Нанкин қырғыны: Тайпин көтерілісінің соңғы шайқасы

Кіріспе

Тайпин көтерілісінің бір бөлігі (1864)

1864 жылғы Нанкиннің үшінші шайқасы Цин империясындағы Тайпин көтерілісінің соңғы маңызды шайқасы болды. Тайпин аспандық патшалығының астанасы Нанкиннің құлауымен көтеріліс аяқталды. Цин империясының тапсырған, жалақы алмайтын және мүсіркеусіз жағдайдағы Хуннан армиясы тәртіпсіздікке беріліп, Нанкин тұрғындарына – «көтерілісшілерге» қарсы жаппай кісі өлтіру, соғыс кезінде зорлау, тонау және өртеу сияқты қылмыстар жасады. Хуннан армиясының бас қолбасшысы Цзэн Гуофан 200 000–300 000 «көтерілісшінің» қаза тапқанын хабарлады.

Кіріспе

1863 жылдың маусым айында Цин генералы Бао Чао Цзюфу аралын (九洑洲) басып алды, ал Тайпин армиясы Янцзының бүкіл солтүстік жағалауын бақылаудан шығарды. Император генералы Бао Чао әскерін өзен арқылы жүргізіп, Нанкиннің Шэнцзе (神策) қақпасының сыртындағы оңтүстік жағалауға орналастырды. Қыркүйекте Цзэн Гуофанның інісі, генерал Цзэн Гуокуан, қаланың оңтүстік-шығысындағы Шангфан көпірінің (上方桥) және оңтүстік-батысындағы Цзяндун көпірінің (江东桥) аймақтарына шабуыл жасап, басып алды. Цзэн Гуокуан Нанкин маңындағы аймақтарды іздеуді жалғастырды және қараша айының басында Шанфан қақпасы (上方门), Гаокиао қақпасы (高桥门), Шуанкиао қақпасы (双桥门), Цикиаовэнь (七桥瓮), Мулинг (秣陵) өте жолы және Чжунхэ көпірі (中和桥) сияқты аймақтарды басып алуға жетті. Осылайша Тайпин армиясы Қызыл таудың оңтүстік-батыс бөлігіндегі барлық бекіністерін жоғалтты. Қарашаның ортасында Чунхуа (淳化), Цзеси (解溪), Лонгду (龙都), Хушу, Санча қаласы (三岔镇) сияқты аймақтар Цин әскерінің бақылауына көшті. Сол кезде Императорлық флот, Император адмиралы Пэн Юлин (彭玉麟) және оның орынбасары Ян Юэбин (杨岳斌, сондай-ақ Ян Зайфу 杨载福) Бао Чаоның күштерінің көмегімен Гаочун және Шығыс Дам (东坝) сияқты маңызды аймақтарды басып алды. Қарашаның соңында Лишуйдағы Тайпин гарнизоны Цин әскеріне тәуелді болды. Нәтижесінде Тайпин армиясы Нанкиннен 50 ли (миль) қашықтықтағы аймақтан ығыстырылды. 25 қарашада Цзэн Гуокуан және оның қол астындағы генералы Сяо Циньян (萧庆衍) әскерлерін Мин Сяолинге (明孝陵) орналастырды. Сыртқы байланыс тек Шэньцзэ және Тайпин қақпалары арқылы ғана сақталды. 20 желтоқсанда Ли Сиучэн (李秀成) Даньяннан (丹阳) Нанкинге оралды және Хун Сиукуанды (洪秀泉) келесі күні Тайпин астанасын тастап кетуге көндіруге тырысты. Алайда, Хун бұл ұсынысты қабылдамады, өйткені ол операцияның басқаруын өз қолына алды. Ол өзіне және Құдайға бағынбағандардың барлығын дереу жазалайтынын мәлімдеді. Бұл Тайпин армиясы мен Нанкинде кеңінен наразылық тудырып, басқа факторлармен бірге, нәтижесінде 200 мыңнан астам Тайпин әскері Нанкиннен шығып, шайқас барысында Императорлық Қытай армиясына жеңілді. Берілуден бас тартқан, бірақ Хунның шешімдеріне наразы болғандар қоршау толыққанша аяқталмаған кезде қашып кетуге тырысты. Хун, Ли және басқалар мұндай әрекеттерді тоқтатуға күш жеткізбеді. 1864 жылдың 28 ақпанында Қызыл таудың ең биік нүктесіндегі Тяньбао (天保) бекінісі Цин әскерінің бақылауына көшті. 2 наурызда Цзэн Гуокуан әскерін Шэньцзэ және Тайпин қақпаларына орналастырды. Нанкинге жасалған шабуыл аяқталды.

