Кіріспе
Эгей теңізіндегі грек аралы Скопелос (Σκόπελος, ) – Эгей теңізінің батысында орналасқан грек аралы. Скопелос – материктегі Пелион түбегінің шығысында және Эвбея аралының солтүстігінде жатқан Солтүстік Спорадес аралдар тобының бір бөлігі. Ол Фессалия аймағының құрамына кіреді. Скопелос аралдың негізгі порты және әкімшілік орталығы болып табылады. Аралдағы басқа елді мекендер – Глосса және Нео Клима (Элиос). Скопелос географиясында аралдың орталығында Дельфи және оңтүстік-шығысында Палоуки таулары бар. Жер ауданы бойынша Скопелос Миконос және Санториниден сәл үлкен. Ең жақын маңындағы аралдар – батыста Скиатос және шығыста Алоннисос.
Skopelos (Σκόπελος, ) is a Greek island in the western Aegean Sea. Skopelos is one of several islands which comprise the Northern Sporades island group, which lies east of the Pelion peninsula on the mainland and north of the island of Euboea. It is part of the Thessaly region. Skopelos is also the name of the main port and the municipal center of the island. The other communities of the island are Glossa and Neo Klima (Elios). The geography of Skopelos includes two mountains over ; Delphi in the center of the island, and Palouki in the southeast. With an area of Skopelos is slightly larger than Mykonos and Santorini The nearest inhabited islands are Skiathos to the west and Alonnisos to the east.
География
Скопелос саксофон пішіндес, "мойны" солтүстік-батысқа, ал "қоңырауы" шығысқа қарай бағытталған. Жағалау бойында көптеген шығанақтар мен табиғи бейдер жоқ, көбінесе жартастар тік түсіп теңізге кіреді. Аралдың батыс және шығыс бөліктерін таулар билейді. Стафилос, Дитропон және Панормас сияқты бірнеше жазықтар бар. Скопелос портының бас порты кейде солтүстік желдің салдарынан жабылуы мүмкін. Стафилос, оңтүстік жағалаудағы Агнондас және батыстағы Панормас кішірек шығанақтары жақсырақ қорғаныс ұсынады. Әкімшілік ауданы:
Қауымдастықтар
Аралдың негізгі порты және муниципалдық орталығы (Скопелос немесе Хора) солтүстік жағалаудағы шығанақта орналасқан. Ол сәулеттік мұрасымен танымал. 2011 жылғы халық санауы бойынша, онда 3090 тұрғын болды. Екінші ірі елді мекен – Глосса ауылы, ол аралдың солтүстік-батыс ұшында, Лутраки портынан жоғары орналасқан. Бұл 993 тұрғыны бар, дәстүрлі үйлерге ие тыныш ауыл. Нео Клима немесе "Элиос" – 1965 жылғы үлкен жер сілкінісінен кейін, қатты зақымдалған (Ескі) Клима ауылының көшірілген тұрғындарын қоныстандыру үшін салынған ауыл. Ол аралдың батыс жағындағы жағалауда орналасқан. 2001 жылғы халық санауы бойынша ауылда 463 тұрғын болды. Басқа елді мекендерге Стафилос, Агнондас, Панормос, Ананияс, Клима, Атеато, Лутраки, Калогирос және Милой кіреді.
