Кіріспе

Роберт Лилберн (1613–1665 жж.) – ағылшын парламенттік әскері, белгілі «Левеллер» қозғалысының өкілі Джон Лилберннің ағасы. Ағасы Оливер Кромвельмен қарым-қатынасын үзгенімен, Роберт Лилберн әскерде қызметін жалғастырды. 1649 жылы король Карл I-нің өлім жазасына қол қойғандықтан, ол патша өлтірушілердің бірі саналады. Ол 59 комиссардың ішінде қырық жетінші болып тізілген.

Азаматтық соғыс

Бірінші ағылшын азаматтық соғысы басталғанда Лилберн дөңгелек бастыларға қосылды. Ол Эдвард Монтегюдің (Манчестер графының ұлы) қол астында қызмет етті және 1644 жылға қарай капитан шеніне жетті. Содан кейін ол Дарем графтығында атты әскер полкін құрды, ол лорд Фэрфакстың Солтүстік Ассоциация армиясының бір бөлігі болды. Ол Жаңа үлгідегі армияға қосылып, полк полковнигі болып тағайындалды. Ағасы Джон сияқты, оның және оның полкінің көзқарасы левелерлерге жақын болғанымен, ол Путни пікірсайыстарынан кейін жоспарланған бірнеше кездесудің алғашқысы болған Коркбуш алаңындағы жиынға қатыспады. Роберт Лилберннің полкі, әскерге левелерлердің манифесті – «Халықтың келісімі» туралы насихат жасау ниетімен, бұйрықсыз жиынға аттанды. Көтеріліс сәтсіз аяқталды. Келісімнің көшірмелерімен бірге сарбаздар бас киімдеріне «Англияның бостандығы, сарбаздардың құқықтары» деген левелерлердің ұраны жазылған қағаздарды бекітті. Әскердің қолбасшысы сэр Томас Фэрфакс оларға жақындағанда, Лилберннің полкінің мүшелері оны таспен атқылап, жарақаттады. Оливер Кромвелл, сол кездегі Жаңа үлгідегі армияның бас қолбасшысының орынбасары, және оның бірнеше офицерлері олардың қатарына кіріп, бас киімдерінен қағаздарды алуға бұйрық берді. Кромвелл Лилберннің сегіз-тоғыз аса көңілсіз сарбазын тұтқындап, әскери сотта сотты, бүлікшілдікке кінәлі деп тапты. Үш көшбасшы өлім жазасына кесілді және, құда түсіріп, жеребе тастағаннан кейін, қатардағы Ричард Арнольд мысал ретінде сол жерде атып өлтірілді. Осы оқиғаға қарамастан, Фэрфакс Лилбернді Ньюкасл-апон-Тайнның губернаторы етіп тағайындады. Екінші ағылшын азаматтық соғысы кезінде Лилберн Кромвелл мен Ламбертке қосылып, Престон шайқасында энджерлерді жеңді. 1648 жылдың желтоқсанында Лилберн Карл I сотының комиссарларының бірі болып тағайындалды, сотқа қатысып, корольдің өлім жазасына қол қойды. Ол сондай-ақ 1649 жылдың наурызына дейін Парламентке қарсы тұрған Понтефракт қамалының қоршауына қатысты. Үшінші ағылшын азаматтық соғысы кезінде ол Оливер Кромвельдің шотландиялық жорығы кезінде шайқасты, ал шотландиялық армия Англияға шабуыл жасағанда Лилберн 25 тамызда 1651 жылы Уиган-Лейн шайқасында Дерби графының басшылығындағы ағылшын роялистерін жеңді. Бұл олардың Вустер шайқасында жеңіліске ұшыраған шотландтарға қосылуына және ағылшын азаматтық соғыстарының аяқталуына кедергі болды. 1651 жылдың қарашасында ол Шотландияға генерал-майор Ричард Диннің әскерінің құрамында оралды. 1652 жылдың желтоқсанында Лилберн Шотландиядағы армияның басшылығын қабылдады, бірақ оған жоғарылау немесе Лондон үкіметінен Гленкерн көтерілісін басу үшін қажет деп ойлаған қолдау көрсетілмегендіктен, ол 1654 жылдың басында басшылықты генерал Джордж Монкке тапсыруға қуанышты болды.

Билік аралығы

Интеррегнум кезінде кейбір офицерлер оның Левеллерлер мен Анабаптистерге тым ықылас білдіріп жатқанын айтса да, ол Протектораттың алғашқы жылдары Оливер Кромвеллді қолдады. 1654 жылы ол Йорк губернаторы болып тағайындалды, ал келесі жылы Йорктегі «Мөрленген түйін» көтерілісін басуға қатысқан әскер бөлімдеріне басшылық етті. 1654 жылы ол Бірінші Протекторат Парламентіне Дурхам графтығынан депутат болып сайланды. 1656 жылы Генерал-майорлар билігі кезінде ол Джон Ламберттің орынбасары болып, Йоркшир және Дурхам графтығының күнделікті басқару ісіне жауапты болды. Ол Екінші Протекторат Парламентіне Йоркширдің Шығыс бөлігінен депутат болып сайланды. Дегенмен ол Кромвельге тәжді ұсынуға қарсы болды және кешірек Протектораттың конституциялық құрылымына алаңдады.

Қалпына келтіру

Оливер Кромвель қайтыс болғаннан кейін Лилберн Ричард Кромвельді қолдамады, керісінше, Румп Парламентінің қайта құрылуын және Англия Республикасының қалпына келтірілуін қолдады. Ол Армияның Қауіпсіздік Комитетіне тағайындалды және генерал Джон Ламберттің генерал Джордж Монктың Лондонға жорық жасауына тоқтау салу үшін жасаған жорығын қолдады. Бұл әрекет сәтсіз аяқталып, Жаңару кезінде Лилберн, Британияда әлі тірі қалған басқа да патша өлтірушілермен бірге тұтқынға алынды. 1660 жылғы 16 қазанда Лилберн мемлекеттік опасыздық қылды деп танылды және оған асылып, сүйреп, төрт бөлікке бөлу жазасы берілді, бірақ кейін бұл жаза өмір бойына түрмеге қамауға ауыстырылды. Ол 1665 жылғы тамызда Плимут шығанағындағы Дрейк аралында тұтқын күйінде қайтыс болды.

Отбасы

Лилберн Букингемширдегі Хаденхэмде тұратын Ричард Бекедің қызы Маргаретке үйленді, одан кейін оның үш ұлы тірі қалды.