Қозғалтқышы тоқтаған ұшақтың жерге қонуы

Кіріспе

Ұшақтың мәжбүрлі қону түрі

Қозғалтқышының барлық күшін жоғалтып, жерге қонуға мәжбүр болғандағы мәжбүрлі қону осы типке жатады. "Стакан" (deadstick) термині ұшуды басқару құралдарына қатысты емес – көптеген ұшақтарда олар қозғалтқышсыз да толық немесе ішінара жұмыс істей береді. Бұл термин дәстүрлі ағаш винтке сілтеме жасайды, ол қуат болмағанда "өлі таяқ" сияқты болып қалады. Егер ұшқыш қозғалтқышының бір бөлігі немесе барлығы жұмыс істеп тұрған ұшақты апаттық жағдайда қондырса, бұл процедура сақтық қонуы деп аталады. Барлық қанатты ұшақтар қозғалтқышсыз сырғанауға қабілетті, яғни тас сияқты тік түспейді, керісінше, төмен түсетін кезінде көлденең қозғалыспен сырғанай береді. Мысалы, сырғанау коэффициенті 15:1 болған Boeing 747-200 ұшағы круиздік биіктіктен шамамен сырғанауға қабілетті. Қуат жоғалғаннан кейін, ұшқыштың мақсаты қауіпсіз жылдамдықты сақтап, ұшақты сырғанау арқылы қонуға ең қолайлы жерге жеткізу және мүмкіндігінше аз зақыммен қондыру болып табылады. Қонуға жарамды аймақ бастапқы биіктікке, жергілікті ландшафтқа, ұшақтың қозғалтқышсыз сырғанау қабілетіне, бастапқы жылдамдыққа және әртүрлі биіктіктегі желдерге байланысты. Қанатты ұшақты ұшуды үйренудің маңызды бөлігі – қозғалтқышсыз қауіпсіз ұшуға дайын екенін (немесе қонуды жүзеге асыруға дайын екенін) көрсету болып табылады. Желкендемелер (gliders), егер қосалқы қозғалтқышы болмаса, қуатсыз ұшады және тәжірибелі ұшқыштар ауадан таңдаған кез келген жерге қонуға қабілетті. "Стакан" қонуының сәттілігі көбінесе қолайлы қону алаңдарының болуына байланысты. Квалификациялы ұшқыш салыстырмалы түрде жеңіл, баяу ұшақты тегіс далаға немесе ұшу-қону жолағына қондырса, маневр аса қиын болмағандықтан, бұл жағдай қалыпты қонумен аяқталуы мүмкін, тек жылдамдық пен биіктікке қатысты ұқыптылық пен дұрыс шешім қабылдау қажет. Салмағы ауыр, жылдам ұшақ немесе таулар мен ағаштарға соқтығысқан ұшақ айтарлықтай зақымдануға әкелуі мүмкін. Вертолеттерде мәжбүрлі қону авторотация арқылы жүзеге асырылады, себебі вертолет төмен түсетін кезінде ротордың еркін айналуына мүмкіндік береді, осылай көтерілу күші жасалады.

A deadstick landing, also called a dead stick landing, is a type of forced landing when an aircraft loses all of its propulsive power and is forced to land. The "stick" does not refer to the flight controls, which in most aircraft are either fully or partially functional without engine power, but to the traditional wooden propeller, which without power would just be a "dead stick". When a pilot makes an emergency landing of an aircraft that has some or all of its propulsive power still available, the procedure is known as a precautionary landing. All fixed wing aircraft have some capability to glide with no engine power; that is, they do not fall straight down like a stone, but rather continue to glide moving horizontally while descending. For example, with a glide ratio of 15:1, a Boeing 747 200 can glide for from a cruising altitude of After a loss of power, the pilot’s goal is to maintain a safe airspeed and fly the descending aircraft to the most suitable landing spot within gliding distance, then land with the least amount of damage possible. The area open for potential landing sites depends on the original altitude, local terrain, the engine out gliding capabilities of the aircraft, original airspeed and winds at various altitudes. Part of learning to fly a fixed wing aircraft is demonstrating the ability to fly safely without an engine until prepared to make (or actually making) a landing. Gliders, unless they have an auxiliary motor, do all their flying without power, and trained pilots can touch down on virtually any spot they pick from the air. The success of the deadstick landing largely depends on the availability of suitable landing areas. A competent pilot gliding a relatively light, slow plane to a flat field or runway should result in an otherwise normal landing, since the maneuver is not especially difficult, requiring only strict attention and good judgement concerning speed and height. A heavier, faster aircraft or a plane gliding into mountains or trees could result in substantial damage. With helicopters, a forced landing involves autorotation, since the helicopter glides by allowing its rotor to spin freely during the descent thus generating lift.

Бір қозғалтқыштың істен шығуы

Бір қозғалтқышты ұшақ қозғалтқышы істен шыққан жағдайда, қозғалтқышсыз қону жасауы керек.

