Кіріспе
Халықтық ғылымның тарихшысы (1946 жылы туған)
Адриенна Майор (1946 жылы туған) – ежелгі ғылымның тарихшысы және классикалық фольклор маманы. Майор ежелгі тарих және "халықтық ғылымды" зерттеуге маманданған, яғни ғылымға дейінгі мәдениеттер табиғи әлем туралы деректерді қалай түсіндіргеніне және осы түсіндірмелер көптеген ежелгі мифтердің, фольклордың және халықтық сенімдердің негізін қалай құрағанына зерттеу жүргізеді. Оның ғылымға дейінгі палеонтологиялық жаңалыстар мен қазбаларды табу және палеонтологиялық қалдықтарды дәстүрлі түсіндіру саласындағы жұмысы геомифология және классикалық фольклордың жаңа саласын ашты. Майордың "Грек оты, улы жебелер және шаян бомбалары" кітабы биологиялық және химиялық соғыстың бастауларын ашты және ежелгі улағыш қарулар мен тактиканың тамырларын көрсетті.
Өмір
1980 жылдан 1996 жылға дейін ол редактор және полиграфияшы болып жұмыс істеді. 2006 жылдан бері Мейор Стэнфорд университетінің классика кафедрасында және ғылым тарихы мен философиясы бағдарламасында ғылыми зерттеуші болып жұмыс істеп келеді. Мейор автоматтар, амазонкалар, конвенциялық емес соғыс жүргізу, ежелгі автоматтар, уытты бал, ежелгі дәуірдегі татуировкалар, тарих пен аңыздағы оба, Моғол Үндістанындағы уытталған киім арқылы жасалған қастандықтар, қазбаларға байланысты аңыздар, қазбаларға байланысты жер-су атаулары және тағы басқа да тақырыптар бойынша кітаптар мен мақалалар жариялады. Оның еңбектері History Today, Lapham Quarterly, Noema, Journal of American Folklore, Archaeology, Natural History, MHQ: The Quarterly Journal of Military History, Gizmodo, The Conversation және Foreign Affairs сияқты ғылыми журналдар мен танымал басылымдарда жарық көрді. Оның "Бірінші қазба іздеушілер" және "Бірінші американдықтардың қазба аңыздары" атты кітаптары Коннектикут штатының антропология факультетінің профессоры Кеннет Л. Федердің "Ақалдаулар, мифтер және құпиялар: Археологиядағы ғылым және жалған ғылым" кітабында жоғары бағаланды. Оның кітаптары француз, неміс, испан, жапон, қытай, корей, венгр, поляк, түрік, итальян, орыс, араб және грек тілдеріне аударылды және History Channel, Discovery Channel және BBC телеарналарындағы деректі фильмдерде көрсетілді. Ол Америка табиғи тарих мұражайында, Бостон көркем өнер мұражайында, Смитсониан институтында, Чикаго өнер институтында, Гетти мұражайында және басқа да орындарда лекция оқыды, сондай-ақ NPR, BBC және Coast to Coast AM радиостанцияларында сұхбат берді. Оның Митрадат VI Эвпатор туралы "Уыт патшасы" атты өмірбаяны 2009 жылғы Ұлттық кітап сыйлығының финалисі атанды. 2011 жылдан 2017 жылға дейін Мейор ғылым тарихына арналған Wonders and Marvels веб-сайтына тұрақты үлес қосты. 2018–2019 жылдары ол Стэнфордтағы Мінез-құлық ғылымдарының озық зерттеулер орталығының Берггрюен стипендиаты болды, оның зерттеулері жасанды өмірді жасауға, қазіргі заманғы жасанды интеллектке немесе мифтердегі тірі мүсіндерге қатысты болды. Осы зерттеулердің нәтижесі оның соңғы кітабында, "Құдайлар мен роботтар: мифтер, машиналар және технологияның ежелгі армандары" атты еңбегінде қамтылған.
