Кіріспе
Сидни Ньюман Дарби кіші (Sidney Newman Darby Jr., 31 қаңтар 1928 – 3 желтоқсан 2016) – американдық өнертапқыш, ең белгілісі – желкендеме тақтасын (сейлбордты) ойлап тапқан адам.
Өмірбаян
Ол 1928 жылы дүниеге келіп, Пенсильвания штатының Уилкс-Барре қаласында өсті және 12 жасында қайық жасауды бастады. Оның алғашқы қайығы батып кетті, бірақ ол оны үйіне жақын Сускехана өзенінен шығарып алып, жыландарға пана жасады. Дарби және оның әйелі Флорида штатының Сент-Джонс қаласында тұрды, ол 2016 жылдың 3 желтоқсанында 88 жасында қайтыс болды.
Саябақ
Дарбиді кейбір адамдар желкен тақтасының алғашқы нұсқасын жасаған бірінші адам ретінде таниды және мойындайды. Ол байланысты шығындар мен қиындықтарға байланысты патентке өтініш бермеген, бірақ алғашқы үлгіні жасап, оны бүкіл елге сатты, шамамен бірнеше жүз тақта сатылды. Дарби 1948 жылы, 20 жасында катамаранға орнатылған қолмен басқарылатын шаршы желкенді ойлап тапты. 1960 жылдардың ортасында Дарби "Дарби желкен тақтасын" жасады: демалыс үшін пайдаланылатын платформада қолмен ұсталатын шаршы "үйрек" (kite) желкені. Оператор желкенге арқасымен жүргендіктен, желдің күшті және кенеттен соққан кездерінде басқару қиын болды, әсіресе, желкеннің тек бір жағынан ғана буманы ұстауға болады. Дарби 1964-1965 жылдар аралығында 10 футтық модельді желдің күшті болған көлдерде жүзуді өзі үйренді. Ол өзінің дизайнын 1965 жылдың тамызында Popular Science журналында жариялады, онда қарапайым арқаннан жасалған әмбебап буын көрсетілді және "күрделірек айналмалы қадам, тәжірибелі жүргізушілер үшін көрсетілмеген" деп жазылды. Желкен үйрек сияқты болды және жүргізуші желкенге арқасымен жүзеді. Popular Science журналы әлемнің көптеген елдерінде жарық көрді, Дарбидің желкен тақтасын бірнеше заңды юрисдикцияларда "бұрынғы өнер" (prior art) ретінде бекітті. Калифорниялық авиациялық инженер Джим Дрейк тәуелсіз түрде әлдеқайда заманауи желкен тақтасының дизайнын жасап, оны патенттеді. Дрейктің нұсқасында тірек сүйегі (wishbone boom) болды, ол жүргізушіге желдің бағытынан қарап тұрып, желкенді басқаруға мүмкіндік берді. Бұл өнімділікті күрт жақсартты. Дрейктің тұжырымдамасындағы басқа да жақсартулар: тиімдірек корпус пішіні, жалпы дизайнның жетілдірілген инженерлік шешімдері, үшбұрышты желкен және жақсырақ әмбебап буын дизайны. Дрейктің жақсартуларының барлығын бірге қарағанда, жел серфингінің әлемдік деңгейде танымал болуына олардың маңызды үлес қосқандығын көруге болады. Дрейктің "Жел серфингі – желкендеудің жаңа тұжырымы" атты ғылыми мақаласы революциялық болды және Дарбидің ертедегі әзірлемелерінен айқын ерекшеленді. Дрейктің мақаласы 1969 жылы Rand баспасынан шықты. Дарби мен оның әйелі Наоми 1964 жылы Darby Industries, Inc. компаниясын құрды, ал оның інісі Кеннет те компанияда белсенді қатысты. Алайда, олардың желкен тақтасының дизайны танымал болмады және Дарбидің компаниясы 1960 жылдардың соңында қызметін тоқтатты. Оның ертедегі бос желкен тұжырымы қазіргі заманғы жел серфингімен байланысты болды, ол кейінірек халықаралық Олимпиадалық спорт түріне айналды.
