Мэри Робертс Ринехарт: Америкалық детектив жанрының шебері

Кіріспе

Американдық құпия жазушы (1876–1958)

Мэри Робертс Ринехарт (12 тамыз 1876 – 22 қыркүйек 1958) – американдық жазушы, көбінесе «американдық Агата Кристи» деп атайды. Ринехарт 1908 жылы алғашқы құпия романы «Төңірлі баспалдақ» жариялады, ол «егер мен білгенімде» деген повестволеу стилін енгізді. Ринехарттың «Есік» (1930) романы «батлер істеді» деген сюжеттік тәсілдің бастауы саналады, бірақ оның еңбектерінде нақты осы тіркес кездеспейді. Ол Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде майдан шебіндегі жауынгерлердің оқиғаларын және тәжірибелерін баяндауға да атсалысты, Бельгия майданына барған алғашқы әйелдердің бірі болды.

Өмірбаян

Ринехарт Мэри Элла Робертс Пенсильвания штатының Аллегейни қаласында дүниеге келді, қазір ол Питтсбургтің бір бөлігі. Мэриден төрт жас кіші Олив Луиза кейінірек балалар кітаптарының авторы және ұлттық газет бағанасының авторы ретінде танымал болды. Оның әкесі өнертапқыш, бірақ табысқа жете алмағандықтан жиі көңілі толмаған еді, ал отбасы балалық шағында жиі қаржылық қиындықтарға тап болды. Мэри 19 жаста болғанда, әкесі өз-өзіне қол жұмсады. Сол кезде сол қолмен жазу артық көрілгендіктен, оны оң қолын қолдануға үйретті. Ол мемлекеттік мектептерде оқып, 16 жасында бітірді, содан кейін Питтсбург гомеопатиялық ауруханасындағы Питтсбург медбикелер мектебіне түсті, оны 1896 жылы бітірді. Ол бұл оқиғаны "бір шатыр астындағы әлемнің барлық қайғысы" деп сипаттады. Бітіргеннен кейін ол сол жерде танысқан дәрігер Стэнли Маршалл Ринехартқа (1867–1932) үйленді. Олардың үш ұлы болды: Стэнли кіші, Алан және Фредерик. 1903 жылғы қор нарығының құлдырауы кезінде жұбайлар барлық жинаған ақшаларын жоғалтты, бұл Ринехартты табыс табу үшін жазуға бейімдеді. Ол сол жылы 27 жаста болды және 45 қысқа әңгіме жазды. 1907 жылы ол "Төңірлік баспалдақ" романын жазды, ол оны ұлттық даңққа жеткізді. 1958 жылы "Питтсбург Пост Газетте" газетінде жарияланған некрологында, кітап 1,25 миллион дана сатылғаны айтылды. Оның "The Saturday Evening Post" журналына үнемі жазған мақалалары өте танымал болды және журналға американдық орта таптың талғамын және әдеп-ғұрыптарын қалыптастыруға көмектесті. 1911 жылы бес сәтті кітап пен екі пьеса жарияланғаннан кейін Ринехарттар Питтсбург маңындағы Глен Осборн қалашығына көшіп, Orchard және Linden көшелерінің бұрышында "Cassella" деп аталатын үлкен үй сатып алды. Алайда, үйге көшуге үлкермес бұрын, Ринехарт оны толығымен қайта жаңартуға мәжбүр болды, өйткені ол тоқырап кеткен еді. "Бұл жоба менікі болды және мен сатып алуға барлық ақшамды салғанмын. Мен бір апта бойы жалақы мен мердігерлердің есебін төлеу үшін тырыстым", - деп жазды ол өзінің өмірбаянында. 1925 жылы Ринехарттар үйді Маркс отбасына сатты, ал ол 1969 жылы бұзылды. Бүгінде Мэри Робертс Ринехарт атындағы табиғат паркі Глен Осборн қаласындағы 1414 Beaver көшесінде, Севикли, Пенсильванияда орналасқан. Ринехарттың коммерциялық табысы кейде әйел және ана рөлімен қақтығысқа түсті, бірақ ол Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Бельгия майданында "The Saturday Evening Post" журналының соғыс тілшісі қызметін атқару сияқты қаһармандыққа да ұмтылды. Бельгияда болған кезде ол Бельгияның Альберт I, Уинстон Черчилль және Мэри Текке сұхбат берді, соңғысы туралы "Бүгін түстен кейін мен Англия патшайымына таныстырыламын. Мен мақтанып, "Сіздің мәртебеңіз" деп айтуым керек, бұл менің алғашқы ретім!" деді. Ринехарт 1918 жылы Еуропада Соғыс департаментіне соғыс жағдайы туралы хабарлау үшін жұмыс істеді және келісімге қол қойылған кезде Парижде болды. 1922 жылы отбасы Вашингтонға көшіп келді, онда доктор Ринехарт Ардагерлер әкімшілігіндегі лауазымға тағайындалды. Ол 1932 жылдан 1936 жылға дейін Вашингтонның әдеби қоғамының мүшесі болды. Оның күйеуі 1932 жылы қайтыс болды, бірақ ол 1935 жылға дейін Вашингтонда тұруын жалғастырды, содан кейін Нью-Йоркке көшіп барды. Ол жерде ұлдарына Farrar & Rinehart баспасын құруға көмектесті және оның директоры болды. Ол сондай-ақ Бар-Харбор, Мэн қаласында демалыс үйін сақтап тұрды. 1947 жылы оның 25 жыл бойы қызмет еткен филиппиндық аспазы оған қару атып, кейін басқа қызметшілер құтқарып алмайынша, пышақпен кесуге тырысты. Аспаз келесі күні түрмеде өз-өзіне қол жұмсады. Ринехарт сүт безі қатерлі ісігіне шалдықты, нәтижесінде радикальды мастэктомия жасалды. Ол соңынан өз оқиғасын жария етті, ол кезде мұндай мәселелер ашық талқыланбаған. "Менде қатерлі ісік болды" деген сұхбат 1947 жылы Ladies' Home Journal журналында жарияланды, онда Ринехарт әйелдерді сүт безін тексеруге шақырды. Ринехарт соңғы романын жариялағаннан кейін бір жыл өткен соң Американың құпия жазушыларының арнайы сыйлығын және Джордж Вашингтон университетінен әдебиет бойынша құрметті докторлық дәрежесін алды. Ол 82 жасында Нью-Йорктегі 630 Парк-авенюдегі пәтерінде қайтыс болды.

