Төрешінің көмекшісі және кеңесшісі

Кіріспе

Судьяның жеке көмекшісі және кеңесшісі

Заң кеңесшісі, сот кеңесшісі немесе сот көмекшісі – бұл адвокатқа немесе судьяға тікелей кеңес беру және көмек көрсету арқылы мәселелерді зерттеу және сотқа келіп түскен істер бойынша құқықтық пікірлер дайындаумен айналысатын адам. Сот кеңесшілері судьялардың шешімдеріне әсер ету арқылы сот практикасын қалыптастыруда маңызды рөл атқарады. Сот кеңесшілерін адвокаттармен (Канадада оларды "заң кеңесшілері" деп те атайды), сот хатшыларымен немесе сот залының орынбасарларымен шатастыруға болмайды, олар тек адвокаттарға және/немесе судьяларға хатшылық және әкімшілік қолдау көрсетеді. Сот заң кеңесшілері әдетте заң мектебін үздік немесе жақын нәтижелермен бітірген және/немесе жоғары рейтингтегі заң мектептеріне қатысқан жас түлектер болып табылады. Заң кеңесшісі болып жұмыс істеу заңгерлік ортадағы ең беделді лауазымдардың бірі саналады және академиялық сала, заң фирмаларындағы тәжірибе және ықпалды мемлекеттік қызметте кең мүмкіндіктер ашады. Кейбір елдерде сот кеңесшілерін сот көмекшілері деп те атайды. Көптеген елдерде кеңесшінің міндеттерін тұрақты штаттық адвокаттар немесе судьялар сияқты кіші шәкірттер атқарады, мысалы, Францияның Conseil d'État-ындағылар. Англия және Гонконг соттарында оларды сот көмекшілері деп атайды. Еуропалық Әділет соты тұрақты штаттық адвокаттарды (референтарийлер) және стажерлерді (жас заңгерлерді) пайдаланады. Австралия, Канада, Швеция және Бразилияда белгілі кеңесшілер жүйесі бар.

Австралия

Төрешінің көмекшісі мен жетекшісіне қараңыз.

Канада

Канаданың көптеген соттары сот кеңсесіне өтініштерді заңгерлік білімін аяқтаған студенттерден немесе Канадада немесе шетелде (әдетте АҚШ немесе Ұлыбританияда) адвокаттық құқыққа ие тәжірибелі заңгерлерден қабылдайды. Көптеген провинциялық жоғары және апелляциялық соттар әр судьяға кем дегенде бір кеңсе қызметкерін жалдайды. Әдетте заң факультетінің соңғы екі курсында оқитын студенттер осы лауазымдарға үміткер бола алады, бірақ тәжірибелі заңгерлер де қарастырылады. Бұл мерзім әдетте бір жылға созылады және провинциялық заң қоғамдарының талаптарын орындайды, бұл адамды Канаданың юрисдикциясында тәжірибелік заңгер ретінде жұмыс істеуге құқық береді. Ең беделді кеңсе қызметі елдің жоғарғы соты – Канаданың Жоғарғы сотында, одан кейін Федералдық және провинциялық апелляциялық соттарда болады. Әр Жоғарғы сот судьясы бір жылға төрт кеңсе қызметкерін тағайындайды. Оттавада орналасқан, бірақ бүкіл ел бойынша істерді қарайтын Федералдық апелляциялық сот жыл сайын 15 заң қызметкерін немесе әр судьяға біреуден сайлайды. Федералдық сот та әр судьяға бір кеңсе қызметкерін жалдайды, яғни жылына шамамен 30 қызметкер. Онтарио апелляциялық соты 17 заң қызметкерін іріктейді, олар 24 судьяның біріне немесе екеуіне тікелей қызмет етеді. Квебек апелляциялық соты Монреаль мен Квебек қалалары үшін әдетте бірдей санда заң қызметкерлерін жалдайды, бірақ заңгерлерді түлектермен қатар заң студенттері үшін де ресми кеңсе бағдарламасын ұйымдастыру арқылы басқа Канада соттарынан ерекшеленеді. Саскачеван апелляциялық соты 3 кеңсе қызметкерін жалдайды, олардың әрқайсысы 2-3 судьяға бекітіледі. Нью-Брансуик апелляциялық соты екі заңгерді жалдайды, олар Нью-Брансуик бас судьясының тікелей бақылауымен заң кеңсесінде жұмыс істейді. Барлық кеңселерге үміткерлер әдетте оқудағы жетістіктері, академиялық ұсыныстар, зерттеу және жазу дағдылары, сондай-ақ судьялармен сұхбаттасулар негізінде іріктеледі. Канаданың Жоғарғы соты мен Квебек апелляциялық соты үшін ағылшын және француз тілдерінде еркін сөйлей білу артықшылыққа ие. Канаданың салық соты жыл сайын 12 кеңсе қызметкерін жалдайды. Көптеген кеңсе қызметкерлері мамандығының көшбасшылары болды. Мысалы, Альберта апелляциялық сотының құрметті судьясы Жан Котт Жоғарғы соттың алғашқы кеңсе қызметкерлерінің бірі болды және бағдарламаның алғашқы жылында (1967) кеңседе жұмыс істеді. Сол сияқты, бұрынғы Канада Жоғарғы сотының судьясы, Руанда үшін Халықаралық қылмыстық трибуналдың және бұрынғы Югославия үшін Халықаралық қылмыстық трибуналдың судьясы, БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі жоғары комиссары Луиза Арбур ханым да бағдарламаның алғашқы жылдарында кеңсе қызметкері болды. Сонымен қатар, құрметті Канада Жоғарғы сотының судьясы Андромах Каракацанис және құрметті Онтарио апелляциялық сотының судьясы Кэтрин Н. Фельдман ханым бұрын Онтарио апелляциялық сотының кеңсе қызметкерлері болды.

