Кіріспе
Михаил Булгаковтың 1925 жылғы сатирикалық романы – орыс жазушысы Михаил Булгаковтың "Иттің жүрегі" повесі. Бұл повесть 1925 жылы Жаңа экономикалық саясаттың қалыптасу кезеңінде жазылған, сол кезде Кеңес Одағында коммунизмнің жеңілдегені байқалды. Ол көбінесе коммунистік революцияның және "революцияның адамзатты түбегейлі өзгертуге жасаған қате талпынысының" аллегориясы ретінде түсіндіріледі. Повесть алғашқыда Кеңес Одағында жариялануға тыйым салынды, бірақ 1987 жылы елде ресми түрде жарыққа шыққанға дейін самиздат арқылы таралды. Одан кейін дереу фильмге бейімделді, ол 1988 жылдың соңында Кеңес Телевидениесінің Бірінші арнасында көрсетілді, кеңінен мақтауға ие болды және көптеген оқырмандарды Булгаковтың түпнұсқа мәтініне баулыды. Содан бері повесть Ресейде мәдени құбылысқа айналды, оны "мектеп оқушыларынан саясаткерлерге дейін" барлығы танып, талқылайды. Ол орыс және итальян тілдерінде түсірілді, ал ағылшын тілінде пьеса және опера ретінде қойылды.
the novella
Heart of a Dog (links=no) is a novella by Russian author Mikhail Bulgakov. A biting satire of Bolshevism, it was written in 1925 at the height of the New Economic Policy, a period during which communism appeared to be relaxing in the Soviet Union. It is generally interpreted as an allegory of the communist revolution and "the revolution's misguided attempt to radically transform mankind". Its publication was initially prohibited in the Soviet Union, but it circulated in samizdat until it was officially released in the country in 1987. It was almost immediately adapted into a movie, which was aired in late 1988 on First Channel of Soviet Television, gained almost universal acclaim and attracted many readers to the original Bulgakov text. Since then, the novella has become a cultural phenomenon in Russia, known and discussed by people "from schoolchildren to politicians". It was filmed in Russian and Italian language versions, and was adapted in English as a play and an opera.
Өмірбаян
1925 жылы кітап жарияланудан бас тартты, бұл сол кездегі жетекші партия шенеунігі Лев Каменевтің ықпалына байланысты болды. Булгаков кейін 1926 жылы Мәскеу өнер театры үшін осы оқиға негізінде пьеса жазды. Бірақ, құпия полиция, немесе ОГПУ қолжазба мен көшірмелерін тәркілегеннен кейін пьеса көрсетілмей қалды. Ақырында Максим Горький араласып, қолжазбаны қайтаруға көмектесті. Тағы бір нұсқа – сол кезде Санкт-Петербург акушерлік-гинекология институтының директоры болған профессор Василий Преображенский. Оның алғашқы ғылыми еңбегі еркектерге жұмыртқалық безін трансплантациялау туралы болды. Ол, романдағы профессор сияқты, "пролетариатты ұнатпады" және, мүмкін, осы себепті Архангельскке жер аударылды, онда ол жұмысын жалғастырды, соның ішінде жұмыртқалық безін трансплантациялауды, ал қысқа мерзімді жаңғырту әсері туралы әңгімелер тарады.
Сюжет
1924 жылы Мәскеуде бір қысқы күні қоқыс іздеген жолсыз итті ашпақшы тауып алады да, оны қайнаған сумен күйдіреді. Иттің өзі бір қақпаның алдында жалғыз жатып, өзін-өзі аяуды күтеді. Бір таңғаларлығы, сәтті операция жасаған Филип Филиппович Преображенский келіп, итке шұжық береді. Иттің қуанышынан Филипптің артынан үйіне барады да, оған Шарик (кішкентай шар дегенді білдіреді) деген есім береді. Иттің ойынша, бұл өте қызық, өйткені ол Шариктің семіз итке лайықты екенін көреді. Шарик үйде доктор Преображенскийдің үй ішімен танысады, оның ішінде доктор Иван Арнолович Борментал (профессордың оқушысы және қорғанышы) және екі қызметші әйел: Зинаида Прокофьевна Бунина және Дарья Петровна Иванова. Профессордың коммунизмге қарсы екеніне қарамастан, оның РКП-ның басшылығын жиі емдеуі оны қол сұғылмайтын етеді. Нәтижесінде ол өзінің жеті бөлмелі пәтерінен бас тартады және Швондер бастаған тұрғын үй комитетінің большевиктеріне бей-жай қарайды. Жаңа қожайынына таңғалған Шарик "әдемі ит" рөлін оңай атқарады. Бірнеше күннен кейін қызметшілердің бірі Шарикті Мәскеумен серуендетуге шығарады. Шарик жаңа жағасын киіп, жолға шыққан жолшыбайдың келеке-шөлекесіне еш көңіл бөлмейді. Денсаулығы жақсарғаннан кейін профессор Шәрыкті қабылдауға деген ниеті туралы айтады. Филиптің зертханасы дайындалған кезде, ол Шарикті ваннаға кіргізеді. Шарик қайнап, Филиптің құлатылған құлағын қайтадан жоюды жоспарлап жатқанда, есік ашылады және оны мойнының терісінен сүйреп зертханаға әкеледі. Сол жерде оны емін-еркін есінен шығартып, операция басталады. Борментал көмекші болып, профессор Шариктің бас сүйегін шапқылап, оған