Объективизм, либертарианство және саяси идеологиялардың қақтығысы
Objectivism and libertarianism
Айн Рэндтің обьективизмі, либертариандық қозғалысқа әсері, агрессиясыздық принципінің этикалық негіздері. Саяси көзқарастар мен философиялық келіспеушіліктер.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Философиялық әрекеттесулер
Philosophical interactions
Айн Рэндтің объективизм философиясы оңшыл либертариандық қозғалысқа, әсіресе Америка Құрама Штаттарындағы либертариандыққа елеулі әсер етіп келеді және осы күнгі күнге дейін әсерін жойған жоқ. Көптеген оңшыл либертариандар өздерінің саяси көзқарастарын объективизмнің кейбір қағидаларын пайдаланып түсіндіреді.
Ayn Rand's philosophy of Objectivism has been, and continues to be, a major influence on the right libertarian movement, particularly libertarianism in the United States. Many right libertarians justify their political views using aspects of Objectivism.
Агрессия
Кейбір оң либертариандар, Мюррей Ротбард пен Уолтер Блок сияқты, агрессиясыздық принципінің ажыратылмас ұғым екенін жақтайды: ол кез келген этикалық философияның логикалық салдары емес, керісінше, кез келген аксиома сияқты өзінен-өзі түсінікті. Рэнд еркіндіктің ізгілікке жетелеудің алғышарты екенін айтты, бірақ оның агрессиясыздық принципі бұрынғы білім мен құндылықтардың күрделі жиынтығынан туындайды деп есептеді. Сондықтан, объективистер осы принципти "агрессиясыздық принципі" деп атайды, ал Ротбардтың пікірімен келісетін либертариандар оны "агрессиясыздық аксиомасы" деп атайды. Ротбард және басқа да анархо-капиталистер үкіметтің жұмыс істеуі үшін міндетті түрде ерікті емес салық жинау қажет екенін, ал тарихтағы барлық белгілі жағдайларда мемлекет күшпен құрылғанын, әлеуметтік келісімшарт арқылы емес екенін мәлімдейді. Осы себепті, олар объективистер қолдайтын "түнгі күзетші" мемлекетін құру мен сақтауды агрессиясыздық принципін бұзу деп санайды. Ал Рэнд үкіметтің принципті түрде ерікті жолмен қаржыландырылуы мүмкін деп сенді. Ерікті қаржыландыруға қарамастан, кейбір либертариандар үкіметтің белгілі бір аумаққа монополия құру арқылы жеке құқықтарды бұзуы (агрессия жасауы) мүмкін екенін айтады.
Some right libertarians, including Murray Rothbard and Walter Block, hold the view that the non aggression principle is an irreducible concept: it is not the logical result of any given ethical philosophy, but rather is self evident as any other axiom is. Rand argued that liberty was a precondition of virtuous conduct, but that her non aggression principle itself derived from a complex set of previous knowledge and values. For this reason, Objectivists refer to the non aggression principle as such while libertarians who agree with Rothbard's argument call it "the non aggression axiom". Rothbard and other anarcho capitalists hold that government requires non voluntary taxation to function and that in all known historical cases, the state was established by force rather than social contract. Thus, they consider the establishment and maintenance of the night watchman state supported by Objectivists to be in violation of the non aggression principle. On the other hand, Rand believed that government can in principle be funded through voluntary means. Voluntary financing notwithstanding, some libertarians consider that a government would by definition still violate individual rights (commit aggression) by enforcing a monopoly over a given territory.
Объективизмнің "примитивті" қабылдамау
Өзінің "Базар құдайы: Айн Рэнд және американдық оңшылдар" атты өмірбаянында Дженифер Бернс Рэндтің "Американың жергілікті халқы жабайылар еді" деген пікірі, сондай-ақ оның салдарынан "Еуропалық отарлаушылардың олардың жерін тартып алуға құқығы болды, себебі жергілікті тайпалар жеке құқықтарды мойындамады" деген ұстанымы "әсіресе либертариандарды қатты ашуға" себеп болды. Бернс сонымен қатар Рэндтің "Палестиналықтардың ешқандай құқығы жоқ және варварлықпен басқарылатын аймақтағы өркениеттің жалғыз бекінісі Израильді қолдау – моральдық міндет" деген пікірі либертариандар арасында да көп дау тудырғанын айтады, ал сол кезде либертариандар Рэндтің жанкүйерлерінің көп бөлігін құрастырған. Оңшыл либертариандық Като институтының көптеген ғалымдары Иранға қарсы әскери араласуға қарсы болды, ал Объективист Айн Рэнд институты Иранда күшпен араласуды қолдады.