Экономика
Скопелос экономикасы қазір құрылыс және басқа да дамумен байланысты салаларды қолдайтын туризм саласына толығымен тәуелді. Жаз айларында туризм ең жоғары деңгейге жетсе де, Скопелос солтүстік еуропалықтар үшін жыл бойы зейнетке шығуға тамаша орын. Кейбір тұрғындар 2007 жылдың қыркүйек айында аралда түсірілген "Мама Миа" фильміне байланысты туризмнің артуын күтті. Ауыл шаруашылығы бұрын жергілікті экономиканың маңызды бөлігі болғанмен, қазір төмендеп барады. Алма және бадам бақтары сақталған, бірақ бұрынғыдай кең емес. 1940 жылдары филлоксера жұқпасы шарап бақтарын жойғаннан бері жергілікті жүзімнен шарап өндірісі азайып кетті. Жергілікті жүзім қолданылса да, аралда өндірілетін шараптың көп бөлігі жеке тұтыну үшін, ал қалғаны Фессалиядан әкелінген жүзімнен жасалады. Ірі қара мал өсіру, ешкі және қой шаруашылығы жалғасуда, олардан жергілікті фета түріндегі ірімшік (катики) өндіріледі. Соңғы жылдары ара шаруашылығы мен бал өндіру көбейді. Скопелос жағалау суларында балық аулайтын шағын флотқа ие. Бұрын аралда ағаштан кеме жасау өнеркәсібі дамыған және Грек тәуелсіздік соғысына (1821–1831) көптеген кемелер үлесін қосыпты. Бу кемелерінің пайда болуынан кейін кеме жасау саласы төмендеді. "Британ энциклопедиясының" он бірінші басылымы (1911) былай деп мәлімдеген: "Екі аралдың (Скопелос және Скиатос) әрбір үй иесінің желкенді кемеге ие болуы, оның бірлескен иесі немесе капитаны болуы мүмкін". Бүгінде дәстүрлі стильде кеме жасау өнері дерлік жойылды және тек шағын ағаш қайықтарды жөндеуде ғана көрінеді. Скопелос жергілікті өнімдермен халқын қамтамасыз ете алмайды. Қолданылатын және тұтынылатын заттардың көп бөлігі материктен кемемен тасымалдануы керек. Тамақ пен тұтыну тауарларының бағасы көлік шығындарының әсерінен жоғарылайды. Сондықтан, азық-түлік пен сусынды сатып алу құны материктегіден Скопелоста 10 пайызға артық. Құрылыс материалдарының, соның ішінде құмның көп бөлігі де импортталуы керек. Бензин бағасы материктегіден кемінде 15 пайызға жоғары. Скопелос аналық туыстық қоғам. Мүлік әйел желісі бойынша беріледі. Дәстүр бойынша, әр скопелитандық үйленуші қыздың ата-анасы жас отбасыға кемінде бір үй мен мүлік береді. Үй мен мүлік келіннің атына тіркеледі. Бұл дәстүр басқа Грекия аймақтарында, әсіресе материкте және Критте кең таралған, онда мүлік әкеден балаға беріледі.
Жергілікті азық-түлік өндірісі
Зәйтүн және зәйтүн майы: Зәйтүн майы Скопелос диетасында маңызды рөл атқарады, дәстүрлі асүйдің барлық рецептерінің негізі болып табылады. Ең көп таралған зәйтүн – "Пелион" сорты, ол "Каламата" зәйтүнінен ірі және дөңгелек. Зәйтүн жеу үшін піспеген және піскен күйінде де тұздалады. Фэта: ешкі сүтінен жасалған, жартылай жұмсақ, кеуекті, жақсы тұздалған ақ ірімшік. Скопелос ірімшік пирогында және басқа көкөніс пирогтарында қолданылады, салаттарға қосылады және тамақпен бірге беріледі. Ірімшік пирогы: Бұл нағыз пирог емес, бірақ тиропита – сырмен толтырылған фило қамырынан жасалған, терең майда қуырылған спираль. Пирогтың диаметрі және биіктігі шамамен бірдей. Бал: Скопелостағы бал көбінесе қарағай балдарынан – қызыл ағаштардан және гүл балдарынан – жеміс ағаштары мен дала гүлдерінің нектарынан алынады. Құрма: Көк немесе қызыл құрма, пеште не күнде кептірілген.
Қоршаған орта
Скопелос - Эгей теңізіндегі ең жасыл аралдардың бірі. Аралда гүлдердің, ағаштардың және бұталардың алуан түрлілігі кездеседі. Жергілікті өсімдік жамылғысы негізінен Алеппо қарағайларынан (Pinus halepensis), Кермес еменінен (Quercus coccifera), Холм еменінен (Quercus ilex), Oleo Ceratonion макисінен, жеміс ағаштарынан және зәйтүн тоғайларынан құралған. Скопелостағы қарағай ормандары бұрын басым болған емен түрлерінің орнын алды; мұның себебі қарағай ағаштарына басымдық берілуі, себебі олардың ағашы кеме жасауға кеңінен қолданылады.
