Түрен – суп, қайнатпа берілетін ыңғайлы ыдыс. Түрлі пішіндерде (дөңгелек, төртбұрыш) керамикадан немесе күмістен жасалады. Тарихы 17 ғасырға дейін жетеді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Соу мен қайнатпаға арналған әшекейлі ыдыс
Serving dish for soups and stews
Түрген – соу, қайнатпа сияқты тағамдарды дастарқанға қоюға арналған ыдыс. Көбінесе ол кең, терең, сопақ пішіндес келіп, бекітілген тұтқалары және төбесі дөңгелек, тұтқасы немесе түймесі бар қақпағымен жабдықталған. Ғасырлар бойы түргендер түрлі формада пайда болды: дөңгелек, төртбұрышты немесе жануарлар мен жабайы құстар сияқты қиялға толы пішіндерге айналды. Турендер керамикалық болуы мүмкін – фаянс деп аталатын балшықтан жасалған қыш ыдыстар, фарфор немесе күміс, әдетте олар арнайы жасалған астындағы немесе табақта тұрады. "жинақтың бір бөлігі"
A tureen is a serving dish for foods such as soups or stews, often shaped as a broad, deep, oval vessel with fixed handles and a low domed cover with a knob or handle. Over the centuries, tureens have appeared in many different forms: round, rectangular, or made into fanciful shapes such as animals or wildfowl. Tureens may be ceramic—either the glazed earthenware called faience, or porcelain—or silver, and customarily they stand on an undertray or platter made en suite. "as part of a set"
Этимология
Турен – "пота-а-ойль" деп аталатын дастарқан ыдысы, яғни каталондық-провансальдық сорпаға арналған ыдыс, Францияда 17-шы ғасырдың соңында пайда болды. Этимология бойынша басқа да түсіндірмелер бар: ол бұрынғы "террин" сөзімен байланысты болуы мүмкін, бұл француз тілінен алынған "үлкен, дөңгелек, қыштан жасалған ыдыс" деген мағынаны білдіреді, немесе ол француз әскери батыры маршал Тюреннің құрметіне аталған.
The tureen as a piece of tableware called a pot à oille—a Catalan Provençal soup—came into use in late seventeenth century France. Alternative explanations for the etymology are that it is related to the earlier word terrine, a borrowing from the French for 'a large, circular, earthenware dish' or that it is named to honour the French military hero Marshal Turenne.
Тарих
Туриннің тарихы қоғамдық ыдыстарды пайдаланумен байланысты болуы мүмкін, бірақ XIV Людовик патшалық құрған кезеңде ол жабық әкеліп қоятын ыдыстан бастап, ресми дастарқанның ең әсем орталық безендірілген бөлігіне айналды. Осы кезеңде, дастарқанға бірден барлық тағамды қою (француз стилінде қызмет көрсету) әдеті, тамақ уақытында жеке-жеке тағамдар беру (орыс стилінде қызмет көрсету) әдісімен ығыстырылды, әрбір тағам асханадан салтанатты түрде әкелінетін. Соуп, патшаның дастарқанынан қарапайым шаруаның дастарқанына дейін, көптеген тағамдардың бірінші тағамы болып қала берді, ал оның тарелкасындағы сорпалық турин ашылу рәсімін жүзеге асырды. Турин әдетте әсерлі болуға бейімделген; бір күміс турин сатылымындағы әлемдік рекордтық баға 1733 жылы париждік күмісші Томас Жермен жасаған күміс туринге жетті, ол 1996 жылдың 13 қарашасында Нью-Йорктегі Sotheby's аукционында сатылды: 10,287,500 АҚШ долларына, бұл бұрынғы рекордты үш есеге арттырды.
The tureen's prehistory may be traced to the use of the communal bowl, but during the reign of Louis XIV it was developed from a practical covered serving vessel into one of the most richly ornamented centerpieces of the formal apparatus of dining. This period also saw the old practice of dressing the dinner table with every dish at once (service à la française) superseded by the new practice of separate courses at meal time (service à la russe), each entrée entering from the kitchens with an air of ceremony. Soup remained the first course of most meals, from the king's table to the peasant's, and the soup tureen on its serving platter provided the opening ceremony. Tureens naturally tended towards the impressive; the world's record auction price fetched for a single piece of silver was achieved by a silver tureen made in 1733 by the Parisian silversmith Thomas Germain, sold at Sotheby's New York, 13 November 1996: at US$10,287,500, tripling the former record.