Most Canadian courts accept applications for judicial clerkships from graduating law students or experienced lawyers who have already been called to the Bar in Canada or abroad (typically in the United States or the United Kingdom). Most provincial superior and appellate courts hire at least one clerk for each judge. Typically students in their last two years of law school are eligible to apply for these positions, but increasingly, experienced practicing lawyers are also considered for these positions. The term typically lasts a year and generally fulfills the articling requirement for provincial law societies, which qualifies a person to become a practicing lawyer in a Canadian jurisdiction. The most prestigious clerkship available is with the country's highest court, the Supreme Court of Canada, followed by the Federal and provincial Courts of Appeal. Each Justice of the Supreme Court hires four clerks for a one year period. The Federal Court of Appeal, which is based in Ottawa but hears cases across the country, selects 15 law clerks each year, or one per judge. The Federal Court also hires only one clerk per judge, or about 30 per year in total. The Court of Appeal for Ontario selects 17 law clerks, who serve either one or two of the 24 Justices. The Quebec Court of Appeal usually hires a similar number of law clerks for both Montreal and Quebec City, but is unusual among Canadian courts in having a formal clerkship program for law students in addition to law graduates. The Court of Appeal for Saskatchewan hires 3 clerks, each of whom are assigned to 2 to 3 judges. The New Brunswick Court of Appeal hires two law graduates, who serve as law clerks working under the direct supervision of the Chief Justice of New Brunswick. Successful candidates for all clerkships are usually selected based on a distinguished academic record, academic recommendations, strong research and writing skills and interviews with judges. For both the Supreme Court of Canada and the Quebec Court of Appeal, being able to work in both English and French is strongly preferred. The Tax Court of Canada hires 12 clerks annually. Many law clerks have gone on to become leaders of the profession. For example, the Hon. Mr. Justice Jean Cote of the Alberta Court of Appeal was one of the first Supreme Court law clerks, serving as a clerk in the program's inaugural year (1967). Similarly, the Hon. Madam Justice Louise Arbour, formerly of the Supreme Court of Canada, the International Criminal Tribunal for Rwanda and the International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia and former UN High Commissioner for Human Rights, also served as a law clerk in the early years of the program. Meanwhile, the Hon. Madam Justice Andromache Karakatsanis of the Supreme Court of Canada and the Hon. Madam Justice Kathryn N. Feldman of the Ontario Court of Appeal were formerly law clerks at the Ontario Court of Appeal.

Англия мен Уэльс

Англия мен Уэльсте заң клерктері сот көмекшілері деп аталады. Апелляциялық сотта және Ұлыбританияның Жоғарғы сотында (бұрын Лордтар палатасының апелляциялық комитеті) сот көмекшісі болу мүмкіндігі бар. Тек Жоғарғы Соттың сот көмекшілері бір жылға толық жұмыспен қамтылатын бекітілген мерзімге тағайындалады. 2006 жылдан бері олар марқұм судья Антонин Скалия және Эрлсферри лорды Роджер құрған Вашингтон қаласындағы АҚШ Жоғарғы сотындағы бір апталық алмасу бағдарламасына қатысып келеді.

Еуропалық Сот

Салли Кеннидің Еуропалық сотқа (ЕС) қатысты кеңсе қызметкерлері (рефәрендар) туралы мақаласы 2000 жылы жарияланған, және салыстыру үшін бір егжей-тегжейлі дерек көзді ұсынады. Еуропалық сот кеңсе қызметкерлері мен олардың американдық әріптестері арасында маңызды айырмашылықтар бар, бұл негізінен Еуропалық соттың құрылымымен байланысты. Басты айырмашылық – Еуропалық сот кеңсе қызметкерлері жеке судьялармен жұмысқа алынса да, АҚШ Жоғарғы сотындағы бір жылдық тәжірибеге қарағанда ұзақ мерзімге қызмет етеді. Бұл Еуропалық сот кеңсе қызметкерлеріне айқын тәжірибе мен ықпал береді. Еуропалық сот судьялары алты жылдық мерзімге тағайындалады және олардың мерзімі жаңаруы мүмкін, сонымен қатар жеке пікірлер жазбайды. Сондықтан, Еуропалық сот кеңсе қызметкерлерінің ең маңызды міндеті – палаталар, мүше мемлекеттер және уақыт бойынша біркелкілік пен сабақтастықты қамтамасыз ету болып табылады. Бұл рөл Еуропалық Одақтың құрамына әртүрлі құқықтық жүйелері бар елдер кіретіндігіне байланысты одан да маңыздырақ. Кеннидің зерттеуі бойынша, Еуропалық сот кеңсе қызметкерлері құқықтық және тілдік сараптама ұсынады (барлық шешімдер француз тілінде шығарылады), мүшелерінің жұмыс жүктемесін азайтады, палаталар арасындағы ауызша және жазбаша байланыстарға қатысады, сондай-ақ мүшелердің жиі ауысуына қарамастан, сабақтастықты қамтамасыз етеді. Кенни АҚШ Жоғарғы сотының кеңсе қызметкерлеріне қарағанда, Еуропалық сот кеңсе қызметкерлерінің ықпалы зор деген қорытындыға келді. Алайда, Еуропалық сот кеңсе қызметкерлері өздерінің басшылары – судьялардың өкілдері ретінде әрекет етеді, сыншылар айтқандай, қуыршақшылар емес. Еуропалық сот сонымен қатар іріктелген заң түлектерін шектеулі санда стажерлер ретінде қабылдайды. Олардың міндеттері АҚШ Жоғарғы соты кеңсе қызметкерлерінің міндеттеріне ұқсас.

Франция

Францияда заң кеңселерiнiң көмекшiлерi juristes assistants деп аталады. Олар әдетте бәсекелес таңдау және сұхбаттасу процесінен өтедi, содан кейiн заң көмекшiлерi ретiнде қабылданады. Көптеген француз соттары заң факультетін бiтiрген студенттерден сотқа тiкелей жұмысқа орналасуға өтінiштер қабылдайды. Заң факультетінiң соңғы курсында оқитын студенттер де өтінiш бере алады, бiрақ көптеген заң көмекшiлерi заң ғылымдарының докторына үмiткерлер немесе адвокаттық емтиханға дайындалып жатқандар, немесе француз мемлекеттiк қызметiне конкурс арқылы түсуге тырысатын үмiткерлер, мысалы, француз сот жүйесiнiң ұлттық мектебi, француз мемлекеттiк қаржы мектебi немесе француз сот кеңселерiнiң ұлттық мектебi болып табылады.

Сот тәртібі бойынша

Заң кеңесшілері (juristes assistants) үш жылға жұмысқа алынады, оның мерзімі бір рет ұзартылуы мүмкін. Білімі мен оқу жоспарына қарай, олар судьялық құрамға (magistrat du siège) немесе прокуратураға (parquet немесе parquet général) бекітілуі мүмкін. Заң кеңесшісінің жұмысына судьяларға сот шешімдерін және қаулыларын дайындауда көмектесу, сондай-ақ заңдық сауалдамалар мен зерттеулер жүргізу кіреді. Франциядағы ең беделді кеңесшілік орналасқан жерлер – апелляциялық соттар, олар төменгі соттардың шешімдерін қарап шығарады.