Жолаушылар ұшағының ұшпай жерге түсуі

Үлкен реактивті ұшақтардың сәтті қонуы туралы бірнеше жақсы белгілі оқиғалар болды. Aeroflot 366 рейсі, 21 тамыз 1963 жылы, Туполев Ту 124 Таллин қаласының Улемисте әуежайынан Мәскеу Внуковоға бағытталған. Ұшып шыққаннан кейін алдыңғы тірегі кері тартылмады. Таллинде тұманды ауа райы болғандықтан, ұшақ Ленинград әуежайына қайта бағытталды. Ұшақ қону алдында отынды азайту үшін айналып ұшты, бірақ қонуға әрекет жасамас бұрын отын таусылды. Ұшақ Нева өзеніне сәтті қонды. "Гимли планері", 23 шілде 1983: Air Canada Boeing 767 ұшағы Монреальден Эдмонтонға бағытталған кезде отын қалмады. Ұшақтың Виннипегке қайта бағытталуына жеткілікті сырғанау қашықтығы болмады, бірақ экипаж Гимлидегі бұрынғы әуежайға (қазір Интерлейк Драгвей) сәтті қонды. TACA Flight 110, 24 мамыр 1988: Белиз қаласынан Нью-Орлеанға, Луизиана штатына, АҚШ-қа бағытталған Boeing 737 300 ұшағы екі қозғалтқышының қуатын жоғалтты, бірақ Нью-Орлеанның шығысындағы Мичуд ауданындағы NASA-ның Мичуд құрастыру орталығындағы шөпті қоршауға сәтті қонды. Scandinavian Airlines Flight 751, 27 желтоқсан 1991: McDonnell Douglas MD 81 ұшағының екі қозғалтқышы да қанатқа сіңген мұздан зардап шекті. Ұшақ ағаштар өскен тоңған далаға құйрығымен алдымен құлады, барлық жолаушылар аман қалды. Hapag Lloyd Flight 3378, 12 шілде 2000: Криттен Ганноверге бағытталған Airbus A310 ұшағы қону шассисінде ақаулық туындап, одан кейін отын таусылды, нәтижесінде Вена қаласына қону жасады. Air Transat Flight 236, 24 тамыз 2001: Air Transat Airbus A330 ұшағы Торонтодан Лиссабонға Солтүстік Атлант мұхиты арқылы ұшып бара жатқанда отын таусылды. Экипаж ұшақты 121 шақырымнан астам қашықтыққа сырғатып, Азор аралдарындағы әскери әуе базасына қонды. US Airways Flight 1549, 15 қаңтар 2009: Нью-Йорк қаласының ЛаГуардия әуежайынан Солтүстік Каролина штатының Шарлотта қаласына бағытталған Airbus A320 ұшағы, ұшып шыққанда Канада қаздарының үйірін шауып алып, екі қозғалтқышын жоғалтты және Манхэттенге жақын Хадсон өзеніне сәтті қонды, адам өмірінен айырылмады. Ural Airlines Flight 178, 15 тамыз 2019: Мәскеу Жуковскийден Симферопольге бағытталған Airbus A321 ұшағы ұшып шыққаннан кейін көп ұзамай құстардың шабуылына ұшырап, әуежайдан 5 шақырым қашықтықтағы жүгері даласына қонды. Ural Airlines Flight 1383, 12 қыркүйек 2023: Сочиден Омскіге бағытталған Airbus A320 214 ұшағы тежегіш жүйеге әсер ететін гидравликалық ақаулыққа ұшырады. Ұшақ ұзағырақ ұшу-қону жолағы бар Новосибирскке қайта бағытталды. Ұшақта отын таусылып, жүгері даласына қонды. Бастапқыда ұшақ даладан ұшып кетеді деп күтілген еді, бірақ кейін ұшақты бөлшектеу туралы шешім қабылданды.

There have been several well known instances of large jet airliners successfully executing a deadstick landing. Aeroflot Flight 366, 21 August 1963, a Tupolev Tu 124 en route from Tallinn Ülemiste Airport to Moskow Vnukovo. After takeoff, the nosegear did not retract. Due to fog at Tallinn, the aircraft was diverted to Lenningrad Airport. The aircraft circled to reduce fuel prior to landing, however the fuel ran out before a landing could be attempted. The aircraft successfully landed in the Neva River
The "Gimli Glider", 23 July 1983: An Air Canada Boeing 767 ran out of fuel en route from Montreal to Edmonton. The plane had insufficient glide range to complete a diversion to Winnipeg, but the crew managed to make a successful dead stick landing at a former airfield at Gimli (now the Interlake Dragway), where a drag racing event was underway on what had been the runway. TACA Flight 110, 24 May 1988: A Boeing 737 300 traveling from Belize City, Belize to New Orleans, Louisiana, United States that lost power in both engines, but made a successful unpowered landing on a grass levee at NASA's Michoud Assembly Facility in the Michoud area of eastern New Orleans. Scandinavian Airlines Flight 751, 27 December 1991: Both engines in the McDonnell Douglas MD 81 were destroyed by ice on the wings which was sucked into the engines. It crash landed tail first on a frozen field with trees; everyone on board survived. Hapag Lloyd Flight 3378, 12 July 2000: An Airbus A310 en route from Crete to Hanover experienced a landing gear problem and subsequent fuel depletion, resulting in a deadstick landing in Vienna. Air Transat Flight 236, 24 August 2001: An Air Transat Airbus A330 ran out of fuel while flying across the North Atlantic, from Toronto to Lisbon. The crew glided the aircraft over 75 mile (121 km) and made a deadstick landing at a military air base in the Azores. US Airways Flight 1549, 15 January 2009: An Airbus A320 en route from New York City's LaGuardia Airport to Charlotte, North Carolina that lost both engines when it struck a flock of Canada geese on take off and successfully ditched in the Hudson River adjacent to Manhattan with no loss of human life. Ural Airlines Flight 178, 15 August 2019, an Airbus A321 en route from Moscow–Zhukovsky to Simferopol suffered a bird strike shortly after takeoff and landed in a cornfield 5 kilometres from the airport. Ural Airlines Flight 1383, 12 September 2023, an Airbus A320 214 en route from Sochi to Omsk suffered a hydraulic failure affecting the brakes. The aircraft diverted to Novosibirsk which had a longer runway. The aircraft ran out of fuel and landed in a corn field. It was initially expected that the aircraft would take off from the field, however it was later decided to dismantle the aircraft.