Кіріспе
Жойылған еврей тілі – Франция, Англия және Германияның оил тілі. Сарфатикалық немесе еврей француз тілі (сарфатикалық: Tzarfatit) – жойылған еврей тілі. Оны Францияның солтүстігінде және Германияның батыс-орталық бөлігінде, мысалы, Майнц, Франкфурт-на-Майне және Экс-ла-Шапель қалаларында француз еврейлері қолданған. Сонымен қатар, Норман Англиясына көшіп келген француз еврейлері де осы тілде сөйлескен. Кейбір зерттеушілер бұл тілдің идиш тілінің қалыптасуына ықпал еткенін жорамалдайды.
Zarphatic, or Judeo French (Zarphatic: Tzarfatit), is an extinct Jewish language that was spoken by the French Jews of northern France and in parts of west central Germany, such as Mainz, Frankfurt am Main and Aix la Chapelle. It was also spoken by French Jews who moved to Norman England. Some have conjectured that the language influenced the development of Yiddish.
Этимология
Сарфатикалық терминін Соломон Бирнбаум ойлап тапқан. Ол еврей тілінде Францияның (צרפת) атауы, ал еврей дінінің қасиетті кітабында бұл атау алғаш рет Финикиядағы Сарепта қаласын көрсету үшін қолданылған.
Жазу
Сарфалық тілі еврей әліпбиінің бір түрін пайдаланып жазылған. Алғаш рет 11-шы ғасырда раввиндер Моше Хадаршан мен Раши жазған Тора мен Талмудқа түсіндірмелерде (глоссаларда) осы түрде пайда болды. 13-шы ғасырда тіл әртүрлі салаларда, мысалы, поэзия, медицина, астрономия және саудада қолданыла бастады, бұл оның ғасырлық сипатқа ие болуына әкелді. Көптеген тіл білімі мамандары сарфалық тілдің көне француз тілінен түбегейлі ерекшеленбегеніне және оның негізінен жазу жүйесі, әдеби дәстүрі және сол кездегі еврей мәдениетін көрсететін ерекше сөздік қоры болғанына келіседі. Кейбір зерттеушілердің пікірінше, ол христиан халқының диалектісінен өзгеше болғандықтан, жеке иудей-роман тіліне жатқан. Сарфалық тіл, басып айтқанда, ешқашан күнделікті қолданыстағы тіл болған жоқ, және сол аймақтағы яһудилер басқа тілде немесе диалектіде сөйлемеген, кем дегенде, фонетикасы немесе лексикасы бойынша нақты бір қауымға тән тілден өзгеше сөйлемеген. Керісінше, ол негізінен діни рәсімдерде қолданылатын тіл ретінде, түсіндірулер мен әдебиет үшін пайдаланылды. Оның басты мақсаты – Киелі кітаптар мен раввиндік әдебиеттерді түсіндіру және оны кеңінен тарату болды.