Әкімшілік тәртіпте

Осыған ұқсас жүйе әкімшілік соттарда, оның ішінде Conseil d'Etat-та кездеседі.

Германия

Германияда заң кеңесшілерінің екі түрі бар. Заң факультетін бітіріп, қажетті екі емтиханның біріншісін тапсырған заң студенттері Референтариатқа қатысады, ол екі жылдық тәжірибелік оқу кезеңі: азаматтық құқық судьясының, қылмыстық құқық судьясының немесе прокурордың, мемлекеттік кеңседе және соңында заң фирмасында. Бұл тәжірибелік оқудың мақсаты – кеңесшінің (Referendar) заң білімін жетілдіру, оқытушысына көмек көрсету емес. Федералды Жоғарғы Соттарда (Германияның сот жүйесі) және Федералды Бас Прокурор кеңсесінде заң кеңесшілерінің міндеттерін wissenschaftliche Mitarbeiter (неміс тілінде «ғылыми көмекші») атқарады. Көптеген жағдайларда, олар төменгі сот судьялары немесе мемлекеттік қызметкерлер болып табылады, тиісті Федералды сотқа үш жылға бекітіледі және олардың тәжірибелік оқуы жоғары сот лауазымына үміткерлікке дайындық ретінде қызмет етеді. Алайда, Федералды Конституциялық сот судьяларының кейбіреулері (өз wissenschaftliche Mitarbeiter-ін таңдау құқығы бар) соттан тыс немесе мемлекеттік қызметтен келген кеңесшілерді, әсіресе заң профессоры болған немесе академиялық ортадан жалдаған жас заң профессорын артық көреді. Федералды Конституциялық сот кеңесшілері өте ықпалды деп есептеледі, сондықтан оларды (бейресми) «Үшінші сенат» (Dritter Senat) деп атайды, бұл сотты құрайтын әрқайсы 8 судьядан тұратын екі ресми «сенатқа» қарсы.

Гонконг

Гонконгта заң кеңесшілерін сот көмекшілері деп атайды. 2009 жылдан бастап Жоғарғы Саяси сот жоғары деңгейдегі заң мектептерін бітірген жас заңгерлерге бір жылға толық уақытты, белгілі мерзімге тағайындама ұсынады. Бұл бағдарламаны бұрынғы Бас судья Джеффри Ма бастаған болатын. Сот көмекшісі лауазымына іріктеу процесі өте бәсекелі. Үміткерлердің әдетте мықты академиялық білімі болуы керек, сондай-ақ беделді университеттерден бірінші сыныпты LLB немесе LLM дәрежесіне ие болуы, сондай-ақ халықаралық заң фирмаларында немесе танымал кеңселерде жұмыс тәжірибесі болуы қажет. Олар өз бітіруші тобының алғашқы 5% -ында болуы немесе Оксбридж университетінің түлектері болуы керек. Жүздеген үміткерлер бар болғаны алты немесе одан да аз бос орынға үміткер болады, бұл оны өте ізделіспен байланысты мүмкіндікке айналдырады. Сот көмекшісі болып жұмыс істеу кішігірім адвокаттар немесе сот өкілдері үшін бірегей және беделді мүмкіндік саналады және заң саласындағы сәтті мансапқа жасалған қадам ретінде қарастырылады. Тағайындаманы аяқтағаннан кейін сот көмекшілері әдетте жеке практикаға оралады, Magic Circle фирмаларында адвокаттар немесе жоғары кеңселерде сот өкілдері ретінде жұмыс істейді. Дәстүрлі түрде Гонконгтағы сот көмекшісі лауазымы адвокаттық мансапқа жол ашатын қақпа ретінде қарастырылса, соңғы кезде сот процестеріндегі жоғары біліктілігі мен құнды тәжірибесіне байланысты сот көмекшісі лауазымында қызметін аяқтаған адамдарды жұмысқа алуға заң фирмаларының қызығушылығы артып келеді. Сот көмекшілерінің негізгі міндеттері Жоғарғы Саяси сот судьяларына қолдау көрсету және көмек беру болып табылады. Олардың негізгі рөлі – судьяларға заң мәселелерін зерттеуге, шағымдар мен өтініштерді талдауға және заңдық мәселелер бойынша қорытынды дайындауға көмектесу. Олар басқа да міндеттерді орындайды, мысалы, баспасөз құралдарына арналған шолулар мен шағымдардың мазмұндамасын, сондай-ақ судьялардың сыртқы іс-шаралары мен құқықтық конференцияларға қатысуы үшін жазбаларды дайындау. Сонымен қатар, сот көмекшілері сот біліміне қатысты үлгілік нұсқаулар, іс-шаралар туралы хабарламалар мен жарияланымдарды дайындауға көмектеседі. 2012-2013 оқу жылында Жоғарғы соттағы әрбір заң кеңесшісіне айына 25 000 рупий төленді, бұл көрсеткіш келесі жылы тағы да артуы мүмкін. 2009-2010 жылдарға дейін Үндістанның Жоғарғы сотындағы әрбір заң кеңесшісіне айына 20 000 рупий төленді. Бұған қоса, елінің барлық заң колледждерінің студенттеріне демалыс кезінде Жоғарғы сот судьяларының жанында «жаттығушылар» ретінде жұмыс істеу мүмкіндігі беріледі. Заң кеңесшілері институты Үндістан сот жүйесінде салыстырмалы түрде жаңа құрылым болып табылады. Көптеген судьялар құпиялылық туралы алаңдаушылықтарға байланысты, әсіресе саяси тұрғыдан маңызды дауларда «заң кеңесшілеріне» сене беруге тартыншақтық танытады. Алайда, олардың қызметтеріне жазбаша ұсыныстарды қарастыру үшін, іс бойынша мәнді тыңдауларға дайындық үшін үлкен сенім артылады. Соңғы жылдары шетелдік прецеденттер мен академиялық еңбектерге сілтемелердің артуына байланысты сот шешімдерін зерттеуге заң кеңесшілерінің үлесі көріне бастады.