In June 1863 Qing Gen. Bao Chao took Jiufu Island (九洑洲) and the Taiping Army lost control of the entire northern shore of the Yangtze. Imperial Gen. Bao Chao subsequently led his force across the river and camped on the southern bank outside the Shence (神策) Gate of Nanjing. In September Zeng Guofan's younger brother, Gen. Zeng Guoquan, attacked and took the Shangfang Bridge (上方桥) region southeast of the city and the Jiangdong Bridge (江东桥) region to the southwest. Zeng Guoquan continued his quest in the suburbs of Nanjing, and by early November had succeeded in taking regions including Shangfang Gate (上方门), Gaoqiao Gate (高桥门), Shuangqiao Gate (双桥门), Qiqiaoweng (七桥瓮), Muling (秣陵) Pass and Zhonghe Bridge (中和桥). The Taiping Army had therefore lost all of its positions in the southwestern part of the Purple Mountain. By mid November regions including Chunhua (淳化), Jiexi (解溪), Longdu (龙都), Hushu, Sancha Town (三岔镇) had fallen under the Qing army's control. At the same time the Imperial navy commanded by Imperial Adm. Peng Yulin (彭玉麟) and his deputy, Yang Yuebin (杨岳斌, also known as Yang Zaifu 杨载福), took important regions including Gaochun and Eastern Dam (Dong Ba 东坝) with the help of Bao Chao's forces. By late November the Taiping garrison at Lishui had surrendered to the Qing army. As a result, the Taiping army was evicted from the region within 50 miles of Nanjing. On November 25, Zeng Guoquan and his subordinate, Gen. Xiao Qingyan (萧庆衍), deployed troops at the Ming Xiaoling. The only links to the outside left were the Shence and Taiping Gates. On December 20, Li Xiucheng returned to Nanjing from Danyang and urged Hong Xiuquan to abandon the Taiping capital the next day. However, this suggestion was not accepted by Hong, who took overall command of the operation. He declared that anyone who disobeyed him and God would be immediately executed. This doomed the Taiping army and Nanjing by creating widespread discontent and, coupled with other factors, eventually over 200,000 Taiping troops went out of Nanjing and surrendered to the Imperial Chinese army during the course of the battle. Those who refused to surrender but were also upset by Hong's decisions chose to break out while they still could, when the siege was still incomplete. Hong, Li and others were unable to stop such acts. On February 28, 1864, Tianbao (天保) Castle at the highest peak of the Purple Mountain fell under the Qing army's control. On March 2, Zeng Guoquan deployed his troops to Shence and Taiping Gates. The investment of Nanjing was completed.

