Кіріспе

1941 жылы Кеңес Одағы мен Польша арасындағы шарт

Сикорский-Майский келісімі – 1941 жылдың 30 шілдесінде Лондонда қол қойылған Кеңес Одағы мен Польша арасындағы шарт. Оның атауы екі ең белгілі қол қоюшысының есімдерімен байланысты: Польшаның премьер-министрі Владислав Сикорский және Ұлыбританиядағы Кеңес елшісі Иван Майский.

Өмірбаян

1939 жылы Молотов-Риббентроп келісіміне қол қойғаннан кейін, Кеңес Одағы Польшаға шабуыл жасап, оны бөлуге қатысты. Кеңес үкіметі Польшаны құлаған мемлекет деп жариялады, ал Кеңес Одағына қосылған аймақтардан келген барлық бұрынғы поляк азаматтары Кеңес азаматтары деп есептелді. Осының салдарынан шамамен 2 миллион поляк азаматы қамауға алынып, түрмеге отырды (оның ішінде 250 мың соғыс тұтқыны және 1,5 миллион депортацияланған). Сол жылы Сикорский Мәскеуге дипломатиялық миссиямен келді, оның құрамында болашақ Польшаның Мәскеудегі елшісі Станислав Кот және Кеңес Одағындағы Польша әскери миссиясының басшысы генерал Зигмунт Шешко-Бохуш болды.

Қаулылар

Сталин нацистік Германиямен жасаған барлық бұрынғы келісімдерін күштен тыс деп жариялауға, 1939 жылғы қыркүйектегі Польшаның бөлінуін жоюға және Кеңес лагерьлерінде ұсталған ондаған мың поляк әскери тұтқындарын босатуға келісті. Польша үкіметінің эмиграциядағы және Сталин арасындағы келісімге сәйкес, Кеңес Одағы 1941 жылдың 12 тамызында көптеген поляк азаматтарына "амнистия" жариялады, олардан 40 мыңдық әскер (Андерс әскері, кейін Польшаның II корпусы ретінде белгілі) генерал Владислав Андерс басшылығымен құрылды. Дегенмен, мыңдаған поляк офицерлерінің тағдыры тағы екі жыл бойы белгісіз болып қала берді және бұл Польша-Кеңес қарым-қатынасына ауыр салмақ түсірді.