Эдвард Москаль: Польшалық-американдық қоғам қайраткерінің өмірі мен қызметі

Кіріспе

Эдвард Москал (21 мамыр 1924 – 22 наурыз 2005) – Польша Ұлттық Альянсының (ПНА) және Польшалық Америкалық Конгрестің (ПАК) көп жылдық президенті болды.

Өмірбаян

Москаль поляк иммигранттарының, ресторан және қосымша қызметтермен айналысқан жұптың баласы ретінде дүниеге келді. Чикагодағы Сент-Джон Кантиус мектебі, поляк католик иммигранттарының балаларына білім беруге бағытталған, оның білімін дамытуға көмектесті. Ол сақтандыру брокері болды және 1942 жылы Ұлттық поляк альянсына (ПНА) қосылғанға дейін АҚШ армиясында үш жыл қызмет етті. Москаль 1988 жылы Польша Ұлттық Альянсының (ПНА) және Польшалық Америкалық Конгресінің (ПАК) президенті болып сайланды және қазынашы лауазымын тастады. ПНА-дағы 60 жылдан астамғы мансабы оны Папа Иоанн Павел II-мен жеке кездесуге, Польшаға бірнеше гуманитарлық сапарларға және АҚШ президенті Билл Клинтонның Варшава геттосы көтерілісінің мерейтойына арналған шараларда вице-президент Аль Горға сүйемелдеуге алып келді. Польша президенті Лех Валенса оған Польша Республикасының екінші жоғары азаматтық наградасын – Польша Республикасының Еңбегі үшін орденінің Жұлдызды Командирлік крестін табыс етті. Ол сонымен қатар Польшаның Краков қаласының құрметті азаматы атанды. 1997 жылы Познань университетінің медицина мектебі оған құрметті доктор атағын берді. Эдвард Москаль 2005 жылдың 22 наурызында Чикагода 80 жасында қайтыс болды. Ол қант диабетінен зардап шегіп, ұзақ аурудан кейін көз жұмды. Өлімге байланысты екі күндік жоралар мен діни қызмет кезінде, өмір бойы мүшесі болған Сент-Джон Кантиус шіркеуі 3000-нан астам адамның құрмет көрсеткенін хабарлады. Москаль ПАК-ты Вашингтондағы поляктарға бағытталған лоббилік қызметтен Варшавадағы белсенділікке өзгертіп, жаңа бағыт берді. Оның Израиль мен еврей лоббилеріне қатысты сын-пікірлері халықаралық назар ошағына айналды. Америкалық еврейлер конгресі (АЕК) Москалды антисемит деп айыптады. Премьер-министр Бузекке жолдаған хатында ол Владимир Бартошевскийді Еске алу комитетіне мүше етіп тағайындауды сынады (Бартошевский Аушвиц концлагерінде тұтқын болған). Хатында: «Құдайдың көмегімен сіз көктемге дейін ғана премьер-министр болып қаласыз» делінген. «Яһуди ұйымдарының тағы бір Трояндық аты» деген тақырыпта Москаль: «Кересті кім жұмысқа алды? Бұл еврейлердің талаптарына бойын билейтін, өзін кінәлі сезінетін құлдар емес пе?» деп сұрақ қойды. Ол сондай-ақ: «Олар палестиналықтарға өз балаларын өлтірмей, жақсы қарайтын болса жақсы болар еді. Израильдік оқтардан өз әкесі қорғаған жас палестиналықтың кейін осы «батырлардың» оқтарынан қаза табуы қорқынышты көрініс» деді. Бірнеше жылдан кейін ол поляк соғыс батыры Ян Новак Жезоранскийдің нацистермен байланысы болған деп болжағанда жаңалықтар беттеріне түсті. 2002 жылы Рахм Эммануэль Иллинойс штатының 5-ші округінен АҚШ Өкілдер палатасына сайлауға түскенде, Москаль поляк-американдық конгрессмен Дэн Ростенковскинің орнын алмастыруға тырысқанда, Иллинойс штатының бұрынғы өкілі Нэнси Казакты қолдады. Москаль Эммануэльді «біздің мұрамыз туралы ештеңе білмейтін миллионер-кілемше» деп атады. Москаль сонымен қатар Эммануэльдің Израильдің қос азаматтығына ие екенін және Израиль армиясында қызмет еткенін мәлімдеді. Москальдың бұл сөздері антисемиттік деп кеңінен айыпталды.

