Кіріспе

Мысыр патшайымы Нитокрис (Νίτωκρις) Ежелгі Мысырдың Алтыншы династиясының соңғы патшайымы болған болуы мүмкін. Оның есімі ұзақ жылдар бойы сенімді деректер ретінде қарастырылған жазбаларда кездеседі: б.з.д. үшінші ғасырда Мането, ежелгі Мысыр дін қызметкері, жасаған ежелгі Мысыр патшаларының билік ету кезеңдерінің толық хронологиялық тізімі және ежелгі грек тарихшысы Геродоттың "Тарихтар" еңбегі (б.з.д. 430 ж.). Ол Пепи II мен Нейттің қызы және Меренре Немтемсаф II-нің қарындасы деп есептеледі. Кейбір зерттеушілер оның тарихи тұлға екендігіне күмән келтірсе, ол тарихи билеуші болған жағдайда, регент болған болуы мүмкін деген болжам бар. Египтолог Ким Рихольттың пікірінше, Нитокрис – аңыз, ол Нитокрис ағасы Меренре Немтемсаф II-нің орнына Ежелгі мемлекет пен Бірінші аралық кезең арасындағы ауысуда таққа отырған Неитикерти Сиптах патшасынан шыққан. Мането оның Гизада "үшінші пирамида" салғанын айтқан. Дегенмен, қазіргі тарихшылар мен археологтар бұл пирамиданы Төртінші династияның патшасы Менкауреге жатқызады.

Грек дәстүрі

Геродоттың айтуынша (Тарихтар II 100), Нитокрис ағасы, "Мысыр патшасының" қанына кіргендерді тойға шақырып, кейін Нил өзенінің суымен жабық бөлмені су басу арқылы оларды өлтірді. Ол ағасынан кейін таққа отырды. Ол Мысыр патшасы болған, бірақ оның өзінің халқы оны өлтіріп, оның орнына оны таққа отырғызды. Ағасының өлімінен кек алуға бекінген ол, көптеген мысырлықтарды жою үшін ақылға сыймас жоспар құрды. Ол кең, жер асты бөлмесін салып, оны ашу үшін той ұйымдастырып, ағасын өлтіруге кінәлі баршаны шақырды. Олар тойлап отырғанда, ол үлкен, құпия канал арқылы өзен суын оларға жіберді. (Геродот)

Геродот сондай-ақ, ол басқа қастандық жасаушылардан қашу үшін өз-өзіне қол жұмсағанын (мүмкін, өртеніп жатқан бөлмеге шапқан) көрсеткен.

Мысыр жазбалары

Нитокрис есімі ешбір белгілі египеттік тас жазуларында кездеспейді және бұл патшаның Мысырша аты Нитикрети (nt ỉqrtỉ) түрінде, он тоғызыншы династияға жататын Турин патшалар тізімінің фрагментінде кездесетіні ұзақ уақыт бойы ойландырды. Бұл есім кездесетін фрагмент патшалар тізімінің Алтыншы династия бөлігіне жатады деп саналды, осылайша Манетон мен Геродоттың жазбаларын растағандай болды. Турин патшалар тізімінің микроскопиялық талдауы көрсеткендей, фрагменттің мәтінді қайта құрастыру кезінде орны ауысқан болуы мүмкін, және Нитикрети есімі – Алтыншы династия патшасы Немтиемсаф II-нің мұрагері ретінде Он тоғызыншы династиядағы Әбидос патшалар тізімінде аталған Нетжеркаре Сипта I-нің преноменінің қате жазылуы болып табылады. Әбидос патшалар тізімінде Нетжеркаре Сипта, Турин патшалар тізімінде Нейтикерти Сипта тұрған орынға орналасқан. Мането, Геродот және Турин тізімінде тізілген бірнеше патшалардың бар болғаны дәлелденді, бірақ олар Әбидос тізімінен алынып тасталған, және олардың алынып тасталуы Әбидос тізімі жасалған кезде билеушілерге ұнамайтын тарихи фактілерді жою мақсатымен жасалған болуы мүмкін.

Қазіргі көркем әдебиетте

Атауындағы екі әріп Болеслав Прустың 1895 жылғы "Фараон" тарихи романында ауыстырылған, онда "Никотрис" басты кейіпкердің анасы ретінде көрінеді, перғауын "Рамзес XIII" (осы есімді тек он бір перғауын болған). Лорд Дунсанидің "Патшаның жаулары" пьесасы Геродоттың Нитокристің кісі өлтіруші іс-әрекеттері туралы баяндауына негізделген. Нитокрис Х.П. Лавкрафтың "The Outsider" және "Фараондармен бірге тұтқындалған" атты екі әңгімесінде есімдері аталады. Ол тек сөз арасында ғана айтылады және зұлымдықпен, әртүрлі қорқынышты жандармен билік ететіндей бейнеленеді. Теннеси Уильямстың алғаш жарияланған туындысы – 1928 жылғы "Нитокристің кек алуы" атты қысқа әңгімесі. Ол өзінің бауырын өлтіргендерді лайықты жазалайды. Джон Книттельдің "Le Basalte Bleu" кітабында басты кейіпкердің ежелгі билеушіге ғашық болатын уақыт саяхаты туралы сюжет бар. Книттель Синдерелла ертегісінің бастауы Нитокристің үйленуімен байланысты деп болжайды, ол алтын сандалын жоғалтып, кейін оны перғауын табады. "Nitocris La Dame de Memphis" – Пьер Монтлоның кітабы. Брайан Ламлидің "Нитокристің айнасы" атты қысқа әңгімесінде бір кезде Нитокриске тиесілі болған айнаның иесіне зұлым күштерді сыйлайтыны айтылады. Нитокрис – Нобель сыйлығының лауреаты Нагиб Махфуздың "Нубияның Родописі" романындағы Меренра II-нің патшалық әйелі. Романда перғауын Меренра II (Пепи II-нің мұрагері, Алтыншы әулет) пен куртизан Родопистің тағдырлы махаббаты туралы айтылады. Карл Сандерстің екінші жеке альбомында "Slavery Unto Nitokris" атты ән бар, ол "Saurian Exorcisms" деп аталады. Марк Эллистің "Шұбар және сарышаян" атты қысқаша әңгімесінде Нитокрис бейнеленген Египет мұражайының көрмесіне қатысты сюжет бар. Celtic Frost-тің 1985 жылғы "Morbid Tales" альбомының тақырыптық әні Нитокрис аңызына негізделген. Нитокрис Джордж Гриффиттің "Мумия және мисс Нитокрис" романында пайда болады, онда ол египтологтың қызының есімімен аталады және оның бойында қайта туылады. Нитокрис "Fate/Grand Order" ойынында Caster класы, Assassin класы және кейін Avenger класы Қызметшісі ретінде көрінеді, ол Хорус, Меджед және Анубиспен байланысты. Қызметшілер өз аңыздарының ойдан шығарылған интерпретацияларына тәуелді болғандықтан, Нитокристің қабілеттері көбінесе Лавкрафт пен Ламлидің оның туралы әңгімелеріне негізделген, ал ол соңғысының тақырыптық айнасын қару ретінде пайдаланады. "Assassin's Creed Origins" романына қосымша "Desert Oath" романында Нитокрис есімді кейіпкер кездеседі. Ол Карнак ғибадатханасындағы Амонның әйелі және Исидораның анасы. Оның романы мен "Фараондар қарғысы" DLC оқиғалары арасындағы өлімі Исидораға Фибаға өлі еместердің ашуын келтіру үшін Едемнің алмасын пайдалануға себеп болады.