In Hong Kong, law clerks are known as judicial assistants. Since 2009, the Court of Final Appeal has been offering full time, one year fixed term appointments to junior lawyers who graduated from highly ranked law schools. This program was initiated under the auspices of former Chief Justice Geoffrey Ma. The selection process for the position of judicial assistant is highly competitive. Applicants are typically required to have strong academic backgrounds, possessing first class LLB or LLM degrees from reputable universities, as well as prior experience in international law firms or reputable chambers. They are expected to be in the top 5% of their graduating class or hold degrees from Oxbridge. Hundreds of applicants vie for just six or fewer open positions, making it a highly sought after opportunity. Working as a judicial assistant is considered to be a unique and prestigious opportunity for junior solicitors or barristers, and is viewed as a stepping stone to a successful career in law. Upon completing the position, judicial assistants typically return to private practice, working as solicitors in Magic Circle firms or barristers in top chambers. While traditionally the position of judicial assistant in Hong Kong was regarded solely as a gateway to a career at the bar, recently there has been a growing trend of law firms hiring individuals who have completed their tenure as judicial assistants, due to their high calibre and valuable experiences in court proceedings. The primary responsibilities of judicial assistants are to provide support and assistance to judges in the Court of Final Appeal. Their main role is to help judges research points of law, analyze appeals and leave applications, and draft memoranda on legal points. They also undertake a range of other tasks, such as preparing press summaries and fact summaries of appeals, as well as notes for judges’ external speaking engagements and participation in legal conferences. Additionally, judicial assistants assist in the preparation of specimen directions, case bulletins, and publications related to judicial education. For the 2012 13 session each law clerk at the Supreme Court was paid a stipend of Rs 25,000 per month, which may be increased further in the next year. Till 2009–2010 each law clerk at the Supreme Court of India was being paid Rs. 20,000 per month. In addition to this, students from law colleges all over the country are given the opportunity to act as 'legal trainees' under Supreme Court judges during their vacation periods. The institution of law clerks is still a recent development in the context of the Indian judiciary. Anecdotal references indicate that some justices are hesitant to rely on 'law clerks' on account of concerns with confidentiality, especially in politically sensitive disputes. However, their services are heavily relied on to go through the written submissions in order to prepare for the preliminary hearings that are held to decide whether a case should be admitted for a regular hearing on merits. In recent years, the contributions of law clerks to research for judicial opinions have become increasingly evident on account of increasing references to foreign precedents and academic writings.

Ирландия

Ирландияда сот көмекшілері судьяларға АҚШ Федералды соттарының, Австралия соттарының, Люксембург және Страсбургтағы Еуропалық соттарының, сондай-ақ Ұлыбритания Жоғарғы сотының судьяларына көрсетілетін сияқты қолдау көрсетеді. Олар көбінесе жақында заңды бітірген түлектер болып табылады және дәстүрлі Usher/Crier немесе "tipstaff" лауазымын (қарқынды жою процесі дерлік аяқталған) кезең-кезеңімен алмастыру мақсатында енгізілді, сонымен қатар оларға бекітілген судьяға зерттеу жұмыстарымен көмектеседі. Барлық юрисдикциядағы судьялардың барлығында сот көмекшілері бар, аудандық соттың қарапайым судьяларын қоспағанда. Сот көмекшілері әдетте үш жылдық мерзімге келісімшарт бойынша жұмысқа қабылданады және осы немесе одан қысқа мерзімге, көбінесе практикалық қызметке немесе академиялық ортаға қадам басу алдында немесе қайта оралу алдында қызмет етеді.

Мексика

Мексикада кейбір жалпы құқық жүйесі бар елдерде заң кеңесшілеріне жүктелген міндеттер төменгі соттар үшін "Secretario de Acuerdos" немесе "Secretario Proyectista", ал жоғары соттар үшін "Secretario de Estudio y Cuenta": "Suprema Corte de Justicia de la Nación" атты лауазымдағы адамға жүктеледі. "Secretario de Acuerdos"-тың негізгі қызметтері: ашық сот отырыстарын жүргізу, сот шешімдерін жазу, жазаларды орындауға бұйрық беру және судьяларға жалпы көмек көрсету, ал "Secretario Proyectista"-ның қызметі сот шешімдерін дайындау болып табылады.

Нидерланды

Нидерланд Жоғарғы сотының заң кеңесшілері тәуелсіз зерттеушілер болып табылады. Үміткерлер ең жақсы заң фирмалары мен университеттерден іріктеледі. Көптеген үшін бұл өте беделді екінші жұмыс. Заң кеңесшілері әдетте Жоғарғы сотта алты жыл жұмыс істейді. Төменгі соттарда заң кеңесшісінің міндеттерін көбінесе "griffier" атқарады. "Griffier" судьялардың кеңесіне қатысып, сондай-ақ сот шешімін дайындауға қатысады. Сондықтан олар соңғы шешімдерге белгілі бір дәрежеде әсер етеді. Бұдан өзге, "griffier" сот хатшысының көптеген міндеттерін де атқарады, мысалы, тіркемелерді жүргізу және сот отырыстарының хаттамаларын жасау. "Griffier" лауазымын көбінесе соттың тұрақты қызметкері атқаратын болса да, оны жоғары курс студентінің атқаруы да жиі кездеседі, мұндай жағдайда оны "buitengriffier" (сыртқы кеңесші) деп атайды.

Жаңа Зеландия

Заң клерктері Жаңа Зеландияның төрт деңгейлі сот жүйесінің барлығында судья клерктері деп аталады. Бұл екі жылға белгіленген мерзімді қызмет. Жоғары сотта клерктер екі немесе үш судьяға (оның ішінде көмекші судьяларға) бекітіледі. Жаңа Зеландияның Апелляциялық сотында және Жаңа Зеландияның Жоғарғы сотында әр судьяның жеке клеркі болады. Бас судья – ерекше жағдай және оның екі клеркі бар. Судьялардың клерктік орнына үлкен сұраныс бар және бәсекелестік өте жоғары; судьялардың клерктері көбінесе бітірушілердің арасындағы ең жоғары көрсеткіштерге ие болады немесе оған жақын болады.