Алғашқы қазба аңшылары (2000)
Мейердің "The First Fossil Hunters: Paleontology in Greek and Roman Times" атты алғашқы кітабы классикалық антикалық дәуірде динозаврлар және басқа да ірі омыртқалы жануарлардың қазба қалдықтарының табылған жағдайларын және оларға берілген түсіндірмелерді зерттейді. Онда мамонттардың, мастодонттардың, динозаврлардың және басқа да жойылған түрлердің қазба қалдықтарын ежелгі адамдардың байқауы алыптар, батырлар, гриффиндер және мифтер мен аңыздардың басқа да фантастикалық жандарындағы сенімге әсер еткені туралы пікір айтылады. Бұл кітап танымал History Channel-дың "Ежелгі монстрлар аңшылары" және BBC-нің "Динозаврлар, мифтер және монстрлар" телешоуларының, сондай-ақ бірнеше музейлік көрмелердің негізі болды. National Geographic-тің Марк Аронсон жазған "Гриффин және динозавр" (2014) атты балалар кітабында Майордың протоцератопс динозаврының қазба қалдықтарын байқаған ежелгі адамдардың гриффиндердің ежелгі бейнелері мен әңгімелеріне әсер еткені туралы гипотезасы сипатталған.
Қабылдау
Америкалық археология журналында Вашингтон университетінің профессоры Дебора Руссилло бұл көп салалы кітаптың, осы тақырыптарға көп қанықпаған қарапайым оқырманға түсінікті болу үшін жазылғанын айтады. Руссилло Мэёрдің кейбір тұжырымдарымен келіспесе де, кітапты антропологтарға да, антрополог емес мамандарға да ұсынады. "Изис: ғылым тарихы журналында" Лиж университетінің профессоры Лилиан Бодсон: "Майордың ой қозғауға арналған кітабы гриффтер мен алыптарды зерттеудегі көзқарасқа жаңа бағыт береді" деп жазады. Ол Майордың кейбір пікірлерін бір жақты деп тапса да, кітапты "табиғаттану тарихының кез келген маманына" ұсынады.
Грекиялық от, улы жебелер және бұршақ бомбалары (2003)
Грек оты, улы жебелер және шаян бомбалары: Ежелгі әлемдегі биологиялық және химиялық соғыс, Майордың екінші кітабы, ежелгі әлемде биохимиялық қарудың ең алғашқы мысалдарын ашады, биохимиялық соғыс туралы түсінік пен практика бұрынғы ойдан әлдеқайда ертерек болғанын көрсету мақсатында. Кітаптың мақсатының бірі – ежелгі соғыстың қазіргі соғыстан гөрі неғұрлым артықшылықты болғаны туралы пікірді жоққа шығару. Ол ежелгі грек, рим, қытай, африкалық және үнді тарихи деректерін, жануарлар, бактериялар, уларлар және химиялық қаруды, соның ішінде грек отын қолдану жағдайларын ұсынады. "Ежелгі әскери тарихты жарыққа шығаратын еңбек" деп бағаланған бұл кітап, ежелгі соғыс ойындарына әуес адамдардың сүйіктісіне айналды және History Channel арнасының "Ежелгі гректердің жаппай қырып-жою қарулары" бағдарламасында көрсетілді.
Қабылдау
Классицист Ричард Стоунмен кітапты "көптеген адамдар оқуы керек" деп бағалап, қолданылған көздердің кең спектрін, әсіресе Үндістаннан алынған деректерді пайдаланғанын ерекше атап өтеді. Library Journal журналында Брайан ДеЛука ежелгі соғыс тактикасына қатысты заманауи терминологияны қолдануды "тарихи дұрыс емес" деп санайды және Майордың ежелгі замандағы биологиялық қару қолданылғаны туралы аргументтерін әсерлі деп таба алмайды. Соған қарамастан, ол кітапты ірі мемлекеттік кітапханаларға, мамандандырылған жинақтарға және академиялық кітапханаларға ұсынады. Naval War College Review журналында автор және подполковник Зигмунт Дембек кітапты ерекше көзқарасы үшін жоғары бағалайды.
