Кіріспе

Вайнбергер доктринасы – АҚШ әскерлерін әскери қақтығыстарға қатыстыру шарттарын анықтайтын қағидалар жиынтығы. Бұл доктринаны АҚШ қорғаныс министрі Каспар Вайнбергер 1984 жылғы 28 қарашада Вашингтондағы Ұлттық баспасөз клубы алдында жасаған «Әскери күшті қолдану» деген сөйлесінде жариялады.

Вайнбергер доктринасы – Вьетнам соғысынан алынған ұжымдық сабақтар мен АҚШ үкіметінің болашақта мұндай қиын жағдайларға түсіп қалмас үшін жасаған тырысының нәтижесі болды.

Саяси ахуал

Вайнбергердің сөйлеуіне екі байланыссыз оқиға себеп болды. Бірі – 1983 жылы Бейрут казармаларына жасалған шабуыл, оның салдарынан 241 американдық теңізші, сарбаз және әскери қызметкер қаза тапты. АҚШ күштері Ливанда АҚШ қорғаныс министрі мен Бірлескен штаб басшыларының қарсылығына қарамастан, сәтсіз аяқталған бейбітшілікті сақтау миссиясының бөлігі ретінде болды. Олар миссияның мақсаты нақты анықталмағанын және Ливандағы хаостық және зорлық-зомбылық жағдайды ешбір сыртқы күш бақылауға ала алмайтынын айтты. Сондай-ақ, Ливан қақтығысына кірген кез келген американдық әскери контингенті азамат соғысындағы түрлі топтар үшін оңай және маңызды нысана болады деп есептеді. Екінші оқиға – 1983 жылғы 25 қазанда Гренадаға жасалған шабуыл, онда АҚШ және одақтас күштері просоветтік әскери төңкерілгеннен кейін Гренадаға басып кірді. Ескірек оқиға болғанымен, АҚШ-тың сыртқы саясатына, президенттік өкілеттіктерге, АҚШ әскери күштерінің қолданылуына күшті әсер еткен және Вайнбергер доктринасының қалыптасуына ықпал еткені мүмкін, Вьетнам соғысының салдары еді. 1975 жылдан бері, Оңтүстік Вьетнам коммунистік күштерге түскеннен кейін, АҚШ сыртқы саясаты әскери күш қолданудан қашып жүрді, осы өкілеттіктерді қалай қолдану керектігі туралы ресми саясат жоқ еді.

Қарсылық

Бұл қағидалармен барлығы келіспейді. Атап айтқанда, "Дөре" жарияланған кезде Мемлекеттік хатшы Джордж Шульц "оларға қатысты айқын қарсылық білдірді". Ол, сенімді әскери шаралар болмаса, "американдық дипломатия әскердің 'шектелген' соғыстарға қатысуға құлшынбауынан шектеледі" деп алаңдады. Рональд Рейган "Американдық өмір" атты естеліктерінде осы қағидаларды тізімдеп, олардың өкіметінің сыртқы саясатын анықтауға көмектескенін және оларды болашақ президенттерге ұсынғанын мәлімдеді. Тарихшы және саясат талдаушысы Элиот А. Коэн Вайнбергердің критерийлері практикалық сыртқы саясатты жасау үшін пайдалы емес деп есептейді.