Пәкістан

Пәкістанның Жоғарғы Соты заңгерлер/зерттеушілерді тағайындау бойынша кең ауқымды және бәсекелестік бағдарламаны іске асырады. Пәкістанның барлық аймақтарынан жаңа түлектерді, адвокаттарды және барристерлерді өмірбаяндарын, транскрипттерін/дипломдарын, үш ұсыным хатын және заңдық жазу үлгісін ұсынуға шақырады. Үміткерлердің ішіндегілер тек қана қабілеттеріне сәйкес іріктеліп алынып, соңғы тағайындалу алдында соттың аға судьялары мен заң қызметкерлерінен құралған тексеру комиссиясымен сұхбаттасады. Соңғы жылдары тағайындалған барлық заңгерлер лицензиясы бар адвокаттар болып табылады, олар өз сыныптарындағы үздік оқушылар және зерттеу жөнінен жоғары көрсеткіштерге ие. Заңгерлер сот отырыстары кезінде сотта отырады. Кабинеттерде заңгерлер судьяға құқықтық мәселелерді шешуға, зерттеулер жүргізуге, сот шешімдерін мұқият тексеруге және материалдар дайындауға көмектеседі. Заңгерлер соттың жалақылы қызметкерлері болып, бір жылға дейін қызмет етеді, мерзімі ұзартылуы мүмкін. 2017-2018 жылдары Жоғарғы Сотта 17 заңгер жұмыс істеді. Лахор жоғары сотында магистр дәрежесі (көбінесе заң ғылымдары магистрі) және жоғары оқу орнынан кейінгі зерттеу тәжірибесі бар көптеген азаматтық судьялар сот судьяларының заң кеңесшілеріне тең балама зерттеушілер ретінде тағайындалады. Олар Лахор жоғары сотының зерттеу орталығы арқылы жұмыс істейді және Лахор жоғары сотының түрлі тіркеу бөлімдеріндегі барлық судьяларға көмектеседі.

Филиппин

Филиппиннің Жоғарғы соты мен Филиппин апелляциялық сотында заң бітіргендер мен жас заңгерлер судьяға "Сот адвокаты" лауазымына үміткер бола алады. Бұл лауазым АҚШ Жоғарғы Сотындағы "заң клеркі" деген лауазымға ұқсас. 15 Жоғарғы Сот судьясының әрқайсысының қатысында кез келген уақытта 5-10 сот адвокаты болады. Филиппин Жоғарғы Сотының сот адвокаттарының қызмет мерзімі судьясының қызмет мерзімімен байланысты. Кейбіреулері бір жыл немесе одан да аз уақытқа қалады, ал басқалары судьясы сотта қызмет ететін кезеңге дейін қалады. Бұрынғы сот адвокаттарының кейбіреулері, мысалы Висенте В. Мендоса, Антонио Абад сияқты белгілі судьялар болды, немесе сот әкімшілері немесе сот әкімшілерінің орынбасарлары сияқты маңызды лауазымдарды иеленді. Олардың көптегені сәтті заңгерлік тәжірибе, бизнес немесе академиялық қызметпен айналысты. Бұл лауазымға іріктелу өте қиын, себебі біліктілік талаптарынан өзге, судьялардың әрқайсысына қарай өзгеше болатын мінез-құлық талаптары да бар. Лауазым негізінен құпия болып табылады және заңгер судьяның сеніміне ие болуы керек. Әр судьяның сот адвокаттарын тексеру және тағайындаудың өзіндік тәсілі бар.

Польша

Польшадағы заң клерктерін "asystenci sędziów" деп атайды, бұл тікелей "судьялардың көмекшілері" немесе "сот көмекшілері" деп аударылады. Негізінен, олардың мәртебесі 2001 жылғы 27 шілдедегі «Жалпы сот жүйесі туралы» заңмен реттеледі, бірақ арнайы ережелер қолданылатын әкімшілік соттарда, Польшаның Жоғарғы сотында және Конституциялық трибуналда да көмекшілер бар. Олар үш кезеңнен тұратын конкурс арқылы іріктеледі: өтініш беру, құқықтық білімді тексеру және әңгімелесу. Жалпы сотқа тек 24 жастан асқан, жақсы мінез-құлыққа ие және Польша азаматы болып табылатын заңгер мамандығы бойынша білім алғандар ғана өтініш бере алады. Осыған ұқсас талаптар әкімшілік соттарға да қатысты, бірақ жасқа қатысты нақты ереже жоқ. Кәсіби тәжірибесі бар көптеген көмекшілер заңгерлік тәжірибеге кіруге құқылы. Оларды сот клерктерімен (поляк тілінде: "urzędnicy sądowi") шатастыруға болмайды, себебі соңғыларының заңгерлік білімі жоқ және тек әкімшілік міндеттерді орындайды, ал көмекшілер заңдық шешімдер мен пікірлер жасайды және құқықтық зерттеулер жүргізеді. Сот көмекшілері «сот клерктерінен» немесе «сот референдуларынан» (поляк тілінде: "referendarze sądowi") өзгешелігі – олардың сот өкілеттігі жоқ және өздігінен міндетті құқықтық шешімдер қабылдай алмайды. Польшадағы заң клерктерінің өз ұйымы бар, ол – Сот көмекшілерінің жалпыұлттық қауымдастығы (Ogólnopolskie Stowarzyszenie Asystentów Sędziów).

Пікірлер

Польшаның сот жүйесінде көмекшілердің ықпалы туралы әртүрлі пікірлер бар. Кейбір ғалымдар бұл мамандықты сынап, судьялар өз шешімдерін өзі жазуы керек деп санайды, себебі бұл құжаттардың сапасы мен көлемін жақсарта түседі. Алайда, көрнекті судьялар "жақсы көмекші – қымбатты да бағалы" (судья Кристиан Маркевич) дейді, ал басқалары "ешқандай дербес шешім қабылдамайтын" көмекшілердің қажеті жоқ деп шағымданады (судья Барбара Пьюник, бұрынғы Әділет министрі). Батыс құқықтық жүйелерінің көптегенінен өзгеше, Польшада сот көмекшісінің мамандығы кейде "төмен жалақылы" және "тартымды емес" деп сипатталады.

Ақы төлеу

Жалпы соттардың негізгі жалақысы Әділет министрінің қаулысымен белгіленеді және 2016 жылдың маусым айынан бастап айына 3000 PLN-ден 4200 PLN-ге дейін (шамамен 695-975 евро) құрайды. Әкімшілік соттардағы көмекшілердің жалақысын Польша Республикасының Президенті реттеуге құқылы, ол 1600 PLN-ден бастап 5200 PLN-ға дейін, қызмет еңбегі жоғары көмекшіге қарастырылған жағдайда немесе қарастырылмаған жағдайда өзгеріп отырады. Польшаның Жоғарғы Соты мен Конституциялық Трибуналдағы еңбекақы ережелері тиісті ішкі регламенттерде қарастырылған.

