Константин Нойка: философ, эссеист және ақын (1909-1987)
Constantin Noica
Константин Нойка – румын философ, эссеші, ақын (1909-1987). Эпистемология, мәдениет философиясы, және т.б. салаларындағы еңбектері. Румынияның ұлы тұлғалары тізімінде.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Румын философы, очеркші және ақыны (1909–1987)
Romanian philosopher, essayist and poet (1909–1987)
Константин Нойка (; 25 шілде 1909 [ескі стиль бойынша 12 шілде 1909] – 4 желтоқсан 1987) – румын философы, очеркші және ақыны. Оның қызығушылықтары эпистемология, мәдениет философиясы, аксиология және философиялық антропологиядан бастап онтология мен логикаға дейін, философия тарихынан жүйелі философияға дейін, ежелгі философиядан қазіргі философияға дейін, аудармадан және түсіндіруден сынға және шығармашылыққа дейін барлық философияны қамтыды. 2006 жылы жалпыұлттық сауалнама бойынша ол барлық уақыттағы ең ұлы 100 румынның тізіміне енді.
Constantin Noica (; July 25 1909 [O. S. July 12 1909] – 4 December 1987) was a Romanian philosopher, essayist and poet. His preoccupations were throughout all philosophy, from epistemology, philosophy of culture, axiology and philosophic anthropology to ontology and logics, from the history of philosophy to systematic philosophy, from ancient to contemporary philosophy, from translating and interpretation to criticism and creation. In 2006 he was included to the list of the 100 Greatest Romanians of all time by a nationwide poll.
Өмірбаян
Нойка Витанешти қаласында, Телеорман округінде дүниеге келген. Ол Бухаресттегі Димитрие Кантемир және Спиру Харет лицейлерінде оқыды. Спиру Харетте оның математика мұғалімі Дан Барбилян (қалам аты Ион Барбу, ақын және математик) болды. Оның тұңғыш жарияланымы 1927 жылы "Властарул" журналында жарық көрді. 1928-1931 жылдары Бухарест университетінің әдебиет және философия факультетінің курстарына қатысып, 1931 жылы бітірді (дипломдық жұмысы: "Кант философиясындағы нәрсенің өзінің мәселесі"). Мұнда ол философ Нае Ионескумен ұстаз-оқушы ретінде танысты. Философия тарихы семинарында кітапханашы болып жұмыс істеді және бір жыл бойы математика факультетінің курстарына қатысты (1933). Критерий қауымдастығының мүшесі (1932-1934). Ол өзінің достарымен бірге, соның ішінде Мирча Элиаде, Михаил Полихрониаде және Хейг Актерианмен бірге, кейіннен фашистік "Темір гвардияны" қолдады. 1938-1939 жылдары Франция үкіметінің стипендиясымен Францияда курстарға қатысқаннан кейін Бухарестке оралды, онда 1940 жылы философия ғылымы бойынша докторлық дәрежесін алды (диссертациясы: "Жаңа нәрсе қалай пайда болады" тарихына очерк, сол жылы жарияланды). 1940 жылдың қыркүйегінде генерал Иоан Антонеску "Темір гвардиямен" бірлесіп диктатурасын орнатқаннан кейін Нойка "Буна Вестире" газетінің бас редакторы болды, ол "Темір гвардияның" ресми органы еді. Ол сол кездегі мақалаларында ұйымды және оның басшысы Хория Симаны мақтады. Тарихшы Зигу Орнеаның сөзіне сәйкес, "Темір гвардияның" сәтсіз бүлік көтерілісінен кейін де оның фашистік ұйымға адалдығы сақталды. 1940 жылдың қазан айында Секстиль Пушкариудің Румын-неміс институтында рецензент ретінде Берлинге кетті. Соғыстан кейін Кеңес әскері Румынияда қалды және коммунистік режимнің орнауына көмектесті. Нойка жаңа режимнің қысымына ұшырады. 1949 жылы коммунистік билік оны 10 жылға Кампулунг Мусселде мәжбүрлі түрде тұруға жіберді, ол жерде 1958 жылға дейін болды. Сол жылдың желтоқсан айында Эмиль Чиоранның (Францияға эмиграциялаған) "Тарих және утопия" кітабын жариялағаннан кейін, ол саяси тұтқын ретінде 25 жылға Жилава түрмесінде мәжбүрлі еңбекке сотталды және барлық мүлкі тәркіленді. 6 жылдан кейін жалпы кешірім кезеңінде босатылып, 1964 жылдың тамызында түрмеден шықты. 1965 жылдан бастап Бухарестте тұрып, Румын академиясының Логика орталығында бас ғылыми қызметкер болып жұмыс істеді. Батыс Друмуль-Таберейдегі екі бөлмелі пәтерінде Гегель, Платон және Кант философиясы бойынша семинарлар өткізді. Семинарларға Сорин Виеру (Логика орталығындағы әріптесі), Габриэль Лиичану және Андрей Плешу қатысты. 1975 жылы зейнеткерлікке шығып, Сибиу маңындағы Пэлтинишке көшіп барды, онда 1987 жылдың 4 желтоқсанында қайтыс болғанға дейін 12 жыл тұрды. Ол көптеген философиялық эсселерді қалдырып, жақын маңдағы скитте жерленді. 1988 жылы Константин Нойкаға өмір бойы жетістіктері үшін Гердер сыйлығы табысталды, ал 1990 жылы Румынияда коммунизм құлағаннан кейін ол Румын академиясының мүшесі болып сайланды.
