Кіріспе

Шотландиядағы жергілікті басқару органдарының азаматтық басшылары
азаматтық қызмет
Францияда провост лауазымы

Проваст – Шотландиядағы жергілікті басқару органдарының азаматтық басшыларының атағы. Бұл атау ағылшын тілінде сөйлейтін елдердің басқа аймақтарындағы мэр лауазымына ұқсас қолданылады. Қазіргі Шотландияның 32 біртұтас кеңесінде бұл атау жиналыстарға төрағалық ету және кеңестің өкілі болу үшін кеңес мүшелері сайлаған кеңес төрағасы немесе азаматтық басшы үшін жиі қолданылады. Конференция төрағасы және оның орынбасары осы лауазым үшін заңда қолданылатын атаулар болғанымен, кеңестерге өз азаматтық басшыларына атау таңдауға рұқсат беріледі. Дегенмен, Абердин, Данди, Эдинбург және Глазго қалаларында бұл атау заңмен Лорд Провост деп белгіленген, ол сонымен қатар аймақ үшін лорд-лейтенанттың міндетін де атқарады. Проваст атағы француз тіліндегі prévôt сөзінен шыққан, оның тамыры Рим империясына дейін жетеді. Бұрын ол Шотландияның қалаларының бас магистраттарымен байланысты болған, бірақ содан бері ол түрлі жергілікті билік органдары мен қоғамдық кеңестерде, сондай-ақ бұрынғы аудандық кеңестерде қолданылып келеді.

Шығу тегі

Провост атағы Шотландияға француз тілінен алынған prévôt (pʁeˈvoː) термині арқылы, ағылшын тіліндегі әскери атақтар сияқты енгізілді. Оның бастауы латын сөзі 'praepositus-қа саяды, ол Рим империясында азаматтық атақ ретінде қасиетті төсек бөлмесінің провосты (praepositus sacri cubiculi) деңгейіне жетеді. Каролингтер сарайында препозитус палати лауазымы болған.

Жергілікті билік

Провост – қалалық кеңестің бас судьясы немесе төрағасы, ол Ұлыбританияның басқа аймақтарында және Ирландия Республикасында қала әкіміне балама болып табылады. 1900 жылғы «Қалалық кеңестер (Шотландия) туралы» заң қабылдауға дейін түрлі қалаларда әртүрлі атаулар қолданылған, бірақ заңнама басқару органының атауын «қаланың провосты, судьялары және кеңесшілері» деп бекітті. 1975 жылы Шотландиядағы жергілікті басқаруды қайта ұйымдастырудан кейін «Лорд-провост» атағы Абердин, Данди, Эдинбург және Глазго қалаларына ғана берілді, ал басқа аудандық кеңестер төрағаның қандай атауды таңдауға болатынын өздері шеше алды; 1994 жылы жиырма екі кеңесте провстар болды. 1994 жылғы «Жергілікті өкімет және т.б. (Шотландия) туралы» заңға ұқсас қағидалар енгізілді, ол 1996 жылы қазіргі 32 біртұтас кеңес аумағын құрды. Әр кеңес мүшелері кеңес отырыстарын өткізу үшін өздерінен біреуін сайлайды, және бұл адам әдетте төраға немесе провст деп аталады.

Рөл

Провост, кеңестің азаматтық басшысы ретінде, кеңес отырыстарын жүргізеді және азаматтық және салтанатты шараларда кеңестің өкілі болып табылады. Шотландия Провосттар қауымдастығы – 2014 жылы құрылған, әртүрлі атауларды қолдануға болатын жергілікті билік органдарының провосттары мен азаматтық басшыларына арналған мүшелік ұйым. Жергілікті билік органының провосты немесе төрағасы, кеңесшілердің базалық жалақысынан артық жалақы алады. Төрағаның, кеңес басшысының және аға кеңесшілердің жалақысы Шотландия бойынша белгіленеді, ал кеңестер арасында жалақы деңгейлері бойынша айырмашылықтар болады. Кеңестің төрт жалақы деңгейінің біріндегі орны, кеңестің бюджетінің көлемі сияқты бірқатар факторларға байланысты анықталады.

Сайлау

Кеңесті ұйымдастырушы ретінде проректор кеңес отырыстарын жүргізеді. Кез келген жергілікті билік органының кеңесшілер сайланғаннан кейінгі алғашқы қадамы – өздерінен шақырушы және шақырушының орынбасарын тағайындау. Шотландия консерваторлары және бұрынғы премьер-министр Гордон Браун халықтың тікелей сайлауымен тағайындалатын, Англия мен Уэльстегі тікелей сайланған мэрлерге ұқсас өкілдік билігі бар проректорларды ұсынды.

Қоғамдық кеңестер

Жергілікті басқару (Шотландия) туралы 1973 жылғы заң Шотландиядағы қоғамдық кеңестерді құруды көздеді, олар қоғамдық мүдделерді, әсіресе жергілікті билік органдарына өкілдік ету үшін құрылған болатын. Осы қоғамдық кеңестердің көптегені тарихи қалалық кеңестердің шекараларымен ұқсас, ал кейбіреулері өз төрағаларын "проваст" деп атауды жөн көрді. 2019 жылы Сент-Эндрюс қауымдастық кеңесі төрағасы салтанатты және өкілдік міндеттерін атқарында, 1620 жылы король Джеймс VI & I тарапынан Корольдік қала мәртебесі берілгенінің 400 жылдығын мерекелеуге дайындықпен байланысты, "проваст" атағын қайта енгізді.

Қызмет тізбектері

Дәстүр бойынша, провисторлар қызметтік тізбектерге ие, олар көбінесе биліктің елтаңбасын көрсететін құнды әшекей бұйымдары болып табылады.

Көркем шығармаларда

Эллис Питерстің 12 ғасырдағы Англияның Шрусбери қаласында өтетін "Кадфаэль хроникалары" тарихи детектив романдары сериясында қаланың көрнекті аяқ киім шебері – Провост маңызды рөл атқарады. Провост Уильям Шекспирдің "Масса үшін өлшем" пьесасында да маңызды рөлде болады. Ол пьеса соңында жоғары қызметке көтеріледі.