Сингапур

1991 жылдан бері Сингапур Ұлттық университетінің, Сингапур Менеджмент университетінің және беделді шетелдік университеттердің заң факультетін бітірген түлектер, егер олар бірінші дәрежелі диплом немесе оған баламалы құрметке ие болса ғана, Жоғарғы Сотқа судьялардың заң кеңесшілері ретінде шақырылады. Жоғарғы Сот Жоғары Соттан және Сингапурдағы соңғы апелляциялық сот болып табылатын Апелляциялық соттан тұрады. Тағайындауды қабылдағаннан кейін судьялардың заң кеңесшілері бір жарым жыл мерзімге тағайындалады, мерзімін 6 айға ұзарту мүмкіндігі бар. Осы мерзім ішінде заң кеңесшілері Жоғары Сот судьяларымен, сондай-ақ Апелляциялық сот судьяларымен және Бас судьямен жұмыс істеу мүмкіндігіне ие болады. Мерзімі аяқталғаннан кейін заң кеңесшілері Сингапур заң қызметінің тұрақты құрамына қосыла алады. Егер олар осы мүмкіндікті пайдаланса, олар Сингапур заң қызметінің басқа бөлімдеріне, мысалы, Бас прокурор кеңсесінде прокурордың орынбасары немесе Жоғарғы Соттың тіркеу бөлімінде көмекші тіркеуші болып тағайындалады. Көптеген судьялардың заң кеңесшілері өздерінің мерзімінен кейін жеке фирмаларға қосылуды таңдайды (және олардың кейбіреулері жақында Аға кеңесші атағына ие болды), ал басқалары академиялық жолды таңдайды.

Оңтүстік Корея

Оңтүстік Кореядағы сот хатшыларын қараңыз.

Швеция

Швед заңгерлік дәрежесін (Candidate of Law) сәтті алғаннан кейін адам әкімшілік соттарда (förvaltningsrätt) немесе жалпы соттарда (tingsrätt) заңгерлік кеңседе (“notarie” швед тілінде) жұмыс істеуге өтініш бере алады. Өтініш берушілер жинақталған ұпайларына сәйкес бағаланады, олар негізінен бағалары бойынша есептеледі. Жоғары бағалар жоғары ұпайлар береді және белгілі бір лауазымға ең көп ұпай жинаған өтініш беруші қабылданады. Өтініш берушілер жылына шамамен алты рет Швед сот агенттігіне (Domstolsverket) өтініш береді, ол ұпайларды есептеп, өтініш берушілерді бөліп береді. Ірі қалалардағы соттар табиғи түрде ең танымал, сондықтан олар заңгерлік кеңсесінің көптеген лауазымына ие болса да, ең жоғары ұпай жинауды қажет етеді. Қатынас шамамен бір судьяға бір заңгерлік кеңсе қызметкері, және қызметкер белгілі бір уақыттан кейін, әдетте үш айдан кейін судьяны ауыстырады. Мұның себебі – әртүрлі судьялармен жұмыс істеу білім беру аясын кеңейтеді. Заңгерлік кеңседегі мерзім екі жылды құрайды, одан кейін заңгерлік кеңсе қызметкері әкімшілік жүйедегі немесе жалпы жүйедегі (“kammarrätt” немесе “hovrätt”) апелляциялық сотқа өтініш беруді және дәстүрлі түрде судьялық мансапқа жетелейтін жолды жалғастыруды немесе сот жүйесін тастап, басқа мансапты таңдауды қалай алады. Екі жылды аяқтағаннан кейін біліктілік ретінде қарастырылады және басқа жағдайда қол жеткізбейтін мансаптық мүмкіндіктер ашылуы мүмкін. Заңгерлік кеңсе қызметкерінің жұмысы негізінен судьяларға сот шешімдерін және қаулыларын жазуға көмектесуден, сот отырыстарының хаттамасын жүргізуден және заңдық тергеулер жүргізуден тұрады. Шамамен алты айдан кейін заңгерлік кеңсе қызметкеріне қарапайым, даусыз мәселелерді (мысалы, неке шартын тіркеу немесе бала асырап алуға рұқсат беру) өзі шешуге сенім артпақ. Шамамен бір жылдан кейін заңгерлік кеңсе қызметкеріне қарапайым қылмыстық және азаматтық істерді (жалпы соттарда) өзі қарауға сенім артпақ, мысалы, ұсақ ұрлық немесе аз сомадағы азаматтық дау.