In her biography Goddess of the Market: Ayn Rand and the American Right, Jennifer Burns notes how Rand's position that "Native Americans were savages" and that as a result "European colonists had a right to seize their land because native tribes did not recognize individual rights" was one of the views that "particularly outraged libertarians". Burns also notes how Rand's position that "Palestinians had no rights and that it was moral to support Israel, the sole outpost of civilization in a region ruled by barbarism" was also a controversial position amongst libertarians, who at the time were a large portion of Rand's fan base. Most scholars of the right libertarian Cato Institute have opposed military intervention against Iran, while the Objectivist Ayn Rand Institute has supported forceful intervention in Iran.
Рэндтің либертариандыққа әсері
АҚШ Либертариандық партиясының президенттікке алғашқы үміткері Джон Хосперс Рэндтің өзінің саяси нанымдарын қалыптастыруда маңызды күш болғанын айтты. Америкалық либертариандық ой-санау орталығы – Като институтының атқарушы вице-президенті Дэвид Боаз Рэндтің еңбегін «либертариандық дәстүрге толық сәйкес» деп сипаттады, сондай-ақ кейбір либертариандарды «оның ұстанымдарының қаталдығы және оның жақтастарының табынушылығы» алаңдатып отырғанын жеткізді. Мильтон Фридман Рэндті «үлкен пайда келтірген, бірақ мүлдем төзімсіз және догматикалық адам» деп сипаттады. Бір Рэндтің өмірбаянын жазушы Мюррей Ротбардтың «негізінен [Рэндтің] барлық философиясымен келісетінін» және оның «табиғи құқықтар теориясына сендіргені» Рэнд болғанын айтқан сөзін келтірді. Кейіннен Ротбард Рэндтің қатал сыншысына айналып, «Айн Рэнд культінің социологиясы» атты еңбегінде былай деп жазды:
United States Libertarian Party's first candidate for President John Hospers credited Rand as a major force in shaping his own political beliefs. David Boaz, executive vice president of the Cato Institute, an American libertarian think tank, described Rand's work as "squarely within the libertarian tradition" and that some libertarians are put off by "the starkness of her presentation and by her cult following". Milton Friedman described Rand as "an utterly intolerant and dogmatic person who did a great deal of good". One Rand biographer quoted Murray Rothbard as saying that he was "in agreement basically with all [Rand's] philosophy" and that it was Rand who had "convinced him of the theory of natural rights". Rothbard would later become a particularly harsh critic of Rand, writing in The Sociology of the Ayn Rand Cult:
[Объективистік] қозғалыстың тарихынан либертариандарға арналған маңызды сабақ – бұл «Мұнда да болуы мүмкін», яғни либертариандар, ақылға және жеке тұлғаға берілгендігіне қарамастан, басқа идеологиялық және діни қозғалыстарда кең таралған мистикалық және тоталитарлық культтан қорғалмайды. Бір рет вирусты жұқтырған либертариандар енді иммунитетте болатынына үміт артамыз. Кейбір Объективистер Объективизмнің Рэндтің философиялық мәселелердегі жеке пікірлерімен ғана шектелмейтінін, либертариандық қозғалыспен бірлесіп жұмыс істеуге және онымен сәйкестендіруге дайын екенін айтады. Бұл ұстанымды ең анық Дэвид Келли (объективистер мен либертариандар арасындағы қарым-қатынас мәселесіне байланысты Айн Рэнд институтынан бөлінген), Крис Скиабарра, Барбара Бранден (Натаниел Бранденнің бұрынғы әйелі) және басқалар қолдайды. Келлидің «Атлас» қоғамы «ашық объективистер» мен либертариандық қозғалыстың арасындағы жақын қарым-қатынасты құруға баса назар аударды.
The major lesson of the history of the [Objectivist] movement to libertarians is that It Can Happen Here, that libertarians, despite explicit devotion to reason and individuality, are not exempt from the mystical and totalitarian cultism that pervades other ideological as well as religious movements. Hopefully, libertarians, once bitten by the virus, may now prove immune. Some Objectivists have argued that Objectivism is not limited to Rand's own positions on philosophical issues and are willing to work with and identify with the libertarian movement. This stance is most clearly identified with David Kelley (who separated from the Ayn Rand Institute because of disagreements over the relationship between Objectivists and libertarians), Chris Sciabarra, Barbara Branden (Nathaniel Branden's former wife) and others. Kelley's Atlas Society has focused on building a closer relationship between "open Objectivists" and the libertarian movement.