Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сароспатак (Potok am Bodroch; Potamopolis; немесе Blatný Potok; ) – Венгрияның солтүстігіндегі Борсод-Абауй-Земплен қаласы. Ол Мишколцтан солтүстік-шығысқа қарай, Бодрог өзенінің аңғарында жатыр. Көбінесе Патак деп аталатын бұл қала – мәдени орталық, тарихи қала және танымал туристік орын.
Sárospatak (Potok am Bodroch; Potamopolis; or Blatný Potok; ) is a town in Borsod Abaúj Zemplén County, northern Hungary. It lies northeast from Miskolc, in the Bodrog river valley. The town, often called simply Patak, is a cultural centre, a historical town and a popular tourist destination.
Тарих
Бұл аймақ көне заманнан бері қоныстанған. 1201 жылы король Эмерик Сароспатакқа қала статусын берді. Орта ғасырларда Польшаға қарайтын маңызды сауда жолының жанында орналасқандықтан, маңызды орынға ие болды.
The area has been inhabited since ancient times. Sárospatak was granted town status in 1201 by King Emeric. In the Middle Ages it was an important place due to its proximity to an important trade route leading to Poland.
13 ғасыр
Андрей II салған оның қамалы, дәстүрлі түрде оның қызы Әулие Елизаветаның туған орны деп есептеледі.
Its castle, built by Andrew II, is traditionally identified as the birthplace of his daughter Saint Elizabeth.
15 және 16 ғасырлар
Сароспатак патша Сигизмундтың бұйрығымен еркін патшалық қала мәртебесіне ие болды. 1460 жылы патша Матиас тұсында қалаға жәрмеңке өткізу құқығы берілді. 15-16 ғасырларда Сароспатак Pálóczi (Pálóczy) әулетінің меншігінде болды, бірақ 1526 жылы Мохач шайқасының бірінші кезеңінде барон Анталь Палочи қаза тапты. Осы оқиға оның жесірінің Переньи әулетінен шыққан туыстары мен Палочи әулетімен байланысты Добо әулеті арасында қақтығыс тудырды. Переньи әулеті қамалға иелік етті және 1602 жылға дейін олардың қолында болды, содан кейін қамал Добо әулетіне өтті.
Sárospatak was elevated to the rank of free royal town by King Sigismund. In 1460, during the reign of King Matthias it received the right to hold a market. In the 15th and 16th centuries, it was owned by the Pálóczi (Pálóczy) family, until baron Antal Pálóczi was killed at the first Battle of Mohács in 1526, which precipitated a conflict between the family of his widow, born of the Perényi family, and the Pálóczi related Dobó family. The Perényi family gained control of the castle, and it was in their possession until 1602, when it passed to the Dobó family.
17 және 18 ғасырлар
Ғасырдың ең көрнекті венгр ақыны Балинт Баласси осы қалада Кристина Добоға үйленді; келін – Эгер қаласын Османлы түркілерінен қорғаған Истван Добоның қызы. Кейін қамал Ракоцци әулетінің меншігіне өтті. Қала тұрғындары 1703 және 1711 жылдар аралығында Франциск II Ракоцци басқарған Габсбургтерге қарсы төңкеріс және тәуелсіздік соғысына белсенді қатысты.
Bálint Balassi, the most important Hungarian poet of the century, married Krisztina Dobó at the castle; the bride was the daughter of István Dobó, who defended the castle of Eger against the Ottoman Turks. Later the castle was owned by the Rákóczi family. The residents of the town took an active part in the revolution and war of independence against Habsburg rule led by Francis II Rákóczi between 1703 and 1711.
Сароспатак колледжі
Реформация осы аймақтан Венгрияға тарала бастады. 1531 жылы Сароспатакта алғашқы протестант колледжі, сол кездегі Венгриядағы ең маңызды колледждердің бірі құрылды. 1650 жылы Трансильвания князі Георг I Ракоцидің әйелі Зюзанна Лорантффи танымал чех педагогы Иоанн Амос Комениді Сароспатакқа шақырды. Комени 1654 жылға дейін колледж профессоры болып жұмыс істеді және өзінің ең маңызды еңбектерінің бір бөлігін осы жерде жазды. Колледж (2000 жылдан бері Мишкольц университетінің факультеті) қазір оның атымен аталады.
The Reformation began spreading into Hungary from this area. The first Protestant college, one of the most important colleges of Hungary at the time, was founded in Sárospatak in 1531. In 1650 Zsuzsanna Lorántffy, widow of George I Rákóczi prince of Transylvania invited the famous Czech educator John Amos Comenius to Sárospatak. Comenius lived there until 1654, as a professor of the college, and he wrote some of his most important works there. The college (since 2000 a faculty of the University of Miskolc) now bears his name.
Гуттер қауымы
1631 жылы Альвинц (қазіргі Винцу-де-Жос, Румыния) қаласынан хуттерлер Сароспатакқа құрылыс жұмыстарына келді. 1645 жылы Георг I Ракоцци хуттер отбасыларына Сароспатактың Хеце аймағындағы жерлерді берді. Олардың көпшілігі Чейтеден (қазіргі Чахтице, Словакия) келген. Конрад Якоб Хильдебрандт 1656 жылы 200 адамнан тұратын хуттерлердің көп саны болғандығын хабарлады. Олардың басым бөлігі қолөнершілер еді, бірақ кейбіреулері ауыл шаруашылығында да жұмыс істеді. 1663 жылы қалаға иезуиттердің келуі осы қауымның өміріне нүкте қойды. Иезуит Иоганн Грубер оларды қайтадан католиктік дінге көшуге мәжбүрледі.