Шайқас

14 наурызда Цзэн Гуокуан Нанкинге алғашқы шабуыл жасау үшін баспалдақтарды пайдаланды, бірақ қорғаушылар оны кері қайтарды. Император әскері тактикасын өзгертіп, Чаоян (朝阳), Шэньцзе және Цзиньчуань (金川) қақпаларында барлығы он туннель қазып, ал қорғаушылар өз кезегінде туннельдер қазып, алғашқы қабырғаның артына екінші қабырға салды. 1864 жылдың 1 маусымында Хонг Сюкуан қайтыс болғаннан кейін бес күн өткен соң Ли Сючжэн барлық әскери және саяси істерді басқаруға тағайындалды, бірақ бұл тым кеш болды – қала мен оның қорғаушыларының тағдыры шешілді. 3 шілдеде Дибао қамалы (地保城, «Аждаһаның мойны» 龙脖子 деп аталды) Қызғылт тауда Цин әскерінің қолына түсті. Бұл стратегиялық орын Цин әскеріне бүкіл қаланы бомбалау үшін бірнеше ондаған артиллериялық позициялар құруға мүмкіндік берді, осылайша қорғаушылардың оттық күшін басып, қаланы басып алуға дайындық жасауға жағдай жасады. Шабуылшылардың бір тактикасы – қала қабырғасы мен «Аждаһаның мойнындағы» тау тізбегі арасындағы кеңістікті топырақ, құм, ағаш, тас және шөппен толтыру болды, осылайша жер беті қала қабырғасының биіктігіне дейін көтеріліп, қалаға шабуыл жасауға жол ашты. Тағы бір тактика – қабырғаларды жарылту үшін жарылғыш заттармен толтыруға болатын қала қабырғасынан 200 фут қашықтықта туннельдер қазу болды. Дибао қамалын басып алудың нәтижесінде, жеткілікті жабу отының болуына байланысты, жаудың отына осылайша жақын жерде операциялар жүргізуге мүмкіндік болды. Қорғаушылардың дайындықтарды бұзуға жасаған әрекеттері шабуылшылардың қарсы отынан ауыр шығындарға ұшырады. Екі аптадан кейін дайындық жұмыстары аяқталды. Соңғы шабуыл жақындап келе жатқанын сезген Ли Сючжэн 18 шілде күні түнінде 1000-нан астам қорғаушыға шабуылшылар болып киініп, қаладан шығып, туннельді жоюға бұйрық берді, бірақ шабуылшылар оларды алдап, мыңдық құраманы жеңді. Келесі күні сағат 13:00-де шабуылшылар Тайпин қақпасының астындағы туннельдегі жарылғыш заттарды жарыққызып, қабырғаны қиратты, ол 2-10 км қашықтыққа ұшып, бірнеше жүз адамды өлтірді және қала қабырғасының үлкен бөлігін қиратты. Қорғаушылар қарсылық көрсетті, бірақ 60 мыңдық шабуылшы күштерін кері қайтара алмады. Нанкинге кіргеннен кейін шабуылшылар бұрын жоспарланғандай төрт бағытқа бөлінді:
Орталық бағытты император генерал Ли Чендиан Хонг Сюкуан сарайына қарай шабуыл жасады.
Оң бағытты император генерал Лю Ляньцзе (刘连捷) Шэньцзе қақпасына қарай итеріп, император генерал Чжу Нангуэй (朱南桂) күштерімен байланысты, ол баспалдақтар арқылы қақпаға кірді; екі топ күштерін біріктіргеннен кейін, олар Батысқа қарай Арстан тауына (Шицзишань 狮子山) қарай шабуыл жасап, Ифэн (仪凤) қақпасын басып алды. Орталық сол бағытты император генерал Пэн Юцзю (彭毓橘) Тоңцзи (通济) қақпасына қарай шабуыл жасады. Сол бағытты император генерал Сяо Фуси (萧孚泗) Чаоян және Хунгу қақпаларына қарай шабуыл жасады. Көшедегі шайқастар қатал және қанды болды, ал қарсылық күткеннен де күшті болды. Шабуылшылардың артиллериялық жабуы өздеріне зиян келтіруден қорқып, тоқтатылуға мәжбүр болды. Қорғаушылар өте тайсалмай, шабуылшыларға ауыр шығын келтіруді және оларды қаладан тыс жерге шығаруды үміттенеді. Чаоян қақпасының құлауынан кейін қорғаушылардың рухы құлдырады, император генерал Ло Фэньюань (罗逢源) Джубао (聚宝) қақпасынан қалаға күштерін енгізе алды, ал император генерал Ли Цзиньчжоу (李金洲) Тунцзи (通济) қақпасынан қалаға кіре алды, император генерал Пэн Юцзю (彭毓橘) басқаратын күштермен байланысты. Сонымен қатар, император адмиралы Хуан Ишен (黄翼升) императорлық флотты Чжунгуанды (中关) басып алуға басшылық етті, содан кейін өзен жағалауындағы қорғаныштардың қолында қалған бекіністерді басып алып, император генерал Чэн Тиге (陈) екі Шуйси (水西) және Ханси (旱西) қақпаларын басып алуға көмектесті. Кешке қарай қаланың барлық қақпалары Цин әскерлерінің толық бақылауында болды. Ли Сючжэн таңертең Тайпин қақпасында жеңілгеннен кейін дереу Хонг Сюкуан сарайына оралды және Хонгтың ұлын өзімен бірге Ханси қақпасы арқылы қашып кетуге алып кетті. Алайда Лидің бірнеше мыңдық күштері император генерал Чэн Тидің әскерлерімен ауыр шығындарға ұшырады және Цинлиан тауына (清凉山) шегінуге мәжбүр болды. Түнде Ли Сючжэннің қалған 1000 адамы Тайпин қақпасына барып, Цин әскерлері болып киініп, құлаған қала қабырғасының бөлігі арқылы Мин Сяолинг мазарына қарай сәтті қашып кетті, өйткені Цин әскерлері тонаумен айналысып, оларды тоқтатуға тырыспады. Үлкен тонаудан кейін қала өртеп жіберілді, ол 1864 жылдың 26 шілдесіне дейін жалғасты.