Экология
"Жасыл және көк арал" атанған Скопелос Грекияның дамыған қалаларынан қоқысты қайта өңдеу және канализациялық суларды тазалау ісінде қалып қояды. Қазіргі таңда Скопелос аралында қоқысты қайта өңдеу бағдарламасы бар. Қатты және зиянды қалдықтар полигонға тасылады немесе мемлекеттік немесе жеке меншікке тиесілі қараусыз қалған жерлерге заңсыз төгіледі. Аралға Рома отбасылары мерзімімен металл сынықтарын жинау үшін келіп тұрады, олар көбінесе заңсыз төгілген қоқыстың жанынан табады. Жиналған металл сынықтары жүк көлігімен аралдан шығарылып, материкте сатылады. Сыра мен көлемді шарап бөтелкелерін дистрибьюторлар қайта өңдейді. Бөтелкелерді сатып алғанда әрқайсысы үшін кепіл ақысы алынады, ол қайтарылғанда қайтарылады.
Су ресурстары
Қалалық сумен жабдықтау көздері аралдың төңірегінде орналасқан түрлі бұлақтармен толыған резервуарлар болып табылады. Үш аралдық қауымдастық өздерінің шектеулі, бірақ кеңейіп келе жатқан аумақтарына сумен жабдықтайды. Қалалық су жүйесіне қосылмаған үйлер жаңбыр суын жинау үшін құдықтар мен цистерналарды пайдаланады. Панормас аймағында фермерлерді сумен қамтамасыз ету үшін жасанды көл салу жоспарлануда. Жеке су құдықтары ауыл шаруашылығының бір бөлігін қамтамасыз етеді, ал осы құдықтардан алынған су цистерналарды немесе бассейндерді толтыру үшін жүк көлігімен алыс аудандарға тасымалданады. Қалалық судың сапасы жақсы. Табиғи су көздерінің көпшілігі сияқты, бұл судың да кальций құрамы жоғары.
Баламалы энергия
Соңғы 30 жылда тұрғындар ыстық су алу үшін күн коллекторларын қолдана бастады. Жыл сайын шамамен 2400 сағат күн сәулесі болатын Скопелос күн энергиясын пайдалануды арттыруға және жиі соққан, тұрақты солтүстік желді пайдаланатын энергияның балама көздерін дамытуға мүмкіндігі бар. Ірі құрылыс және қонақүйлер мен туристік тұрғын үйлерді салуға байланысты жаппай туризмді дамыту жобалары әлі күнге дейін баламалы ресурстарды пайдалану тұжырымын қабылдаған жоқ. Жақында салынған жобалар тіпті ыстық су үшін де материкте өндірілген электр энергиясына тәуелді.
Құстар
Скопелос аралында әртүрлі жануарлар дүниесі бар, оның ішінде 60-қа жуық құс түрі, соның ішінде көшпенді құстар да кездеседі. Жыртқыш құстардың бірнеше түрі бар, ең көп таралғандары – Элеонораның сұңқары, Еуразиялық кіші сұңқар және жалпы қызылқарлығаш. Аралда сұңқарлар, бүркіттер, қарғалар және көзге түсетін қара қаңқа да көптеп кездеседі. Жағалау бойында кейде сұр тұңғыш, қарапайым балықшыл және көбірек кездесетін үлкен қара қаз, шағала және сары аяқты шағалаларды да көруге болады. 2007 жылдың наурыз айында қалалық билік Скопелос аралының жалғыз тұрақты ағып жатқан өзенінің теңізге құятын жеріне жақын, қалалық жағажай маңындағы ылғалды жерді тазартты. Бұл аймақ бақалар мен олармен қоректенетін құстарға мекен болатын.
Сүтқоректілер
Солтүстік Спорада аралдары Жерорта теңізінің монах түленінің негізгі көбею ортасы болып табылады, бұл түр жойылу қаупінде. Тюлень популяциясына ең үлкен қауіп – адамның қызметі. Олар көбінесе қасақана өлтіріледі немесе балық аулау құралдарына кездейсоқ түсіп қалады, сонымен қатар олардың тамақ көздері де азайып барады. Бұған қоса, теңіздің ластануы және бақылаусыз туризм түленнің табиғи ортасын жоюға себеп болып келеді. 1992 жылы Алоннисос Солтүстік Спорада Ұлттық теңіз паркінің құрылуы – түлендердің көбею аймақтарына адамның енуін шектеу арқылы осы түрді қорғауға жасалған әрекет болды. Құрлықтағы жабайы сүтқоректілерге тас мысықтары, қоңыр егеуқұйрықтар және үй егеуқұйрықтары, оңтүстік ақ кеуделі кірпі, жартастар және саны азайып бара жатқан еуропалық қояндар кіреді. Бір жұп көгершіндер жеке бастамамен аралға қайта қоныстандырылды. Адам тұрақтындары бар жерлерде және олардың маңында жабайы мысықтар кездеседі.
