Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Путнок (слак. Путнок/Путник) – Солтүстік Венгриядағы Боршод-Абауй-Земплен қаласы. Ол Мишколцтан Бюкк таулары мен Сайо өзені арасында жатыр.
Putnok (Slovak: Putnok/Putník) is a town in Borsod Abaúj Zemplén county, Northern Hungary. It lies from Miskolc, between the Bükk Mountains and the river Sajó.
Тарих
Бұл аймақ неолит дәуірінен бері қоныстанған. 1283 жылға дейін ол патшалық меншік болды, Гёмер иелігінің бір бөлігі (кейін – орталығы). 1283 жылы король Ласло IV оны Ратолти әулетіне (кейін – Путноки әулеті) сыйлады. Әулет қаланың дамуына үлкен үлес қосты, бірақ әулеттің негізін қалаушы Миклош қайтыс болғаннан кейін отбасылық жанжал басталды, және қала тұрғындары мен олардың басқа да иеліктері көптеген қиындықтарға тап болды. Путноки әулеті 1412 және 1427 жылдар аралығында Путнок қамалын салдырды. Түрік шапқыншылығы кезінде қамал қиратылып, 1834 жылы оның орнына сарай салынды. Қала 19 ғасырда көп дамыды, бірақ 1881 жылы қала мәртебесін жоғалтты. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін, 1920 жылы Трианон шартына қол қойылды. Гёмер-Кишонт округінің 92 пайызы жаңадан құрылған Чехословакияға берілді. Тек оның оңтүстік-шығыс бөлігі, Путнок кіретін, Венгрияда қалды. Округтың қалған бөлігіндегі ең ірі ауыл болғандықтан, Путнок оның орталығына айналды. Бірақ көп ұзамай бұл шағын округ көршілес Боршод округімен біріктіріліп, Боршод-Гёмер-Кишонт округін құрады, ал 1950 жылдан кейін Боршод-Абауй-Земплен округі аталды. Путнок маңыздылығын жоғалтты, көп жағдайда оның рөлін Озд қабылдады, алайда 1989 жылдың 1 наурызында қала мәртебесін қайта алды.
The area has been inhabited since Neolithic times. Until 1283 it was royal property, part (later centre) of the Gömör estate. In 1283 King László IV gave it to the Rátolth family (later: Putnoky family.) The family did much for the development of the town, but after the death of the dynasty founder Miklós a family feud began, and the inhabitants of the town and their other estates suffered a lot. The Putnoky family had the castle of Putnok built between 1412 and 1427. During the Turkish occupation of Hungary the castle was destroyed, and in 1834 a manor house was built in its place. The town developed a lot in the 19th century, but it lost its town status in 1881. After World War I, in 1920 the Treaty of Trianon was signed. 92% of Gömör Kishont county was ceded to newly formed Czechoslovakia. Only its south eastern ends, including Putnok, remained in Hungary. Being the largest village of what remained of the county, Putnok became its center. Soon enough, this small county was merged with neighbouring Borsod county, forming Borsod Gömör Kishont and after 1950 Borsod Abaúj Zemplén. Putnok lost its importance, in many senses its role was taken over by Ózd, still it got its town status back on March 1, 1989.