Moskal was born to a Polish immigrant couple who owned restaurant and catering businesses. Chicago's St. John Cantius School, which focused on the children of Polish Catholic immigrants, provided his education. He became an insurance broker and completed a three year tour in the U. S. Army before joining the PNA in 1942. Moskal was elected president of both Polish National Alliance (PNA) and Polish American Congress (PAC) in 1988, and left the position of treasurer. His 60 plus year career with PNA led him to a private meeting with Pope John Paul II, several humanitarian related trips to Poland, and an appointment by United States President Bill Clinton to accompany Vice President Al Gore at the Warsaw Ghetto Uprising anniversary ceremonies in Warsaw. Poland's President Lech Wałęsa awarded him the second highest civilian honor of the Republic of Poland, the Commander's Cross with Star of Order of Merit of the Republic of Poland. He was also made an honorary citizen of the city of Kraków, Poland. The title of Honorary Doctor was bestowed upon him by the University of Poznań Medical School in 1997. Edward Moskal died on March 22, 2005, aged 80, in Chicago. He suffered from diabetes, and succumbed to complications after a long period of illness. Over the 2 day Wake and Mass, the Church of St. John Cantius, where he was a lifetime member, reported that over 3000 people paid their respects. Moskal transformed the PAC from its Polish oriented lobbying active mostly in Washington to greater activity in Warsaw. His criticisms of Israel and the Jewish lobbying groups internationally became a focus of attention. The American Jewish Congress (AJC), called Moskal an anti Semite. In a letter to Prime Minister Buzek he criticized the nomination of Wladyslaw Bartoszewski as a member of the Remembrance Committee. (Bartoszewski was an inmate in Auschwitz). The letter ended: "It brings me comfort to think that, with God's help, you shall be prime minister only until the spring." Under the headline: "Another Trojan horse of Jewish organizations", Moskal reflected: "Who employs Kieres. Aren't these the lackeys who, feeling strange guilt, yield to Jewish demands " In the same statement he advises Jews: "It would be better if they treated Palestinians properly without killing their children. Terrible is the image of a young Palestinian protected by his own father against Israeli gunfire, moments later dead from the bullets of these 'heroes'." He made headlines a few years later when he speculated that Polish war hero Jan Nowak Jeziorański was a Nazi collaborator. In 2002, when Rahm Emanuel pursued the U. S. House seat in the 5th District of Illinois to replace Polish American congressman Dan Rostenkowski, Moskal supported former Illinois State Representative Nancy Kaszak. Moskal called Emanuel a "millionaire carpetbagger who knows nothing" about "our heritage". Moskal also charged that Emanuel had dual citizenship with Israel and had served in the Israeli Army. Moskal's comments were widely condemned as antisemitic.

Басқа іс-қимылдар

Ол 1996 жылы Пуласки (Казимиерж Пуласки) күнінде өткен шарада Иллинойс штатының бұрынғы губернаторы Джим Эдгарды сынап, сол кездегі штаттық білім беру министрі Джозеф А. Спагнолоны Польшада туған Американдық революцияның батыры Пуласки туралы білім беруді Иллинойс мектептеріне тапсырмағаны үшін қызметтен алуын талап етті. Кейіннен қайтыс болған синдикаттық жазушы Энн Ландерс «The New Yorker» журналында Рим папасы Иоанн Павел II-ді сипаттау үшін нәсілдік тұрғыдан кемсітетін сөз қолданғанда, Москал: «Папа туралы жақсы айтқаннан кейін оның үндемеуі керек еді» деді.