Прилар Гури: Норвежская героиня битвы при Крингене
Prillar-Guri
Прилар Гури – Норвегияның Kringen шайқасындағы батыр әйел. 1612 ж. швед-дандық соғыста қатысып, жергілікті халықты қорғаған. Тарих, соғыс, батырлық туралы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Приллар Гури немесе Прилларгури – Норвегияның Сель қаласынан шыққан, 1612 жылдың тамызындағы Кринген шайқасында (Slaget ved Kringen) маңызды рөл атқарған әйел, туралы ауызша дәстүрде айтылады.
Prillar Guri or Prillarguri is a legendary figure who according to oral tradition was a woman from Sel, Norway who played a key role in the Battle of Kringen (Slaget ved Kringen) in August 1612.
Өмірбаян
Швеция, Дания және Норвегия Кальмар соғысына белсенді түрде қатысты. Гудбранд аңғарынан шақырылған үш жүзге жуық сарбаз Нья-Лёдоседе шведтер тарапынан қырғынға ұшырады. Шілде айында Мённиховеннің (Mönnichhoven marsjen) Норвегия арқылы, Стьордален аймағынан өтуі жерді қиратты. Соның салдарынан шамамен 500 шаруадан тұратын жасақ шотланд әскеріне (Skottetoget) Крингенде (аңғардың ең тар жері) шабуыл жасауға шешім қабылдады. Норвегиялықтардың таңдаған жері шабуылды өте тиімді етіп жасады. Шотланд әскері ауыр жеңіліске ұшырады, бұл қырғын сипатына жақын болды. Соғыстан кейін норвегиялық шаруалардың шотландтардың шамамен жартысын өлтіргені, дәстүрдің осы қасіретті оқиғаларды "жұмсартуға" тырысуының себебі болуы мүмкін. Мұндай реакцияның себебі шотланд жалдамалыларының Ромсдаленнен келген жолдарында жасаған тонаулары мен зорлықтары туралы қауесеттер болуы мүмкін. Тағы бір себеп – аймақтағы муниципалитеттердің соғыс тұтқындарын қамауға жағдайы болмады, ал қашқан жалдамалылардың тонауларынан қорқып, шаруалар сол жерде әскерлерді өлтіруге құқылы болды. Данияға 18 шотландты сотқа жіберді, олардың ішінде подполковник Александр Рамзи де болды. Кейбіреулері кейін Шотландияға қайтарылды. Норвегиялықтардың шотландтарға қарсы жеңісі Отта мен Довреде бүгінге дейін тойланады.
Sweden and Denmark Norway were actively engaged in the Kalmar War. Nearly three hundred conscripts from the Gudbrand Valley had been massacred at Nya Lödöse by the Swedes. In July the Mönnichhoven's march (Mönnichhoven marsjen) across Norway through Stjørdalen had ravaged the area. Hence a peasant militia force of around 500 decided to ambush the Scottish force (Skottetoget) at Kringen (the narrowest part of the valley). The terrain chosen by the Norwegians made ambush very effective. The Scottish force were soundly beaten in a manner that took the character of a massacre. The fact that about half the Scots were executed by the Norwegian peasants the day after the battle took place can be a reason why the tradition tries to "smooth over" the grim events. A reason for this reaction may have been rumours of the looting and harrowing done by the Scottish mercenaries during their trip from Romsdalen. Another reason is that the municipalities in the area did not have any capacity to harbour prisoners of war, and the fear of more looting from escaped mercenaries can have given the farmers just reason to kill the soldiers on the spot. Eighteen Scotsmen were sent to trial in Denmark, among them Lieutenant Colonel Alexander Ramsay. Some of those were eventually sent home to Scotland. The Norwegian victory over the Scots is celebrated in Otta and Dovre to this day.
