бұл жолдар кеңейтіліп, жақсартылды. Жүк тасушыларға арналған жолдардан өзге, таулы жерлерде жүкті тасуға арналған жолдар да салынды. Бұл биік жолдар Үш Сарық бөгеті толыққаннан кейін болатын су тасқынынан сақталады.
Аспалы табыттар (懸棺)
Ілініп тұратын табыттар – қайтыс болғандардың мәйітін еске алу рәсімі ретінде жартастарға орналастыру тәсілі. Бұл, әсіресе Оңтүстік Қытайдың Бо тайпасы сияқты кейбір азшылық топтарының ежелгі жерлеу салты. Әртүрлі маңызды пішіндердегі табыттар көбінесе бір тілім ағаштан қашалған. Ілініп тұратын табыттар таулар сияқты жартастардың тік бетінен шығырған арқалықтарға тіреліп қойылады, жартастардағы үңгірлерге орналастырылады немесе тау бетіндегі табиғи тастық өскіндерге қойылады.
Айға қарап тұрған носорог (犀牛望月峰)
Қабағы көтерілген мүйізқұйрыққа ұқсайтын тас құрылым.
Дакси ауылы
Дакси елді мекені Дакси мәдениетінің тұңғыш ашылған орны еді.
Үш арық бөгетінің әсері
Қутаң шатқалы барлық зардап шеккен шатқалдардың ішіндегі ең жоғарыда орналасқан болса да, Үш шатқал бөгетінің Қутаң шатқалына тигізген әсері ерекше зор. Қутаң шатқалындағы тарихи маңызы бар көптеген орындар су деңгейіне жақын жерде орналасқан. Бөгет салына бастамас бұрын да, жаңбыр маусымында су деңгейі көптеген орындарға жақынға дейін көтерілетін. Қазір су шатқалдағы маңызды көптеген орындарды, оның ішінде Ескі жолды, Мэн Лянның баспалдағын, Бор қабырғасын және Ысқырық шатқалындағы үңгірді жауып тастады.