адам гипофиз безін береді. Шариктің денесін де ашып, оған адам секілді ұрық береді. Органдар ұры, маскүнем, қатыгез болып, ұрылықтан қаза тапқан Клим Григорьевич Чугункиннің денесінен кесілген. Тек қана қайта-қайта эпидреналинді инъекция арқылы ғана иттің операция үстелінде өлімінен сақталады. Кейін оқиға Шариктің көзқарасынан Борменталдың оқиғаға қатысты жазбаларына қарай, содан кейін үшінші тұлға көзқарасына ауысады. Операциядан кейінгі апталарда үй іші шатасып қалады, өйткені Шарик өте қарапайым және бастапқыда примитивті адамға айналады. Швондермен одақ құрғаннан кейін бұрынғы итке "Полиграф Полиграфович Шариков" деген абсурдты атпен қағаздар беріледі. Преображенский өзінің православиелік христиан күнтізбесінен атау таңдағысы келді, ал Шарик оның орнына баспагердің "Полиграф" деген атын таңдады, бұл орыс тілінде баспа өнері мен технологиясына қатысты бірнеше сөздердің түбірі. Кейін профессор мен Борментал Шариковқа әдебиетті үйретуге тырысады. Оның орнына Шариков әдептілікті патшалық дәуірдің қалдығы деп мазақтайды. Ол "табиғи" түрде әрекет етудің жақсы екенін айтады. Нәтижесінде Шариков әйелдердің алдында қарғыс айтады, қырқудан бас тартады, жуылмаған киім киіп, толықтай еркек сияқты тамақтанады. Осы арада Шариков профессордың өмірін тозаққа айналдырады. Бір күні ол бір мысықты қуып бара жатып, құрғақ суды қағып алады. Ванна бөлмесінің есігі құлыпталып, Шариков оны аша алмады, бүкіл пәтер су астында қалды. Кейіннен ол қызметші қыздың бірін жыныстық қатынасқа түсуге тырысқанда ұсталады. Ашулы Борментал Шариковты бірнеше рет ұрып, кешірім сұрауға мәжбүр етеді. Ашулы Шариков пәтерден шығып, бірнеше күн бойы қалады. Кейіннен Борментал профессордан Шариковты мырышпен өлтіруге рұқсат сұрап, оны "ит жүрегі бар адам" деп атайды. Профессор қорқып, Борменталға "итке жамандама" деп бұйырады. Ол адам денесінің бөліктері болшевиктермен жанашырлық танытқан үйсіз маскүнемнен келгенін түсіндіреді, бұл Шариковтың барлық кемшіліктеріне себепші. Содан кейін Борментал олар операцияны данышпанның денесін пайдалану арқылы қайтадан жасауын ұсынады. Профессор тағы да бас тартып, операцияның мақсаты - адамзатты жақсарту екенін түсіндіреді. Бұрынғы көзқарастарынан бас тартып, профессор кез келген шаруа әйелінің генийге әкелуі мүмкін екенін және евгениканың уақыт ысырап ету екенін мойындайды. Қорытындылай келе, профессор Шариковты өлтіруге рұқсат беруден немесе оны да өлтіруге болатын операцияны болдырмаудан бас тартады. Шариков көп ұзамай қайтып келіп, оған Кеңес үкіметі жұмыс ұсынғанын түсіндіреді. Қазір ол жұмыс күндерін жолсыз мысықтарды ұстап, оларды құшақтап өткізеді. Партия оларды жұмысшы тап үшін арзан жүнді пальтоға айналдырып отыр дейді. Көп ұзамай Шариков үйге әріптесі әйелді алып келед...
Тақырыптар
Новелла большевизмге сатира ретінде де, евгеникаға сын ретінде де түсіндірілді. Көпке тараған түсінік бойынша, Булгаков Шариков – иттің санасы бар адамның, жүйенің тұрақсыздығын көрсетуге тырысқан, оның маңызды бөлігі болуы мүмкін еді. Ж. А. Э. Кертистің айтуынша, Шарик "жағымсыз пролетариаттың қайта жаралуы" ретінде, ал профессор – "буржуазиялық арманның гиперболалық бейнесі" ретінде қарастырылады. Адамдық мүшелерді сыйлаған адамның аты – Чугункин ("чугун" – құйма темір), бұл Сталиннің атын пародиалау болып көрінеді ("сталь" – болат).
Фильм
Бұл оқиға 1976 жылы итальян тілінде "Cuore di cane" деген атпен түсірілді, және Макс фон Сюдов Преображенский рөлінде ойнады. 1988 жылы Владимир Бортко сол атпен совет фильмін (сепия түсінде) жасады. Фильмдегі көптеген сахналар ерекше төмен, иттің көзқарасынан түсірілді.
Ойнаңыз
2011 жылдың наурыз айында Джеймс Аирн мен Мэтью Бомонт режиссерлік еткен «Иттің жүрегі» Лидс университетінде қойылды.
Музыкалық
"Иттің жүрегі" атты жаңа музыкалық бейімделуі Австралияда жасалды және 2013 жылдың мамыр айында көрсетілуі жоспарланған, сценарийін Джим Макграт жазды, музыкасын Марк Робертсон жазды, ал режиссерлігін Ник Бёрн істеді.
Опера
Уильям Бергсманың 1973 жылғы "Комрадес Шариктің өлтірілуі" комедиялық операсы осы әңгіменің сюжетіне негізделген. 2007 жылы "Герила Опера" Сали Стункельдің режиссерлігімен Рудольф Рожанның "Иттің жүрегі" операсының премьерасын қойды. 2010 жылы екінші қойылымды Копленд Вудрафф режиссерлік етті. 2010 жылы "De Nederlandse Opera" Александр Раскатовтың музыкасын қоса, "Иттің жүрегі" операсының премьерасын сахналады, режиссері Саймон МакБурни болды. Бұл қойылым 2014 жылғы қаңтарда Лион опера театрында қайтадан сахналанды.