Кіріспе
Эванс синдромы – адамның иммундық жүйесінің өз қызыл қан клеткалары мен тромбоциттеріне шабуылдайтын аутоиммундық ауру. Бұл синдромда иммундық нейтропения да болуы мүмкін. Бұл иммундық цитопениялар бірдей уақытта немесе бірінен кейін бірі пайда болуы мүмкін. Оның жалпы белгілері аутоиммунды гемолитикалық анемия мен иммунды тромбоцитопениялық пурпураның комбинациясына ұқсайды. Аутоиммунды гемолитикалық анемия – әдетте оттегі таситын қызыл қан жасушаларының аутоиммундық процесте жойылуы. Иммундық тромбоцитопениялық пурпура – тромбоциттердің аутоиммундық процесте жойылуымен сипатталатын жағдай. Тромбоциттер – қанның құрамына кіретін және денеде қан тоқтау процесіне көмектесетін компонент. Синдромды алғаш рет 1951 жылы Р.С. Эванс және оның әріптестері сипаттаған. Аутоиммунды гемолитикалық анемиясы бар пациенттердің 7,8%-ында тромбоцитопения, яғни Эванс синдромы дамуы мүмкін деген мәліметтер бар. Екі цитопения бірдей немесе бірінен кейін бірі пайда болуы мүмкін.
Себептер
Эванс синдромы иммундық реттелудің бұзылысы сияқты болғанымен, оның нақты патофизиологиясы белгісіз, бірақ өзіне қарсы төзімділіктің біртіндеп жоғалуы болжамдалады.
Диагностика
Эванс синдромының диагнозы бастапқы және екіншілік түріне бөлінеді. Эванс синдромының еңбектеп жатқан немесе екіншілік түрінің біріншілігін растайтын жалғыз тест жоқ. Оның орнына, бұл диагноз жан-жақты клиникалық тарихты зерделеу, жиі кездесетін симптомдарды тіркеу, клиникалық бағалау және басқа барлық мүмкін жағдайларды жоққа шығару арқылы қойылады. Жағдайлардың 27%-дан 50%-ында қатерлі ісік немесе аутоиммундық ауруға бейімділік байқалады. Бұрыннан бар аутоиммундық ауруларға аутоиммундық лимфопролиферативтік синдром (АЛПС), біріктірілген өзгермелі иммуножеткіліксіздік (КВИД), жүйелік аутоиммундық ауру немесе иммундық реттелудің басқа да бұзылыстары кіруі мүмкін. Нейтрофильдер мен лимфоциттерге қарсы басқа антиденелер де пайда болуы мүмкін, ал осы синдромды белгілеу үшін "иммунопанцитопения" деген баламалы термин ұсынылған.
Емдеу
Алғашқы емдеу глюкокортикоидты кортикостероидтармен немесе ішек тамырға енгізілетін иммуноглобулинмен жүргізіледі, бұл емдеу ITP жағдайларында да қолданылады. Балаларда ұзақ мерзімді иммунодепрессантты терапиямен жақсы бақылауға болады, кейде жағдай толыққанды түрде өздігінен шешіледі. Көптеген жағдайларда емдеуге бастапқыда жақсы жауап болғанымен, рецидивтер жиі кездеседі. (Микофенолат мофетил, винкристин және даназол) кейіннен қолданылады. Ритуксимабтың (Rituxan саудалық атауы) тіркелмеген қолданысы жедел және емге бағынбаған жағдайларда жақсы нәтижелер көрсеткенімен, бір жыл ішінде қайталануы мүмкін. Алайда, рецидивтер жиі кездеседі. Тұрақты емделудің жалғыз мүмкіндігі – аллогенді гематопоэтикалық дің жасушаларын трансплантациялаудың жоғары тәуекелдік әдісі.
The off label use of rituximab (trade name Rituxan) has produced some good results in acute and refractory cases, although further relapse may occur within a year. but relapses are not uncommon. The only prospect for a permanent cure is the high risk option of an allogeneic hematopoietic stem cell transplantation (SCT).
Болжам
Эванс синдромы бойынша жалпыұлттық зерттеуде орташа өмір сүру мерзімі 7,2 жылды құрады (біріншілік Эванс синдромы: 10,9 жыл; екіншілік Эванс синдромы: 1,7 жыл). Екіншілік Эванс синдромы, біріншілік Эванс синдромымен салыстырғанда, жоғары өлім-жүлім деңгейімен байланысты, 5 жылдық өмір сүру көрсеткіші 38% болды. Эванс синдромымен ауырған науқастардың арасында өлімге себеп болатын негізгі факторлар – қан кету, инфекциялар және гематологиялық қатерлі ісіктер. Сонымен қатар, басқа аутоиммундық аурулар мен гипогаммаглобулинемия даму қаупі бар екені анықталды. Бір топтағы Эванс синдромымен ауырған балалардың 58%-ында CD4/CD8 Т-жасушалары табылды, бұл аутоиммундық лимфопролиферативтік синдромның күшті көрсеткіші болып табылады.
Эпидемиология
Эванс синдромы өте сирек кездесетін аутоиммундық ауру саналады. Ересектер арасындағы аурудың көрінісі мен таралуын бағалаған жалғыз зерттеу бар. Данияда 2016 жылы жылдық көрініс 1 000 000 адам-жылға 1,8 құрады, ал таралуы 1 000 000 тұрғынға 21,3 құрады.