Сәреңч қаласының тарихы мен мәдениеті

Кіріспе

Szerencs – Солтүстік Венгриядағы Борсод-Абауй-Земплен қаласы. Ол Мишкольцтан шамамен алыс, ал Будапешттен шамамен алыс жатыр. Халық саны шамамен 9100 адамды құрайды.

Тарих

Серенц – Ұлы жазық пен Земплен тауларының тоғысқан жерінде орналасқан қала. Ол Оңтүстік Хегиялияның мәдени және экономикалық орталығы болып табылады. Бұл тарихы бай, ежелгі заманнан қоныстанған шағын қала Хегиялияның қақпасы деп аталады. Серенц туралы ең алғашқы жазбаша куәлік 13 ғасырға жатады. 1241 жылы қалада Иоанн орденінің (жоанисттер) крестшілер монастыры орналасқан, ол "Серенц Апостолдар аббаттығы", яки Әулие Петр мен Әулие Павел аббаттығы деп аталды. 15 ғасырдың соңына таманғы құжаттарда бұл елді мекен қала ретінде тіркелген. Қала тарихының ең маңызды кезеңі 16-17 ғасырлардағы Зигмонд Ракоци дәуірімен байланысты. 1605 жылы Серенцте оның жерінде парламент шақырылып, Иштван Бочкаи Трансильванияның губернаторы болып сайланды. 1998 жылдан бері 20 сәуірде осы тарихи оқиғаны тойлау мақсатында "Серенц қаласының күні" атты іс-шара ұйымдастырылып келеді. 1606 жылы Иштван Бочкаи Серенцке айрықша құқықтармен қала мәртебесін берді. Ракоци әулетінен Серенц қамалының соңғы иесі Ференц Ракоци II болды. 18 ғасырда, Мария Терезия дәуірінде, елді мекенде экономикалық даму баяулады. Кейін бұл даму тоқтап, 1876 жылғы әкімшілік реформада Серенц үлкен ауыл ретінде танылды, яғни ортағасырлық сауда қаласы мәртебесін жоғалтты. 19 ғасырдың соңында өнеркәсіптің құрылуы елді мекенге жаңа серпіліс берді. 1889 жылы 8 айдың ішінде Еуропадағы ең ірі қант зауыты мен қант тазарту комбинаты салынды. 1923 жылы шоколад фабрикасы салынды, оның өнімдері Серенцтің атын бүкіл елге танытты. Екі дүниежүзілік соғыс аралығында елді мекен дамыды, бірақ бұрынғыдай қарқынмен емес. 1930 жылы Серенцте 6707 адам тұрды. Зауыттар, прокаткалық цехтар мен карьерлер жергілікті халыққа лайықты өмір сүруге мүмкіндік берді. 1945 жылдан кейін Серенц ауданның экономикалық, мәдени және әкімшілік орталығына айналды, ал елді мекеннің қазіргі заманғы дамуы 1960 жылдары басталды. 1984 жылы елді мекенге қайтадан қала мәртебесі берілді. 20 ғасырда Серенц тарихи дәстүрлерге сіңген урбанизация процестерінің нәтижесінде өзіне тән атмосферасы бар қалаға айналды. Балабақша, үш үлкен балабақша, екі бастауыш және екі орта мектеп 3000-ға жуық бала мен жасөсперімге білім беру, кәсіптік оқыту және жоғары білім алуға дайындық деңгейін жоғарылатуға мүмкіндік береді. Серенцтің халықаралық байланыстары қаланың білім беру және мәдени өмірін байытады. Германиядағы Мальхин (1989) және Гейзенхайм (1989) қалаларымен, Словакиядағы Рознова (1991) және Люксембургтегі Хесперинген (1997) қалаларымен өзара ынтымақтастық туралы келісімдер жасалды. Өзара қарым-қатынас студенттердің, дәстүрді сақтайтын топтардың, отбасылардың алмасу сапарларына және мәдени құндылықтарды таныстыруға мүмкіндік береді. Бүгінгі таңда қала 18 елді мекенді қамтитын Серенц қаласының көп мақсатты микроаймағының локомотиві болып табылады, оның бастауыш және орта білім беру мекемелері, денсаулық сақтау, спорттық нысандар мен қызметтері бар. Соңғы жылдары қалада бірнеше жаңа жобалар іске асырылды (жаңа бассейдің құрылысы, Индустриалды парк құру, гүлді қала құру). Жаңа жобалар да жүзеге асырылуда: тұрғын үйлер салу бағдарламасы, жаңбыр және жер асты суларын жинау жүйесін құру, жедел жәрдем орталығын жаңарту және т.б.). Басты мақсат – еуропалық стандарттарға сай шағын қала құру.

Szerencs grew into a town where the Great Plain and the Zemplén mountains meet. It is the cultural and economic centre of Southern Hegyalja. This small town, with rich historical past, is called the Gate of Hegyalja and due to it was inhabited in ancient times. The first authentic written record about the one thousand year old Szerencs dates back to a document from the 13th century. In 1241 the monastery of crusaders from St. John order (the Joannists) stood here, which was named “Szerencs Abbey of the Apostles called St. Peter and St. Paul”. The documents from the end of the 15th century refer to the settlement as a town. The most important part of the history of the town can be connected to the era of Zsigmond Rákóczi, around the 16th and 17th centuries. In 1605 in Szerencs on his land the parliament was convoked where István Bocskai was elected the Governor of Transylvania. Programme “Day of Szerencs town“ has been organized since 1998 to celebrate this historical event on 20 April, every year. István Bocskai gave Szerencs the status of a royal town with significant privileges in 1606. Among the Rákóczi Family the last lord of the Szerencs castle was Ferenc Rákóczi II. In the 18th century, in the era of Mária Terézia, the settlement began to show slow economic development. Then this development came to a sudden stop and during the administrative reform of 1876 Szerencs was qualified as a large village, i. e. it lost its status as a medieval market town. Establishing industries at the end of the 19th century gave a new pace to the settlement. The greatest sugar factory and refinery at that time of Europe were built here during 8 months in 1889. The chocolate factory was built in 1923, and its products made the name of Szerencs known nationally. Between the two world wars the settlement developed, but not at an earlier rapid pace. Szerencs had a population of 6707 residents in 1930. The factories, the rolling mill and the quarry provided a decent living for the people living here. After 1945 Szerencs became the economic, cultural and administrative centre of the district and the modern development of the settlement began in 1960s. In 1984 the settlement was given town status again. In the 20th century Szerencs has become a town with its specific atmosphere as a result of urbanizational processes embedded in historical traditions. The educational institutions like the crčche, three nursery schools, two primary schools and two secondary schools, ensure socialization, trade learning and preparations for higher education at a high level for nearly 3000 children and young people. International relations of Szerencs enrich the educational and cultural life of the town. Twin town co operational agreements were concluded with Malchin (1989) and Geisenheim (1989) in Germany, Roznava (1991) in Slovakia and Hesperingen (1997) in Luxembourg. Twin town relations provide opportunities for exchange visits of students, tradition keeping groups, families and the mutual introduction of cultural values. Nowadays, the town serves as the engine of the Multi purpose Microregion of Szerencs Town comprising 18 settlements with its primary and medium level educational establishments, its health care, sports facilities and services. In recent years, several developments have taken place in the town (construction of a swimming pool, establishing an Industrial Park, creating a flowery city). New developments are also underway: block of flats building program, making up a rainwater and groundwater system, upgrading the existing ambulance center etc.). The ultimate goal is to create a small town of European standard.