Жыртқыш жануарлар
Аралда түрлі бауырымен жорғалаушылар қоныстанды. Балқан көлді тасбақасы тұщы су жанында грек батпақты бақасымен бірге кездеседі, бірақ осы орта дамуға байланысты бірте-бірте жойылуда. Ерхард қабырғалы кесірткесі жылы күндері күндіз көрінеді, ал Жерорта теңізі үй кесірткесі түнде. Ірі кесіртке – Балқан жасыл кесірткесі. Жыландардың бірнеше түрін байқауға болады: Монпелье жыланы, нұ жыланы, Каспий қамшы жыланы, төрт жолақты жылан, шөп жыланы және мұрын мүйізді лақ.
Құмтазылар
Тұщы суда немесе оның жанында кейде Балқан бақасы мен Еуропалық ағаш бақасын кездестіруге болады. Суға жақын немесе судан алыс жерлерде қарапайым бақалар таралған.
Үй жануарлары
Аралдың өзіне тән, осы аралдың атымен аталатын ешкі тұқымы бар. Скопелос ешкісі – оңтүстік көп түсті топқа жататын тұқымның бірі. Ол Жиура аралындағы жабайы ешкінің туысы. Бұл түрдің негізгі таралу орындары – Скопелос, Алонисос және Скиатос аралдары. Аралдағы қойлар "Скопелос қойы" деп аталатын ерекше топқа жатады.
Сәулет мұрасы
Скопелос қаласы ерекше әдемі дәстүрлі елді мекен ретінде құрметке ие болды (19/10/1978 жылғы Президент Жарлығы 594,13 11/78, Грекия Президенті Константинос Цацос қол қойған). Бұл – Грециядағы ерекше сәулеттік мұраға ие объектілерге берілетін құрметтің баламасы. Ауыл ішіндегі жаңа құрылыс және жөндеу жұмыстарына қатысты құрылыс нормалары дәстүрлі елді мекен мәртебесіне байланысты бірқатар шектеулерді қарастырады. Аталған шектеулердің біріне сәйкес, жаңа ғимараттар екі қабаттан жоғары болмауы керек, шатыры дәстүрлі үлгідегі керамикалық немесе тас болуы тиіс, ал есіктер, терезелер және балкон ағаштан жасалуы қажет.
Шіркеулер
Бұл аралда 360-тан астам шіркеу мен шағын ғибадатхана бар. Көпшілігі, шіркеу қай уалиге немесе қандай мерекеге арналған болса, сол мереке күнінен басқа жыл бойы жабық болады, ал көпшілігі жеке адамдармен салынған. Ең көне сақталған діни құрылыс – 11 ғасырда салынған және Кастро аймағында орналасқан Агиос Афанасий базиликасы. Аралдағы шіркеулердің барлығы, біреуін қоспағанда, грек православтық дінін ұстанады. Қалған шіркеуде Ехоба куәгерлерінің шағын тобы бар. Христиандық 4 ғасырда епископ Ригинос тағайындалуымен Скопелоста ресми түрде қалыптасты. Император Юлиан Апостаттың билігі тұсында Ригинос 362 жылы шейіт болды. Әулиенің мерекесі 25 ақпан – аралда тойланатын мереке.