Күміс түрендер
XVII ғасырдағы француз күміс түрендерінің көпшілігі Людовик XIV-нің соңғы жылдарындағы соғыстарды қаржыландыру үшін балқытылып, қазірде тек суреттерде ғана көрініс береді. Осы кезеңдегі әсем күміс түрендер Александр Франсуа Депорт сияқты суретшілердің "күміс және аңдар натюрморттары" картиналарында, немесе Жан Батист Симеон Шарденнің (суретте) 1728 жылы салған, бірақ ғасырдың басындағы барокко стиліндегі күміс түрен суреті сияқты қарапайым натюрморттарда кездеседі.
Most seventeenth century French silver tureens were melted down to finance the wars of Louis' late years and may be glimpsed only in paintings. The ornate silver tureens of that period figure in buffets—still life of silver and game—by artists such as Alexandre François Desportes, or in more modest still life, such as the painting by Jean Baptiste Siméon Chardin (illustration), which is dated 1728 but depicts a silver tureen of Baroque form of the first decade of the century.
XVIII ғасыр
XVIII ғасырдың ортасында, кәдімгі табиғи нысандардың пішіндес түрлері, мысалы, кәбіс бас пішіндес түрлер танымал болды. Челси фарфор фабрикасы қоян пішіндес түрлер жасады: 1755 жылғы Челси сату каталогы "өмірдегідей үлкен қоян пішіндес әдемі турин" деп жарнамалады.
During the mid eighteenth century, tureens in appropriate naturalistic shapes, such as tureens in the form of a head of cabbage, were popular. The Chelsea porcelain manufactory produced tureens in the form of rabbits: a Chelsea sale catalogue of 1755 advertised a "Fine tureen in the form of a rabbit as big as life."
Экуэль және соусьерлер
Тұрандар шамамен алты адамға қызмет ету үшін ең ыңғайлы. XVIII ғасырдағы Францияда кішкентай табақтағы жеке қақпақталған ыдыс, негізінен жеке тұран, экуэль деп аталды (сондай-ақ, ағылшын тілінде ecuelle деп те аталады). Оны екі тұтқасынан көтеріп, тікелей ішіп алуға болатын. Бұл пішін басқа да мақсаттарда қолданылды; оны көбінесе жуыну жинақтарында кездестіруге болады, онда оның мақсаты белгісіз. Оның қазіргі ас үйдегі түрі – екі тұтқалы қаймақ сорпаға арналған ыдыс, сәйкес келетін табақта. Соусқа арналған кішкентай жабық ыдыс, соусьер деп аталады, ол кішкентай тұран пішіндес болуы мүмкін; оны табағымен біріктіріп жасау арқылы (суретте оң жақта) ұстауды жеңілдетуге және тамшыларды тоқтатуға болады.
Tureens are most practical for serving about six people. In eighteenth century France, a small individual covered standing bowl on a small platter, essentially an individual tureen, was called an écuelle (also anglicised to ecuelle). It could be lifted by its twin handles and drunk from directly. The shape was used for other purposes; it is often found in toilet services, where its purpose is uncertain. Its modern descendant in tableware is the two handled cream soup bowl on matching plate. A small covered dish for sauce, called a saucière, could also take the form of a small tureen; it might be integral with its platter (illustration right), for ease in handling and to contain drips.
Жинақтар
Джон Т. Дорранс, Кэмпбелл шұпасының отбасылық иелерінің мүшесі, 1966 жылдан бастап шұпа тағамдарын ұсынатын ыдыстардың ең ірі және толыққанды коллекциясын құрастырды, ол Генри Фрэнсис Дюпонт Винтертур мұражайына сыйға берілді.
John T. Dorrance, a member of the family owners of Campbell's Soup, assembled, starting in 1966, the largest representative collection of soup tureens, which has been donated to the Henry Francis DuPont Winterthur Museum.