Алғашқы американдықтардың фоссилді аңыздары (2005)
Мэрдің үшінші кітабы американдық жергілікті халықтардың динозаврлар және басқа да қазбалардың табылуы туралы, сондай-ақ олардың мағынасы жөніндегі ауызша дәстүрлерін Колумбтан бұрынғы заманнан бүгінгі күнге дейін жинақтайды. Кітаптың көп бөлігі палеонтолог Джордж Гейлорд Симпсонның Американың колониялық кезеңге дейінгі жергілікті тұрғындары континенттегі көптеген қазбаларды байқамаған деген пікіріне қарсы тұрады. Кітап қазбалардың географиялық орналасуы бойынша құрылған. Ол History Channel MonsterQuest бейнеларында көрсетілген.
Қабылдау
Брайс Кристиансонның айтуынша, Америка кітапханалар қауымдастығы атынан жазылған "Майор" кітабы "тарихқа дейінгі өмірдің дәлелдерімен бетпе-бет келген ерте заманғы адамдардың таңғаларлықтай маңызды көзқарастарын" және "мәдени жаттықпен кешіккен түсінікті алмастыратын жаңашыл еңбек" ретінде көрсетеді. Норман МакЛеод (Табиғат тарихы мұражайы, Лондон) Paleontologia Electronica журналында бұл кітаптан "көңілі қалғанын" жазды, бірақ Мэйор "Американың жергілікті халықтары үшін көптеген аңыздарды жинап, үлкен қызмет еткен, оның ішінде бұрын жазылмағандарын да" атап өтті. Пол Д. Тейлор (Табиғи тарих мұражайы, Лондон) Геологиялық журналға жазған шолуында бұл кітап палеонтологтарға, антропологтарға, фольклоршыларға және геологтарға қызықты болатынын айтты.
"Уыт патшасы" (2009)
Төртінші кітабында "У патша: Римнің ең қауіпті жауы Митрадаттың өмірі мен аңызы" деп аталатын Мэйор ежелгі Қара теңіз маңындағы Понт патшалығының басшысы Митрадаттың өмірін егжей-тегжейлі баяндайды. Б.з.д. I ғасырында ол Рим Республикасын құлату үшін бар күшін салған. Кітап оқиғаларды римдік емес, понтиялық көзқараспен жеткізуге тырысады. "У патша" 2009 жылғы Ұлттық кітап сыйлығының бес деректік финалисінің бірі болды және итальян, неміс, орыс, түрік және испан тілдеріне аударылды.
Қабылдау
Питер Стотард, TLS Times Literary Supplement авторы және редакторы, Майордың "таң қалдыратын" өмірбаяны туралы жазған мақаласын жоғары бағалап, ол "[Митрадаттың] беделін оның жауларынан келген өмірбаяндық еңбектерден ақтауға" тырысады, "өзінің мол білімін және көбінесе нашар сақталған ежелгі деректерді шығармашылықпен толыққанды пайдалана отырып" дейді. Melbourne Historical Journal журналында Джерон В. П. Вижендейл Майордың Митрадаттың өмірі туралы ойын-сауық кітап жазғанын айтады, бірақ у қолдану туралы бөлімдер "бір-бірінен айырылмайды" деп санайды. Isis: Journal of the History of Science Society журналында Лоренс Тотелин шағын қателерге назар салып, бірақ жақсы библиографиясын мақұлдап, кітапты Митрадат тарихымен таныстыратын жақсы кіріспе деп бағалайды. The Washington Post газетіндегі автор Кэролин Си "The Poison King" кітабын "керемет оқу тәжірибесі, жаңару сезімін сыйлайтын" деп сипаттайды, бұл оқушыға "қоздыратын" әрі "сабырлылық пен қашықтық" ұсынатын қорқынышты дәуір туралы перспектива береді.