Виндсерфингшілерге патент беру туралы істер
Дарби өзінің алғашқы өнерін немесе кейінгі модельдерінің ешқайсысын патенттемеді. Калифорниялық Джим Дрейк (теңізші және авиациялық инженер) және Хойл Швайцер (кәсіпкер) 1968 жылы Дрейктің Windsurfer дизайны негізінде спорттың алғашқы патентын алды. Дрейк өзінің нұсқасын ойлап тапқан кезде Дарбидің өнері туралы ештеңе білмеген, алайда Дарби жасаған еркін желкен жүйесі Джим Дрейктің Windsurfer патенты берілген кезде-ақ қолданыста болған. Windsurfing коммерциялық тұрғыдан 1968 жылы Калифорния штатының Санта-Моника қаласындағы Джим Дрейктің жеке үйінен Джим Дрейк пен Хойл Швайцер құрған Windsurfing International Inc. компаниясы арқылы дамыды. Дрейкке Швайцердің 1974 жылы 36 000 долларға сатылған патенттің жартысын беруді талап еткен. Швайцер патентті халықаралық лицензиялау арқылы компанияны кеңейтті. Алайда, Еуропа енді желкенсерфинг үшін ең үлкен өсу нарығы болды, ал қосалқы лицензияланған компаниялар Tabur (кейіннен Bic Sport) болды. Windsurfing International Inc. v Tabur Marine (GB) Ltd ісінде, Tabur француздық желкен спортына құмар барон Марсель Биштің қаржылық қолдауымен, британдық соттар Питер Чилверстің бұрынғы өнерін мойындады. Ол қазіргі заманғы желкенсерфингтің қисық тіреуіш бумын қамтымады, керісінше, қолданыста қисайған "түзу бумды" пайдаланды. Сот Швайцердің желкенсерфинг бумы "жай ғана логикалық жалғасы" деген шешімге келді. Бұл сот ісі Ұлыбританияда патенттік құқық үшін маңызды прецедент құрды, өнертапқыштық деңгейі және жаңалық бойынша; сот жауапкердің Швайцер патентының жарамсыздығы туралы талабын, Чилверстің түсірілген кадрларына сүйене отырып, қолдады. Швайцер кейін компанияны Канадада сотқа берді, онда Биш қаржылық қолдаған қарсы командаға Чилверс пен Джим Дрейк кірді және тағы да жеңілді. Соттан кейін Windsurfing International компаниясына роялти төлеу міндетінен босатылған, енді Bic Sport компаниясы жылдық 15 000 тақта өндірісімен әлемдегі ең ірі желкенсерфинг жабдықтарын өндірушісіне айналды. 1983 жылы Швайцер швейцариялық Mistral компаниясын сотқа берді, бірақ жеңіліске ұшырады. Британдық істен бұрын басталғанмен, ол Канада ісі жабылғаннан кейін аяқталды, Mistral-дың қорғанысы Дарбидің жұмысына негізделді. 1980 жылдары Дарби бір адамдық желкенді қайықтың дизайны бойынша патент алды, ол Дарби 8 SS борттық корпусы болды. Оның соңғы жобасы Windspear деп аталады, ол каяк, каноэ және серфинг тақтасын біріктіреді, сонымен қатар ескек пен қанатты біріктіреді. Дарбидің соңғы дизайны (2006/2007) сынақтан өтіп, уақыты өлшеніп, жақсартулар енгізілуде.
In Windsurfing International Inc. v Tabur Marine (GB) Ltd, with Tabur backed financially by French sailing fanatic Baron Marcel Bich, British courts recognized the prior art of Peter Chilvers. It did not incorporate the curved wishbone booms of the modern windsurfer, but rather a "straight boom" that became curved in use. The courts found that the Schweitzer windsurfer boom was "merely an obvious extension". It is worthy of note that this court case set a significant precedent for patent law in the United Kingdom, in terms of inventive step and non obviousness; the court upheld the defendant's claim that the Schweitzer patent was invalid, based on film footage of Chilvers. Schweitzer then sued the company in Canada, where the opposition team again financially backed by Bic included Chilvers and Jim Drake, and lost again. After the cases, no longer obliged to pay Windsurfing International and royalty payments, the now renamed Bic Sport became the world’s largest producer of windsurfing equipment, with an annual production of 15,000 boards. In 1983, Schweitzer sued Swiss board manufacturer Mistral, and lost. Although started before the British case, it ended after the closure of the Canadian case, with Mistral's defence hinging on the work of Darby. In the 1980s, Darby received a design patent for a one person sailboat, the Darby 8 SS sidestep hull. His latest project is called the Windspear, a combination kayak, canoe, and surfboard, with a paddle and fin combination. Darby's latest design (2006/2007) is being tested, timed and fine tuned.