In 1631 Hutterites from Alvinc (today Vințu de Jos, Romania) came to Sárospatak for construction work. In 1645 George I Rákóczi gave land to Hutterite families in the Héce area of Sárospatak. They came mostly from Csejte (today Čachtice, Slovakia). According to Conrad Jacob Hildebrandt in 1656 there was a significant population of Hutterites numbering 200 people. They were predominantly craftsmen, but some also worked in the agricultural industry. The appearance of the Jesuits in the city in 1663 meant the end of the life of the community. The Jesuit, Johannes Grueber forced them to recatholisation.
Яһуди қауымы
Бұл аймаққа 18 ғасырдың бірінші жартысында яһудилер қоныстанды. 18 ғасырдың соңында яһуди қауымы ұйымдасты. Олардың раввині, еврей мектебі, ешивасы және "Талмуд Торасы" болды. 1930 жылы бұл жерде 1096 яһуди тұрса, 1944 жылы 910 яһуди болды. 1939 жылы Венгрия азаматтығы жоқ төрт яһуди отбасы елден қуылды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін, бай яһудилер мен қауым басшылары тұтқындалып, концлагерге қамалды. 1940 жылы яһудилерге шарап пен темекі сатуға, радио иеленуге тыйым салынды. 1941 жылдан бастап Сароспатак венгр армиясының құрамында мәжбүрлі еңбек орталығы ретінде пайда болды. Жас яһудилер көбінесе Украинаға жіберілді, ал кейбіреулері жақын жердегі әуежай құрылысына жұмысқа алынды. 1944 жылдың 15 сәуірінде, неміс әскері Венгрияға кіргеннен кейін бірнеше апта өткен соң, қаланың еврей мектебі ғимаратында уақытша гетто құрылды, онда жергілікті яһудилердің байлары мүліктерінің жерленген жерін мойындау үшін азапталды. Бірнеше күннен кейін олар пойызбен Сатарольяуйхей геттосына, ал одан Аушвиц жойқын лагеріне жіберілді.
Jews began to settle in the area in the first half of the 18th century. the Jewish community organized in the late 18th century. They had a rabbi and a jewish school, a yeshiva, and a "Talmud Torah". In 1930, 1,096 Jews lived there and in 1944 there were 910 Jews. In 1939, four Jewish families who did not have Hungarian citizenship were deported across the border. After the outbreak of World War II, wealthy Jews and members of the community administration were arrested and imprisoned in a concentration camp. In 1940, Jews were forbidden to sell wine and tobacco and to own radios. From 1941, Sárospatak served as a center for forced labour within the Hungarian army. The recruited young Jews were mostly sent to Ukraine and some were employed in the construction of a nearby airport. On April 15, 1944, a few weeks after the German army entered Hungary, a temporary ghetto was established in the city's Jewish school building where the wealthy among the local Jews were tortured to extort confessions about burying property. A few days later, they were transferred by train to the Sátoraljaújhely ghetto and from there sent to the Auschwitz extermination camp.
13-16 C аралығы .
Венгрияның Елизаветасы (1207 – 1231), Венгрия Корольдігінің ханшайымы. Ласло IV (1262 – 1290), 1272 жылдан 1290 жылға дейін Венгрия және Хорватияның королі. Балинт Баласси (1554 – 1594), венгр қайта өрлеу дәуірінің лирикалық ақыны. Янош Петки (1572 жылы Сароспатак қаласында – 1612 жылы Брашов қаласында), венгр ақсұлуы және ақыны, Трансильванияның канцлері, 1607-1608 жылдары. Иоанн Амос Комени (1592 – 1670) – чех философы, педагог және теолог.
Elizabeth of Hungary (1207 – 1231), a princess of the Kingdom of Hungary. Ladislaus IV of Hungary (1262 – 1290), king of Hungary and Croatia from 1272 to 1290. Bálint Balassi (1554 – 1594), a Hungarian Renaissance lyric poet. János Petki (1572 in Sárospatak – 1612 in Brassó), a Hungarian noble and poet, Chancellor of Transylvania, 1607 1608. John Amos Comenius (1592 – 1670) a Czech philosopher, pedagogue and theologian.
18 ғ .
Андраш Фай (1786 – 1864) – венгр жазушысы, заңгер, саясаткер және кәсіпкер. Ян Чалупка (1791 – 1871) – словак драматургі, пьесашы, публицист және евангелистік пастор.
András Fáy (1786 – 1864) a Hungarian author, lawyer, politician and businessman. Ján Chalupka (1791 1871) a Slovak dramatist, playwright, publicist and Evangelical pastor.
Қызықты деректер
Қаланың кішкентай бөлмелерінің бірінің төбесі гүлдер суреті салынған фрескалармен безендірілген. Весселеньи қастандығына қатысушылар осы бөлмеде құпия жиындар өткізген. Латын тілінде sub rosa термині "роза астында" және "құпияда" деген мағынаны білдіреді. Мәдени маңызы жоғары болғандықтан, Сароспатакты кейде "Бодрогтың Афинасы" деп атайды. Оның гимназияларының бірі (Árpád vezér гимназиясы) Имре Маковеч жобалаған.
The ceiling of one of the small rooms of the castle is decorated by frescoes of roses. The participants of the Wesselényi conspiracy held their secret meetings in this room. In Latin the term sub rosa means both "under the rose" and "in secret". Because of its cultural significance, Sárospatak is sometimes referred as "Athens of the Bodrog". One of its secondary schools (Árpád vezér grammar school) was designed by Imre Makovecz.