Пиларгури
Гури – норвегиялық әйелдердің кең таралған есімі, ол көне норвеж тіліндегі «жақсы» деген сөзден шыққан. Prillar – Гури қолданған деген болжам бар мүйізге сілтеме жасайды. Норвегияда prillarhorn деп аталатын ескі аспап бар, ол сиыр мүйізінен жасалған және ойнауға болатын. Prille – норвеж тілінде музыкалық артикуляцияны немесе саусақтардың қозғалысын, әсіресе хардангер скрипкасында ойнауды білдіреді. Ауызша дәстүрге сәйкес, Пиларгури шотланд әскерлеріне қарсы өзеннің арғы бетіне шығып, олардың алдынан кескіледі. Бүгінде бұл биіктік Пиларгуритоппен (852 м) деп аталады. Ол олардың назарын аудару үшін мүйізін ойнап, содан кейін шабуылды белгілеу үшін киімнің бір бөлігін қозғалтқан болуы мүмкін; немесе ол сигнал беру үшін ойнауды бастаған. Кринген шайқасын сипаттаған ресми есептер мен құжаттарда Пиларгури туралы ешқандай мәлімет жоқ. Ол ауызша дәстүрде және оқиғадан кейін 200 жыл өткен соң жазылған батырлық жырларда кездеседі. Дегенмен, 17 ғасырдың басында әйелдердің ресми құжаттарға енуі сирек болатын. Қазіргі суреттерде Пиларгури ұзын, сары шашы бар жас қыз ретінде бейнеленеді, ол Скандинавияда тарихи түрде кең таралған ұзын, табиғи үрлеу мүйізін – lur-ды ойнап тұр. Бұл бейнені қолдайтын ешқандай сипаттама жоқ, ол тек романтикалық ұлттық қиялдың бір мысалы болып табылады.
Guri is a common Norwegian woman's name which has origins in the Old Norse word for good. Prillar refers to the horn Guri was supposed to have used. There is an old instrument in Norway named prillarhorn which was a cow horn which could be played. Prille is a Norwegian term for musical articulation or fingering, especially on the hardanger fiddle. According to the oral tradition, Pillarguri placed herself on a promontory on the other side of the river to the advancing Scottish troops. Today the height is called Pillarguritoppen (852 m). She either played her horn to distract them and then moved a piece of clothing to signal the ambush; or else she commenced playing as the signal. The official reports and documents describing the Battle of Kringen do not mention Pillarguri. She appears in the oral tradition and in heroic lyrics written as much as 200 years after the event. However females seldom found their way into official documents in the early 17th century. In modern illustrations Pillarguri has taken on the form of a young lady with long fair hair, and she is shown playing a lur, a long natural blowing horn historically common in Scandinavia. There are no descriptions whatsoever to support this image, and it can only serve as an example of romanticised national imagination.
Мұра
Пиларгури тарихы өлеңдер мен әндерде, оның ішінде аймақтық дәстүрлі әнде кеңінен таралған. Пиларгури алғаш рет 1838 жылы Ваггадағы пастор Ханс Петер Шнитлер Краг жазған «Sagn, samlede i Gudbrandsdalen om Slaget ved Kringen, 26de August 1612» атты жазбада кездеседі. Прилларгури 1880 жылдары танымал норвегиялық автор Рудольф Муустың романы арқылы көбірек танылды. Пиларгури Эдвард Сторм, Хенрик Вергеланд және Герхард Шёнингтің өлеңдерінде де пайда болды. Оның есімі сондай-ақ көптеген Хардангер скрипкасымен орындалатын би күйлерінде, көбінесе ескі аспаптық құралымдарда сақталған. Аталған күйлердің көпшілігі 1750 жылдан бұрынғы деп есептеліп, Норвегиядағы романтикалық ұлтшылдық дәуірінен бұрынғы болу теориясын нығайтады. Пиларгури бейнесімен мүсін Норвегияның Отта қаласында орналасқан. Пиларгури сыйлығы (Pillarguriprisen) Оттадағы жыл сайынғы Пиларгури фестивалі аясында табыс етіледі. Ол сондай-ақ 1912 жылы шайқастың 300 жылдығына арналған ескерткіште де бейнеленген. Пиларгури Норвегияның Оппланд округіндегі Сель қаласының гербінде де көрсетілген.
The story of Pillarguri has been popularized in poems and songs, including a traditional song from the area. Pillarguri first appears in written form in Sagn, samlede i Gudbrandsdalen om Slaget ved Kringen, 26de August 1612 written during 1838 by Hans Peter Schnitler Krag, the minister in Vågå. Prillarguri became more commonly known in the 1880s from a novel by the popular Norwegian author Rudolf Muus. Pillarguri appeared as well in poetry by Edvard Storm, Henrik Wergeland, and Gerhard Schöning. Her name was also remembered in a number of Hardanger fiddle dance tunes, mostly in old tunings. The fact that the fiddle tunes in question seem to be fairly old, most of them not younger than 1750, should strengthen the theory of existence prior to the romantic nationalist era in Norway. A statue depicting Pillarguri is located in the community of Otta, Norway. The Pillarguri prize (Pillarguriprisen) is awarded in conjunction with the annual Pillarguri Festival at Otta. She was also reproduced on a memorial erected in 1912 in connection with the 300 year anniversary of the battle. Pillar guri is also depicted on the municipal coat of arms of Sel in Oppland county, Norway.