Федералды кеңселер

Федералды судьяның кеңсе қызметкері заң саласында ең көп ізделіс білдірілетін лауазымдардың бірі болып табылады. Кейбір федералды судьялар бір лауазымға мыңдаған өтініш алады, тіпті ең аз сұранысқа ие федералды кеңселерге де кем дегенде мың кандидат жүгінеді. Сәтті үміткерлер әдетте өз сыныптарындағы үздік студенттердің қатарында болады, көпшілігі заң мектебінің құқықтық журналының немесе басқа да ғылыми журналдардың, сот имитациясы командасының мүшелері болып табылады. Мұндай кеңсе қызметтері мемлекеттік судьялармен салыстырғанда көбінесе беделдірек саналады. Барлық федералды судьялардың дерлік бірі кем дегенде бір заң кеңсе қызметкерін ұстайды, көпшілігі екі немесе одан да көп қызметкерді жұмысқа алады. АҚШ Жоғарғы Сотының судьяларына төрт кеңсе қызметкері рұқсат етіледі. Бас судьяға бес кеңсе қызметкерін жұмысқа алуға рұқсат берілсе де, Бас судья Ренквист жылына үш адамды ғана жұмысқа алған, ал Бас судья Робертс көбінесе төрт адамды ғана жұмысқа алады. Әдетте, заң кеңсе қызметкерлері бір жылдан екі жылға дейін қызмет етеді, бірақ кейбір федералды судьялар тұрақты заң кеңсе қызметкерін жұмысқа алады. Мұндай судьяларда әдетте бір тұрақты кеңсе қызметкері және мерзімдік негізде жұмыс істейтін бір немесе екі кеңсе қызметкері болады. Ең беделді кеңсе қызметі – АҚШ Жоғарғы Сотының судьясының кеңсесі; жыл сайын осындай лауазымдардың саны 37-ге жетеді. Алайда, соңғы уақыттарда федералды апелляциялық сотта федералды судьямен кеңсе қызметін атқару Жоғарғы Сотта кеңсе қызметін атқарудың қажетті шарты болды. Сондықтан, көбінесе екінші ең беделді кеңсе қызметі АҚШ апелляциялық соттарының бірінде болып табылады. Дж. Майкл Латтиг сияқты, көптеген кеңсе қызметкерлерін Жоғарғы Сотқа жіберген кейбір апелляциялық судьялармен кеңсе қызметін алу әсіресе қиын, олар көбінесе «асық судьялар» деп аталады. Зейнеткерлікке шыққанға дейін Латтиг апелляциялық сот деңгейіндегі жетекші «азықтандырушы» судья болды, оның барлық заң кеңсе қызметкерлері Жоғарғы Соттағы консервативті судьялармен кеңседе жұмыс істеді, барлығы 40 адам, олардың 33-і Томас немесе Скалия судьялары үшін кеңседе жұмыс істеді. Бұл соттың өте қарама-қарсылығын көрсетеді, либералды және консервативті судьялар өздерінің идеологиялық бағытын көрсететін кеңсе қызметкерлерін жұмысқа алады. Жалпы, келесі ең көп ізделіс білдірілетін федералды кеңсе қызметі – АҚШ округтік сотының судьясының кеңсесі. Кейбір АҚШ округтік соттары округтің танымал орналасуына байланысты басқаларына қарағанда көбірек сұранысқа ие, мысалы: Нью-Йорктің шығыс және оңтүстік округтері, Калифорнияның солтүстік округі және Колумбия округінің округі. Сонымен қатар, АҚШ магистраттық судьялары, АҚШ салық сотының судьялары, аға судьялар және арнайы сот судьялары, банкроттық апелляциялық алқасының судьялары және АҚШ банкроттық судьялары сияқты басқа да федералды судьялармен федералды кеңселер бар. Бұрынғы федералды кеңсе қызметкерлері ірі заң фирмаларында көбінесе ізделіс білдіріледі. Фирмалар мұндай адамдардың тамаша заңдық зерттеу және жазу дағдыларына ие екенін, сондай-ақ Федералды азаматтық іс жүргізу ережесі мен Федералды қылмыстық іс жүргізу ережесін жақсы білетінін айтады. Фирмалар бұрынғы кеңсе қызметкері фирманың әдетте алдында жұмыс істеген судьяның алдында болған жағдайда оған одан да көп қызығушылық танытады. Бұрынғы кеңсе қызметкерлеріне деген қызығушылықтың себебі – көптеген ірі фирмалар бұрынғы кеңсе қызметкерлерін жұмысқа алу үшін арнайы процедураға ие және мұндай адамдарға көбінесе қол қою бонустарын төлейді. Жалпы, қызығушылық танытқан үміткерлер федералды кеңсе қызметтеріне кеңсе қызметі басталар алдында бір жылдан астам уақыт бұрын өтініш береді. Федералды кеңсе қызметіне өтініш беру процесі Ұлттық федералды судьялар заң кеңсе қызметкерлерін жұмысқа алу жоспары және OSCAR жүйесі арқылы жеңілдетілді, бұл онлайн деректер қоры, онда федералды судьялар алдағы бос орындарды жариялайды (бірақ барлық федералды судьялар осы жүйені қолданбайды). Ұлттық кеңсе қызметкерлерін жұмысқа алу жоспары федералды судьялар өтінішті қашан алатынын және олар заң кеңсе қызметкерлерімен қашан байланысатынын, сұхбаттасатынын және жұмысқа алатынын белгілейді. Жалпы, судьялар өтінішті күздің басында қарастыра бастайды, ал бірнеше аптадан кейін байланыс пен сұхбат өтеді. Бұл мерзімдер тек заң факультетінің үшінші курсына түсетін студенттерге ғана қолданылады; заңгерлер бұдан бұрын өтініш бере алады. Сонымен қатар, көптеген судьялар Ұлттық федералды судьялар заң кеңсесін жұмысқа алу жоспарының кестесіне сәйкес келеді, бірақ көптеген судьялар жоспарды орындамайды және жаз бойы заң студенттерімен сұхбаттасады және жұмысқа алады. Жоғарғы Сот бұл кестеге сәйкес келмейді. Судьялар ең жақсы үміткерлерді алу үшін, ал үміткерлер ең жақсы кеңсе қызметін алу үшін бәсекелестік өте жоғары болғандықтан, жұмысқа алу процесі өте жылдам жүреді. Федералды судьялардың алғашқы сұхбаттың соңында үміткерге кеңсе қызметін ұсынуы дағдыға айналған. Сот кеңсе қызметкерлері, про боно адвокаттары (немесе кеңсе қызметкерлері немесе кеңесшілер) және ерікті кеңсе қызметкерлері, қалыпты сот кеңсе қызметкерлері сияқты бірдей міндеттерді атқарады, бірақ ешқандай төлемсіз, төмендетілген төлеммен немесе жәрдемақымен. Кейбір федералды агенттіктердің Әкімшілік сот судьялары, мысалы, АҚШ Халықаралық сауда комиссиясы, Федералды сауда комиссиясы, АҚШ патент және тауар белгісі кеңсесі, Федералды коммуникация комиссиясы, Әлеуметтік қамсыздандыру басқармасы, Әділет министрлігі, Қағаздар және биржалар комиссиясы, Ветерандар басқармасы, Көлік министрлігі, Қоршаған ортаны қорғау агенттігі, АҚШ денсаулық және әлеуметтік қызмет департаменті және АҚШ тұрғын үй және қалалық даму департаменті, олар үшін сот кеңсе қызметкерлерінің міндеттерін атқаратын кеңесшілерді жұмысқа ала алады, мысалы, ең соңғы сот шешімдерін зерттеу, пікірлер мен бұйрықтарды жазу және түзету, сондай-ақ Әкімшілік сот судьяларына сотқа ұқсас сот отырыстарында, тыңдауларда және басқа да ұқсас процедураларда көмектесу. Кейбір ғалымдар мен тәжірибелі мамандар федералды конгресс кеңсе қызметкерлерін жұмысқа алу бағдарламасының жоқтығына қатысты сұрақтар қойды. Бір зерттеу көрсеткендей, заң мектебінің үздік түлектерінің көпшілігі бітіргеннен кейін тәжірибелі дағдыларды алу үшін заң шығарушы көмекшісі болу процесін қабылдамайды немесе оны қапатар қарастырмайды. Оның орнына, заң мектебінің жақында бітірген түлектері сот кеңсе қызметтерін таңдайды, бұл құқықтық салада заң шығару тәжірибесі бар адамдардың азаюына әкеледі.