Noica was born in Vitănești, Teleorman County. He studied at the Dimitrie Cantemir and Spiru Haret lyceums, both in Bucharest. At Spiru Haret his math teacher was Dan Barbilian (pen name Ion Barbu, poet and mathematician). His debut was in Vlăstarul magazine, in 1927. Between 1928 and 1931 he attended courses of the University of Bucharest's Faculty of Letters and Philosophy, where he graduated in 1931 (thesis: "Problema lucrului în sine la Kant" / "The matter of thing in itself in Kant's philosophy"). Here he met as a teacher philosopher Nae Ionescu. He worked as a librarian at the History of Philosophy Seminar and attended the courses of the Faculty of Mathematics for one year (1933). He was a member of the Criterion Association (1932–1934). Along his friends there, including Mircea Eliade, Mihail Polihroniade, and Haig Acterian, he later supported the fascist Iron Guard. After attending courses in France between 1938 and 1939 on a French government scholarship, he returned to Bucharest where in 1940 he earned his doctor's degree in philosophy (thesis: Sketch on the history of How is it that there is anything new, published the same year). After General Ion Antonescu installed his dictatorship in collaboration with the Iron Guard in September 1940, Noica served as editor in chief of Buna Vestire, the official newspaper of the Iron Guard. In his articles during the period he extolled the organization and its leader, Horia Sima. According to historian Zigu Ornea, his allegiance to the fascist organisation continued after the Iron Guard was suppressed following their failed rebellion. In October 1940 he left for Berlin as a reviewer at Sextil Pușcariu's Romanian German Institute. After the war, the Soviet army remained in Romania, backing the establishment of a communist regime. Noica was harassed by the new regime. In 1949 he was sentenced by the communist authorities to 10 years of forced residence in Câmpulung Muscel, remaining there until 1958. In December of that year, after making public the book History and Utopia by Emil Cioran (who had left for France), he was sentenced to 25 years of forced labor in the Jilava Prison as a political prisoner, and all his possessions confiscated. He was pardoned after 6 years as part of a general amnesty and released in August 1964. From 1965 he lived in Bucharest, where he was the principal researcher at the Romanian Academy's Center of Logics. In his two room apartment, located in Western Drumul Taberei, he held seminars on Hegel's, Plato's, and Kant's philosophy. Among the participants there were Sorin Vieru (his colleague at the Center of Logics), Gabriel Liiceanu, and Andrei Pleșu. In 1975 he retired and went to live in Păltiniș, near Sibiu, where he remained for the next 12 years, until his death on 4 December 1987. He was buried at the nearby hermitage, having left behind numerous philosophical essays. In 1988 Constantin Noica was posthumously awarded the Herder Prize, and in 1990, after the fall of communism in Romania, he was inducted as a posthumous member of the Romanian Academy.
Философия
ХХ ғасыр ғылымның басымдығымен еске алынады. Шындықты формалды және абстрактілі түсініктерге айналдыру, яғни ғылыми білімнің моделі, тұтас қоршаған ортаны бағалау үшін қолданылады. Ноика осы ойлау түрін "Арес логикасы" деп атайды, себебі ол жеке адамды Тұтастықтағы қарапайым өзгергіш ретінде қарастырады. Осы ғылыми тұрғыдан алғанда, өмір сүру – статистикалық факт. Жеке сезімдерді, өмір сүру мағынасын қайта жаңғырту үшін Ноика "Арес логикасына" қарсы, "Гермес логикасын" ұсынады – бұл жеке адамды Тұтастықтың көрінісі ретінде қарастыратын ойлау тәсілі. Гермес логикасы – бұл бөліктен арқылы Тұтастықты түсіну, яғни жалғыз бір жаратылыста шындықтың жалпы қағидаларын табу. Осылай ойлау адамның жылдам өтетін қазіргі сәтте қысылған өмірінің мәнін түсінуге көмектеседі. Ноика грек және неміс философтарын, сондай-ақ румын жазушыларының бірнешеуін жоғары бағалады. Ол философия оқуды, классикалық тілдерді, әсіресе ежелгі грек тілін, және заманауи тілдерді, әсіресе неміс тілін үйренуді ұсынды.
The 20th century is thought to be dominated by science. The model of scientific knowledge, which means transforming reality into formal and abstract concepts, is applied in judging the entire environment. This kind of thinking is called by Noica "the logic of Ares", as it considers the individual a simple variable in the Whole. The existence is, for this scientific way of considering things, a statistical fact. In order to recover the individual senses, the sense of existence, Noica proposes, in opposition with "the logic of Ares", "the logic of Hermes", a way of thinking which considers the individual a reflection of the Whole. The logic of Hermes means understanding the Whole through the part, it means identifying in a single existence the general principles of reality. This way of thinking allows one to understand the meaning of the life of a man oppressed by the quick present moment. Noica appreciated Greek and German philosophers, as well as several Romanian writers. He recommended to read philosophy, to learn classical languages, particularly ancient Greek, and modern languages, particularly German.