Rinehart was born Mary Ella Roberts in Allegheny City, Pennsylvania, now a part of Pittsburgh. A sister, Olive Louise, four years Mary's junior, would later gain recognition as an author of children's books and as a nationally syndicated newspaper columnist. Her father was a frustrated inventor, and throughout her childhood, the family often had financial problems. Her father committed suicide when Mary was 19 years old. Tending to be left handed at a time when that was considered disadvantageous, she was trained to use her right hand instead. She attended public schools and graduated at age 16, then enrolled at the Pittsburgh Training School for Nurses at Pittsburgh Homeopathic Hospital, where she graduated in 1896. She described the experience as "all the tragedy of the world under one roof." After graduation, she married Stanley Marshall Rinehart (1867–1932), a physician she had met there. They had three sons: Stanley Jr., Alan, and Frederick. During the stock market crash of 1903, the couple lost their savings, spurring Rinehart's efforts at writing as a way to earn income. She was 27 that year, and produced 45 short stories. In 1907, she wrote The Circular Staircase, the novel that propelled her to national fame. According to her obituary in the Pittsburgh Post Gazette in 1958, the book sold 1.25 million copies. Her regular contributions to The Saturday Evening Post were immensely popular and helped the magazine mold American middle class taste and manners. In 1911, after the publication of five successful books and two plays, the Rineharts moved to the Pittsburgh suburb of Glen Osborne, where they purchased a large home at the corner of Orchard and Linden Streets called "Cassella." Before they could move into the house, however, Mrs. Rinehart had to have it completely rebuilt because it had fallen into disrepair. "The venture was mine, and I had put every dollar I possessed into the purchase. All week long I wrote wildly to meet the payroll and contractor costs,” she wrote in her autobiography. In 1925, the Rineharts sold the house to the Marks family; the house was demolished in 1969. Today, a Mary Roberts Rinehart Nature Park sits in the borough of Glen Osborne at 1414 Beaver Street, Sewickley, Pennsylvania. Rinehart's commercial success sometimes conflicted with her expected domestic roles of wife and mother, yet she often pursued adventure, including a job as a war correspondent for The Saturday Evening Post at the Belgian front during World War I. During her time in Belgium, she interviewed Albert I of Belgium, Winston Churchill and Mary of Teck, writing of the latter "This afternoon I am to be presented to the queen of England. I am to curtsey and to say 'Your majesty,' the first time!" Rinehart was working in Europe in 1918 to report on developments to the War Department and was in Paris when the armistice was signed. In 1922, the family moved to Washington, DC, when Dr. Rinehart was appointed to a post in the Veterans Administration. She was a member of the Literary Society of Washington from 1932 to 1936. Her husband died in 1932, but she continued to live in Washington until 1935, when she moved to New York City. There she helped her sons found the publishing house Farrar & Rinehart, serving as its director. She also maintained a vacation home in Bar Harbor, Maine. In 1947, a Filipino chef who had worked for her for 25 years fired a gun at her and then attempted to slash her with knives until other servants rescued her. The chef committed suicide in his cell the next day. Rinehart suffered from breast cancer, which led to a radical mastectomy. She eventually went public with her story, at a time when such matters were not openly discussed. The interview "I Had Cancer" was published in a 1947 issue of the Ladies' Home Journal; in it, Rinehart encouraged women to have breast examinations. Rinehart received a Mystery Writers of America special award a year after she published her last novel, and an honorary doctorate in literature from George Washington University. She died at age 82 at her apartment at 630 Park Avenue in New York City.