Яһуди қауымы
Бұл жерде еврейлер 20 ғасырдың басында өмір сүрген, бірақ бұл қауым тек 1852 жылы діни қауым ретінде құрылған. Сонымен қатар, олардың «Шевра Кадиша» да ұйымдастырылды. Олардың зиратында ескірек мерзімдері жазылған қабір тастары бар. Діни қауымның алғашқы раввині Браун Саломон болды, ол 1873 жылы қайтыс болғанға дейін қызмет етті. Олардың әдемі синагогасы 1866 жылы салынған. Діни қауымның көптеген ғимараттары синагоганың үлкен жер учаскесінде орналасқан. Бұл жерде раввиннің үйі, құс сою орны, бастауыш мектеп, мұғалімнің пәтері және Талмуд Тора ғимараты болды. Қауымның миквесі бөлек ғимаратта орналасқан. «Шевра Кадиша» бас көшеде әдемі үйге ие болды, олар жан-жақты қайырымдылықпен айналысты. Жастар қауымдастығының бұрынғы басшылары да әлеуметтік және қайырымдылық саласында лайықты жұмыс істеді. Діни қауым 1875 жылы бастауыш мектеп ашты, онда оқу бастапқыда венгр тілінде жүргізілді. Мұғалімнен басқа, діни қауымда екі діни ұстаз, Талмуд Тора меламеді, кеңсе қызметкері және т.б. болды. Бірінші раввиннің қайтысынан кейін, олар бұрын 1858 жылдан 1869 жылға дейін Тальядағы діни қауымның раввині болған, ал кейін 1869 жылдан 1873 жылға дейін Мезочатта туған әйгілі раввин Якоб Танненбаумды сайлады. Ол сол кезде өте танымал болған ешива ашты, оның оқушыларының (150-ден астам) күтімін діни қауым мүшелері ұстады. 1879 жылы қайтыс болғаннан кейін оның ұлы раввин Мартон Танненбаум сайланды. Раввин Мартон Танненбаумның қайтысынан кейін оның күйеу баласы, Каба раввині Хайман Тейтельбаум сайланды. Бұл өте танымал раввин өзінің ізбасарларының сүйіспеншілігіне бөленді. Гитлер кезінде Путноктағы бас сержант – өте сарказмды Могироси болды, ол түрлі сылтаулармен көптеген Путнок яһудилерін Гарань тұтқындық лагеріне қамады. Әрине, ол діни қауымның раввинін де қамауға алды. Раввиннің күйеу баласы, раввин Липа Гросман (Петах-Тиквада тұрған) да осы тағдырға ұшырады. Раввин өзінің ізбасарларымен бірге Аушвицке өлім пойызымен жеткізілді, олар еврей діні үшін өмірін берді.
Jews lived there at the beginning of the 20th century, but this community was only established as a religious community in 1852. At the same time, their Chevra Kadisa was also organized. There are gravestones with older dates in their cemetery. The first rabbi of the religious community was Braun Salamon, who served until his death in 1873. Their beautiful synagogue was built in 1866. Many buildings of the religious community were located on the large plot of the synagogue. Here was the rabbi's house, the poultry slaughterhouse, the elementary school, the teacher's apartment and the Talmud Torah building. The community's mikveh was in a separate building. Chevra Kadisa, who practiced lively charity, had a beautiful foundation house on the main street. The previous leadership of the Youth Association also performed commendable work in the social and charitable field. The religious community organized its elementary school in 1875, where Hungarian was the language of instruction from the beginning. In addition to the teacher, the religious community has two religious teachers, Talmud Torah melamed, clerk, etc. volt. After the death of their first rabbi, they elected the famous Rabbi Jacob Tannenbaum, born in Szendrő, who had previously been the rabbi of the religious community in Tállya from 1858 to 1869, and then from 1869 to 1873 in Mezőcsát. He established a yeshiva, very popular at the time, whose students (more than 150) were cared for by members of the religious community. After his death in 1879, his son Rabbi Márton Tannenbaum was elected. After the death of Rabbi Márton Tannenbaum, his son in law, Heiman Teitelbaum, the rabbi of Kaba, is elected. The highly popular rabbi was surrounded with love by his followers. During Hitler's times, the chief sergeant in Putnok was the extremely sarcastic Mogyorósi, who interned many Putnok Jews in the Garany internment camp using various pretexts. Naturally, he also interned the rabbi of the religious community. The rabbi's son in law, Rabbi Lipa Groszman (lived in Petach Tikva) also shared this fate. The rabbi was taken by the death train to Auschwitz together with his followers, they gave their lives for their Jewishness.