A clerkship with a federal judge is one of the most highly sought positions in the legal field. Some federal judges receive thousands of applications for a single position, and even the least sought after federal clerkships will likely be applied to by at least one thousand candidates. Successful candidates tend to be very high in their class, with most being members of their law school's law review or other journal or moot court team. Such clerkships are generally seen as more prestigious than those with state judges. Almost all federal judges have at least one law clerk; many have two or more. Associate Justices of the U. S. Supreme Court are allowed four clerks. Although the Chief Justice is allowed to hire five clerks, Chief Justice Rehnquist hired only three per year, and Chief Justice Roberts usually hires only four. Generally, law clerks serve a term of one to two years; however, some federal judges hire a permanent law clerk. Such judges usually have one permanent law clerk and one or two law clerks who serve on a term basis. The most prestigious clerkship is one with a U. S. Supreme Court Justice; there are only 37 of these positions available every year. However, in recent times securing a federal court of appeals clerkship with a federal judge has been a prerequisite to clerking on the Supreme Court. Therefore, usually the second most prestigious place to clerk is at one of the U. S. courts of appeals. Clerkships with certain appellate judges, such as J. Michael Luttig, who have sent many clerks on to the Supreme Court, often called "feeder judges" are especially difficult to obtain. Luttig, before his retirement, was the leading "feeder" judge at the court of appeals level, with virtually all of his law clerks having gone on to clerk with conservative justices on the Supreme Court, a total of 40 with 33 clerking for either Justice Thomas or Justice Scalia. This reflects the increasing polarization of the court, with both liberal and conservative judges hiring clerks who reflect their ideological orientation. Generally, the next most sought after federal clerkship is one with a United States district court judge. Some U. S. district courts are more sought after than others due to the district's popular location, for example: the Eastern and Southern Districts of New York, the Northern District of California, and the District of the District of Columbia. There are also federal clerkships with other federal judges such as U. S. magistrate judges; U. S. Tax Court judges, senior judges, and special trial judges; Bankruptcy Appellate Panel judges; and U. S. bankruptcy judges. Former federal law clerks are often highly sought after by large law firms. Firms believe that such individuals have excellent legal research and writing skills, and a strong command of the Federal Rules of Civil Procedure and Federal Rules of Criminal Procedure. Firms are even more interested in a former law clerk if the firm generally appears before the clerk's former judge. The interest in former law clerks is seen by the fact that most large firms have a special hiring process for former clerks, and often pay such individuals large signing bonuses. Generally, interested candidates apply for federal clerkships more than a year before the clerkship begins. The federal clerkship application process has also largely been streamlined by the National Federal Judges Law Clerk Hiring Plan and the OSCAR system, an online database in which federal judges post upcoming vacancies (although not all federal judges use this system). The National Federal Judges Law Clerk Hiring Plan sets dates for when federal judges may receive applications, and when they may contact, interview, and hire law clerks. Generally, judges begin looking at applications in the early fall, with contact and interviews happening a few weeks later. These dates only apply to the hiring of matriculating third year law students; practicing attorneys may apply earlier. Moreover, while many judges adhere to the National Federal Judges Law Clerk Hiring Plan's schedule, many do not follow the plan and interview and hire law students over the summer. The Supreme Court does not follow this timetable. As a result of the extreme competition—both by the judges to get the best candidates and by candidates to get the best clerkships—the pace of the hiring is extremely quick. It is not unknown for federal judges to offer a candidate a clerkship on the spot at the conclusion of a first interview. Judicial law fellows, pro bono attorneys (or clerks or counsel) and volunteer clerks, perform substantially the same tasks as normal judicial law clerks do, but for no pay, reduced pay or a stipend. The Administrative Law Judges of some federal agencies such as the U. S. International Trade Commission, the Federal Trade Commission, the United States Patent and Trademark Office, the Federal Communications Commission, the Social Security Administration, the Department of Justice, the Securities and Exchange Commission, the Veterans Administration, the Department of Transportation, the Environmental Protection Agency, the U. S. Department of Health and Human Services and the U. S. Department of Housing and Urban Development may hire Attorney Advisors that perform judicial law clerk duties for them, such as researching the most current case law, writing and editing opinions and orders and assisting the Administrative Law Judges with trial like adjudications, hearings and other similar procedures. Some scholars and practitioners have questioned the lack of a federal congressional clerkship program. One study found that few top law school graduates have or will take seriously the process of being a legislative aide to gain practical skills after graduation. Instead, recent law school graduates opt for judicial clerkships leaving few in the legal field with practical legislative experience.

Мемлекеттік кеңселер

Мемлекеттік апелляциялық соттардағы сот кеңселері федералдық апелляциялық соттардағы кеңселерге ұқсас, бірақ олар негізінен федералдық құқық мәселелеріне емес, мемлекеттік құқыққа бағытталған. Кейбір мемлекеттік соттар барлық судьяларды қолдайтын тұрақты қызметкерлер мен кеңсе кезекшілері үшін "қызметкер адвокаты" атауын қолданады. Сот кеңсесінен кейін белгілі бір штат немесе географиялық аймақта қызмет етуді жоспарлаған заң студенттері үшін мемлекеттік апелляциялық деңгейдегі немесе алғашқы сот кеңсесі федералдық кеңселерге қарағанда сол аймақтағы судьялар, адвокаттар және фирмалармен танысу, сондай-ақ сотта жүретін адвокаттардың жұмысын көру тұрғысынан көбірек пайдалы болуы мүмкін.

Тарих

1882 жылы судья Хорас Грей заң қызметкерлерін жалдаған алғашқы федералды судья (сонымен қатар, Жоғарғы Сот судьясы) болғанымен, тарихшы Джеймс Чейс айтуынша, Оливер Венделл Холмс және Луи Брандейс заң мектебін жаңадан бітірген түлектерді кеңсе қызметкерлері ретінде пайдаланған алғашқы Жоғарғы Сот судьялары болды, олар "стенограф хатшысын" жалдаған жоқ.

Ерекшеліктер

Калифорния Жоғарғы соты және Калифорния апелляциялық соттарының түрлі округтері 1980-жылдардың аяғынан бері заң кеңесшілерін (law clerks) пайдаланудан көбінесе бас тартты. Оның орнына, Калифорния сот жүйесінің барлық деңгейлерінде тұрақты штаттық адвокаттарды пайдалануға кеңінен көшті; аздаған судьялар заң кеңесшілерін қолданады, бірақ олар өте сирек. Мысалы, Калифорния Жоғарғы сотында 85-тен астам штаттық адвокат бар, олардың шамамен жартысы жеке судьяларға бекітілген, ал қалғаны орталық штат ретінде бөлінеді. Калифорния жүйесі жас адвокаттарға тәжірибе алу мүмкіндігін бермегені үшін көп сынға ұшырады, сондай-ақ штаттық адвокаттар арасындағы этникалық және гендерлік әртүрліліктің жетіспеуіне де себеп болды. Бірақ көптеген Калифорния судьялары штаттық адвокаттарды артық көреді, себебі бұл жаңа заң кеңесшілерін күрделі, әсіресе өлім жазасын қарастыратын істермен таныстыру қиындығын азайтады.