On March 14, Zeng Guoquan attempted his first attack on Nanjing using ladders, but this was beaten back by the defenders. The imperial army then changed tactics, digging a total of ten tunnels at Chaoyang (朝阳), Shence and Jinchuan (金川) Gates, and the defenders in turn countered by digging tunnels of their own and building a secondary wall behind the first. Five days after the death of Hong Xiuquan on June 1, 1864, Li Xiucheng was finally put in charge of all military and political affairs, but it was already too late—the fate of the city and its defenders was sealed. On July 3, Dibao Castle (地保城, nicknamed Dragon's Neck 龙脖子) on the Purple Mountain fell into the Qing army's hands. This strategic location enabled the Qing to build several dozen artillery positions to bombard the entire city, thus suppressing the defenders' firepower and providing cover for other preparations to take the city. One tactic of the attackers was to fill the space between the city wall and the mountain ridge at the Dragon's Neck with earth, sand, logs, rocks and grass, so the land surface was raised to the height of the city wall, thus paving the way to attack the city. Another was to dig tunnels just 200 feet away from the city wall so that they could be filled with explosives to blow up the wall. Operations within such close proximity of enemy fire were possible due to sufficient covering fire, thanks to the taking of Dibao Castle. The defenders' attempts to disrupt the preparations were continuously beaten back with heavy losses due to withering fire from the attackers. Two weeks later the preparation was complete. Realizing the final attack was coming, on the night of July 18, Li Xiucheng ordered more than 1000 defenders to disguise themselves as attackers to sneak out of the city to destroy the tunnel, but the attackers were not fooled and beat back the thousand man formation. The following afternoon at 1:00 the attackers detonated the explosives in the tunnel under Taiping Gate, the wall breaking and flying 2–10 km far down, killing several hundred people and collapsing a large section of the city wall. The defenders put up a fierce fight, but were unable to drive back the attacking force of 60,000. The attackers divided into four fronts after entering Nanjing as previously planned:
The central front led by imperial Gen. Li Chendian attacked toward Hong Xiuquan's palace
The right front led by imperial Gen. 刘连捷 (Liu Lianjie) pushed toward Shence gate to link up with imperial Gen. Zhu Nangui (朱南桂)'s force, which entered the gate via ladders; after the two teams had joined forces, they would attack westward toward Lion Mountain (Shizishan 狮子山) to take Yifeng (仪凤) Gate. The central left front led by imperial Gen. Peng Yuju (彭毓橘) attacked toward Tongji (通济) Gate. The left front led by imperial Gen. Xiao Fusi (萧孚泗) attacked toward Chaoyang and Hongwu gates. The street fights were fierce and bloody and the resistance was much tougher than expected. The attackers' artillery cover had to stop for fear of injuring their own. The defenders were very stubborn and expected to inflict heavy casualties on the attackers and hoped to drive them back outside the city. After the fall of Chaoyang Gate, the defenders' morale collapsed and imperial Gen. Luo Fengyuan (罗逢源) was able to break his force into the city from Jubao (聚宝) Gate, while imperial Gen. Li Jinzhou (李金洲) was able to break into the city from Tongji (通济) Gate, linking up with forces led by imperial Gen. Peng Yuju (彭毓橘). At the same time, imperial Adm. Huang Yisheng (黄翼升) led the imperial navy in taking Zhongguan (中关) and then took the remaining fortresses still in the defenders' hands at the river banks, and helped imperial Gen. Chen Ti (陈湜) take two Shuixi (水西) and Hanxi (旱西) gates. By the evening every gate of the city was firmly in the hands of Qing forces. Li Xiucheng immediately returned to Hong Xiuquan's palace after the defeat at the Taiping Gate in the morning, and took Hong's son with him to escape via Hanxi gate. However, Li's force of several thousand were beaten back with heavy losses by imperial Gen. Chen Ti's troops and was forced to go to Qingliang Mountain (清凉山). At night Li Xiucheng's remaining force of 1000 went to Taiping Gate, disguised themselves as Qing soldiers and successfully escaped toward the Ming Xiaoling Mausoleum via the section of collapsed city wall because the Qing troops were busy looting and did not bother to stop them. After massive looting the city was set on fire, which lasted until July 26, 1864.