Көлік
1990-2004 жылдар аралығында Грекияда көлік иеленушілер саны 121-ге өсті. Скопелос осы тенденцияны көрсетеді және жергілікті билік көлік қозғалысының артуымен және паркинг мәселелерімен күресуде. Тұрғындарға тиесілі автомобильдер санының өсуімен қатар, туристер мен жазғы тұрғындардың көліктерінің, сондай-ақ жалға берілетін автомобильдер мен мотоциклдердің болуы әлі шешілмеген проблемаларды тудырды. 1990 жылдардың соңында жағалау бойында салынған үлкен асфальтталған тұрақ орны Скопелос қаласындағы паркинг мәселесін толық шеше алмады. Жаз айларында аралдың халқы шамамен 5000-нан 15000-20000-ға дейін (1993 жылғы бағанама бойынша) көбейеді. Скопелос аралында үш негізгі ауылды күніне бірнеше рет автобуспен байланыстыратын бір ғана басты жол бар. 1980 жылдардың ортасында қала әкімшілігі Ішкі істер министрлігіне әуежай салу үшін өтініш беруге дауыс берді. Бірақ өтініш қабылданбады. Шұғыл медициналық жағдайларда пайдалануға арналған тікұшақ алаңы бар. Аралға материктік Грекиядағы Волос, Магнезия және Агиос Константинос, Фтиотис порттарынан жүргіншілерге арналған гидрофойлдер мен паромдар қатынайды, бұл Алонисос және Скиатосқа да байланыс жасауға мүмкіндік береді. Жаз айларында Эвбеядағы Кими портына пароммен барып-келуге болады.
Облыс
Скопелос провинциясы (Επαρχία Σκοπέλου) Магнезия префектурасының провинцияларының бірі болған. Оның аумағы қазіргі Спорадес аймақтық бірлігінің аумағымен сәйкес келіп, Скопелос, Скиатос және Алоннисос аралдарын қамтыды. 2006 жылы таратылды.
Жағажайлар
Скопелос аралдағы жағалау сызығының ұзындығы – . Аралдың таулы болуына байланысты жағалаудың көп бөлігіне қол жеткізу қиын. Көлікпен немесе жаяу жолмен баруға болатын жағажайлар: Стафилос, Веланио (2011 жылдан бері ресми нудистік жағажай), Агнондас, Лимнонари, Панормос, Адринес, Милия, Кастани, Элиос, Ховоло, Арменопетра, Каливес, Глифонери, Глистери, Периволиу, Керамото және Хондрогиоргос.
Белгілі Скопелитандар
Пепаретский Диокл (б.з.д. IV ғасырдың соңы – б.з.д. III ғасырдың басы) – Пепареттен шыққан тарихшы. Фанни Палли Петралия – 2007–2009 жылдардағы бұрынғы жұмыспен қамту және әлеуметтік қамсыздандыру министрі, 2006–2007 жылдардағы бұрынғы туризм министрі. Николаидис отбасы: Николакис Хацистаматис, Николаидис отбасының негізін қалаушы, шамамен 1770 жылы Скиатос аралында дүниеге келген. Ол Скопелос аралына көшіп, аралдың жоғары лауазымды шенеуніктерінің бірі болды. Грек жазушысы Александрос Пападиамантис Николакис Хацистаматис туралы "Хатцопуло" романында айтады. Оның жалғыз ұлы Яниос (1800–1885) отбасының тегін Николаидис деп өзгертті. Яниос та жоғары лауазымдарда қызмет еткен. Жоғарыда аталғандардың ұрпақтары қазіргі Скопелос фольклорлық мұражайының демеушілері. Cat Cora (Katerina Karagiozi) – грек-американдық кәсіби аспазшы, Food Network телеарнасының "Iron Chef America" шоуындағы рөлімен танымал. Неміс әншісі Иван Реброфф аралда вилла сатып алып, құрметті азамат атанды. Ағылшын әнші-күйші Гордон Хаскелл бұл аралда тұрған. Оның әкесі Гарри Хионид – грек-американдық.
Nikolaides family : Nikolakis Hatzistamatis, the founder of the Nikolaides family was born in the island of Skiathos around 1770. He moved to Skopelos where he served as one of the island's highest officials. Nikolakis Hatzistamatis is mentioned by the Greek author Alexandros Papadiamantis in the novel "Hatzopoulo". His only son Jannios (1800–1885), changed the family name to Nikolaides. Jannios also served in high offices. Descendants of the above are the present donators of the Folklore Museum of Skopelos. Cat Cora (Katerina Karagiozi) a Greek American professional chef best known for her featured role as an "Iron Chef" on the Food Network television show Iron Chef America. Ivan Rebroff, the German singer, owned a villa on the island and became an honorary citizen. Gordon Haskell, English singer songwriter used to live on the island. His father Harry Hionides was a Greek American.
Кинодағы рөлдері
Скопелос және оның көршісі Скиатос 2008 жылғы "Mamma Mia!" фильмінің түсірілім алаңы болды. Той шеруі Глоссаның жанындағы Агиос Иоаннис капелласында түсірілді.