Амазонкалар (2014)
Майордың бесінші кітабы "Амазонкалар: Ежелгі әлемдегі жауынгер әйелдердің өмірі мен аңыздары" ежелгі мифтер, аңыздар, халық ауыз әдебиеті, өнер және археология арқылы классикалық гректер Амазонка деп білген жауынгер әйелдер туралы зерттеу жүргізеді. Бұл Жерорта теңізінен бастап Қытайға дейінгі мифтер мен тарихтағы жауынгер әйелдер туралы алғашқы толық еңбек. Кітапта "Амазонка" сөзінің тілдік тамыры туралы мәліметтер де бар, сонымен қатар далалық көшпелі атшы-садақшылар әйелдер жауынгерлер туралы түсініктерге қалай ықпал еткені егжей-тегжейлі сипатталады.
Қабылдау
Жасмин У. Сирил "Кадин/Woman 2000" басылымында: "Бұл монографияны оқыған кез келген оқырман немесе зерттеуші еңбегімен сыйлықталғандай болады және жазбалар мен библиографияда мол пайда табады" деп жазған. "Американдық филология журналында" классицист Элисон Кит Майордың негізсіз тұжырымдар жасауға, халық ауыз әдебиетін факт ретінде қарастыруға және кейбір дереккөздердің контексін ескермеуге бейім екенін сынап, кітапты "зерттеулермен бай, бірақ ғылыми әдістер бойынша нашар" деп санайды. "New Statesman" журналындағы классика профессоры Эдит Холл (Лондон Корольдік колледжі) кітаптың "көне тарихқа маңызды үлес қосудан" гөрі "әлемдік әңгіме айту және феминистік иконаграфия саласында жаңа горизонттар ашатынын, сонымен қатар қатаң ғылымилық пен поэзиялық көркемдікпен ерекшеленетінін" айтады. Ол "Грекия, Ресей және Қытай арасындағы көптеген халықтардың әдебиетін, фольклорын және ежелгі дәстүрлерін, әсіресе Қырғыз, Әзірбайжан және Кавказ Черкестерінің мәдениетін жан-жақты зерттеп, батыс мәдени тарихын шығыс мәдениетінен бөліп тұратын көне қабырғаларды бұзды".
Құдайлар мен роботтар: Мифтер, машиналар және технологияның ежелгі армандары (2018)
Мэйордың алтыншы кітабы классикалық грек мифтерін және басқа да ежелгі мәдениеттердің жасанды өмір жасау, автоматтар, өздігінен қозғалатын құрылғылар және жасанды интеллект туралы әңгімелерін талдайды. Соңғы тарауда классикалық және эллиндік дәуірлерде жобаланып, құрастырылған нақты роботтар, қозғалған мүсіндер және өздігінен жүретін машиналар сипатталады.
Қабылдау
Киркус Ревьюс кітапты "ежелгі мифтерді олардың ғылыми фантастиканың бастапқы нұсқалары екенін көрсететін ғажайып әңгімелер жинағы" деп сипаттайды. Классицист Питер Тонеман кітапты "қызықтыратын", "оңай түсінілетін және тартымды" деп атайды, бірақ мәңгілік жасты іздеуді "жасанды өмір" мысалы ретінде көрсетуге қарсы және Аристотельден қазіргі заманғы ЖА-ға дейінгі тікелей байланыстарды тереңірек талдауды тілейді. Брюс Бауэрдің Science News журналындағы пікірінше, Мэйордың кітабы "ежелгі грек, рим, үнді және қытай мифтері адам жасаған өмірге қатысты үміттер мен қорқыныштарды қалай бейнелегенін ойландыратын баяндау" болып табылады, ал The Economist журналы "ежелгі мифологияны" "көңілді" зерттегенін мақтайды. Онда роботтар, андроидтар және механикалық жаратылыстардың көптеген мысалдары жазба және бейне түрінде сақталған.