Кіріспе

Американдық математик (1944 жылы туған)

Майкл Джордж Ашбахер (8 сәуір 1944 жылы туған) – американдық математик, ең белгілісі шекті топтар саласындағы еңбектерімен танымал. 1970-ші және 1980-ші жылдары шекті жай топтардың жіктемесін аяқтаудағы басты тұлға болды. Кейіннен жіктеме толық емес екендігі белгілі болды, себебі квазижұқа топтардың жағдайы аяқталмаған еді. Бұл кемшілік 2004 жылы Ашбахер мен Стивен Д. Смит 1300 беттен тұратын екі кітап арқылы жойылды. Ашбахер қазір Калифорния технология институтының Шейлер Артур Ханиш математика профессоры.

Білім және мансап

Ашбахер 1966 жылы Калифорния технология институтында бакалавр, ал 1969 жылы Висконсин университетінде (Мэдисон) докторлық дәрежесін алды. 1970 жылы Калифорния технология институтының профессорлық-оқытушылық құрамына қабылданды және 1976 жылы толық профессор атанды. 1978-1979 жылдары Жоғары оқу институтында қонақ ғалым болып жұмыс істеді. 1980 жылы Коул сыйлығымен марапатталды, ал 1990 жылы Ұлттық ғылым академиясының мүшесі болып сайланды. 1992 жылы Ашбахер Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі болып сайланды. 2011 жылы Швед Корольдік ғылым академиясының математика саласындағы Рольф Шок сыйлығын алды. 2012 жылы математикалық түсіндіру үшін Лерой П. Стил сыйлығымен және математикадағы Вольф сыйлығымен марапатталды, сондай-ақ Америка математикалық қоғамының мүшесі атанды.

Шекті қарапайым топтарды жіктеу

1973 жылы Ашбахер шекті қарапайым топтарды жіктеудегі маңызды тұлғаға айналды. Ашбахер өзін дәстүрлі топтық теория әлемінде сырттан қараушы ретінде есептеді, ол «сол кезде жүйеге қосылмағанын» айтты. Ол саланың мамандары арасында таратылған бірнеше препринттерге қол жеткізгенімен, басқа зерттеушілер бұрын ашқан көптеген дәлелдерді қайта жасап, оларды алғашқы жұмыстарында жариялады. Ашбахер шекті қарапайым топтарға докторантурадан кейін ғана қызығушылық танытты. Ол комбинаторикадан диссертация қорғады және осы салада дамыған көптеген әдістерді пайдаланып, шекті қарапайым топтарды зерттеуге үлес қосты, бұл зерттеушілер қауымын таң қалдырды. Атап айтқанда, шекті қарапайым топтарды жіктеудегі тағы бір жетекші ғалым Дэниел Горенштейн Ашбахердің пайда болуын «драмалық» деп сипаттады. Ашбахердің нәтижелерінің қарқыны соншалық, көптеген математиктер осы саланы тастап, басқа мәселелерді зерттеуге көшті. Ашбахер бірінен соң бірі маңызды нәтижелерді дәлелдеді және Дулут конференциясындағы жаңалықтарымен математиктер мәселенің шешілуге жақын екеніне көз жеткізді. Бұл конференция мәселенің шешу кезеңі болды, себебі көптеген математиктер (әсіресе жаңа келгендер) осы саланы тастап, басқа мәселелерді зерттеуді жөн көрді. Дегенмен, Ашбахердің ғылымға қадамы қиындықтарсыз болған жоқ. Оның алғашқы мақалаларын оқу өте қиын болды. Кейбіреулер оның дәлелдерінде күрделі есептеулердің түсіндірмелері жетіспейтінін айтты. Ашбахердің дәлелдері ұзақ болған сайын, оларды түсіну басқалар үшін одан да қиын болды. Тіпті кейбір авторлар өз мақалаларын оқуға қиналды. Осыдан бастап зерттеушілер мақалаларды жеке құжаттар ретінде емес, автордың контекстін қажет ететін жұмыстар ретінде қарастыра бастады. Нәтижесінде, жіктеу мәселесіндегі қателерді табу жауапкершілігі тек рецензенттерге ғана емес, барлық зерттеушілер қауымдастығына жүктелді. Ашбахердің дәлелдерін оқу қиын болғаны оның қабілетсіздігінен емес, оның тамаша идеяларының күрделілігінен туындады.