Қазалау

Хунань армиясының мақтанышпен айтылатын тәртібі Нанкин түскен кезде толығымен күйреп кетті. Милиция сарбаздарына жалақы төленбеді және олар мүшкелмен тамақтанды, ал олардың соңғы мақсатындағы толық жеңісінен кейін – отбасылары мен үйлерінен жылдар бойы ащы науқандардан өткен соң, жас әйелдер зорлықпен әкеліп кетіліп, қалған еңбекке жарамды ерлер қаладан алып кетілген зор мүлікті – алтынды, күмісті, жібекті, теріні, жадені тасымалдауға мәжбүр болды. Тіпті, қалаға кіріп, тонауды тергеуге келген Цзэн Гуокуанның өзінің бірнеше көмекшілері Хунань әскерлерінің кешіккен топтарынан тоналып, ұрып-сапаланды. Әскерлер бірінші кезекте сарайларды өртеп жіберді, содан кейін үйлерді өртеп жіберді.

Салдары

Ли Сючэн алғашқы қашқаннан кейін көп ұзамай тоқтап қалды. Цзэн Гуокуан одан кейін 700 атты әскер жіберіп, Ли Хун Сюкуанның ұлымен байланысын үзіп, Ли оның ұлынан хабарсыз қалды. Тайпин армиясының көптеген командирлері қашуға сәттілік таба алмады: Лай (列) патшасы Ли Ванчай (李万材) 21 шілдеде Чунхуа (淳化) қаласында қолға түсті, ал Чжан (章) Лин Шаожан (林绍璋) және Кіші Батыс патшасы (幼西王) Сяо Юхэ (萧友和) сол күні Хушу қаласында қаза тапты. 22 шілдеде Ли Сючэннің өзі Фаншань (方山) тауының жанында тірідей ұсталды. 28 шілдеде шайқастың бас қолбасшысы Цзэн Гуофан Анциннен Нанкинге жетіп, Лиге өзінің кінәсін жазуды бұйырды; ол 7 тамызда жазылғаннан кейін жазаланды. Тек Зун (遵) патшасы Лай Вэнгуан 3000 атты әскерімен қашып құтылып, кейін Ниен көтерілісіне қосылып, оны басқарды, ол тағы төрт жыл бойы жалғасты. Цин армиясының табысы ішінара қабылданған жаңа қару-жараққа, әсіресе отты қаруларға байланысты болды. Қытайда жасалған алғашқы бір оқты атқыш мылтық 1864 жылы пайда болды, және олардың саны аз болғанымен, қылыштар, найзалар және т.б. сияқты ежелгі қаруларға қарағанда артықшылықтарын көрсетті. Нанкиннің үшінші шайқасы – жаңа қытайдық отты қаруларды сынақтан өткізген алғашқы алаң болды.