Кіріспе
Млжет (; Мелита, ) – Хорватияның Далмация аймағындағы Адриатика теңізіндегі ірі аралдардың ең оңтүстік және ең шығыс бөлігі. Ұлттық саябақ аралдың батыс бөлігін, Великий көлді, Мало көлді, Солин шығанағын және Млжет мүйісінен 500 метр енді теңіз жолағын, жалпы 54 км² аумақты қамтиды. Саябақтың орталық бөліктері – Великий көл (Сент-Мария аралымен бірге), Мало көл және Говеджари, Полаче және Помена ауылдары.
Mljet (; Melita, ) is the southernmost and easternmost of the larger Adriatic islands of the Dalmatia region of Croatia. The National Park includes the western part of the island, Veliko jezero, Malo jezero, Soline Bay and a sea belt 500 metres wide from the most prominent cape of Mljet covering an area of 54 km2. The central parts of the park are Veliko jezero with the Isle of St. Mary, Malo jezero and the villages of Goveđari, Polače, and Pomena.
Халық саны
2011 жылғы халық санауы бойынша Млеттің халқы 1088 адамды құрайды.
Тарих
Млжетті ежелгі грек-рим географтары ашқан, олар алғашқы жазбалар мен сипаттамаларды жазған. Арал алғаш рет б.з.д. 6 ғасырда Кариандалық Скилакс сипаттаған; басқалары Псевдо Скилакстың «Перипл» мәтінін артық көреді. Екі мәтінде де ол Мелит деп аталады және Родос Аполлонийі оны қолдайды. Агатамер мен Плиний Үлкені аралды Мелита деп атайды (немесе Мальтаға Луций Верус: Оппианға қараңыз). Млжетті Византия императоры Константин VII Порфирогенит 950 жылы «Империяны басқару туралы» еңбегінде Нарентиндер иелігіндегі аралдардың бірі ретінде атаған. Арал олардың және Заклумияның арасында жиі дау тудыратын. Ежелгі гректер аралды «Мелита» немесе «бал» деп атаған, ол ғасырлар бойы славян тілінде Млжет атауына айналды. Млжетті киелі Пауылдың кеме апатына ұшыраған жері («Апостолдардың істері» 27:39–28:11) деп есептеу 10-ғасырда Шығыс Рим императоры Константин Порфирогенитпен алғаш айтылды. Пауылдың кеме апаты әдетте Жерорта теңізіндегі Мальта аралында болған. Млжет пен Мальта грек және римдік дереккөздерде бірдей атауға ие болды; «Апостолдардың істері» 28:3–5-тегі жылан туралы айтылған сөз Млжетке жақын деп есептелді (Млжет пен Мальтада жыландар бар, бірақ тек біріншісінде ғана улы жылан мекендейді). Екі аралда да әулие есімімен аталған порты бар. 1151 жылы Пульсанодан (Апулия) келген бенедиктиндер Италиядағы Монте Гарганодан келіп, аралдың феодалдық иелері болды. Олар Сутмихольская шығанағына қонды және 1187–1198 жылдары Сербияның Войислављевић әулетінің князі Деса олар үшін Ұлы көлдегі (Велико Езеро) аралдағы Киелі Мария шіркеуін және монастырын салдырып, сыйлады. Аралдың солтүстік-батыс жағында орналасқан. 1198 жылы папа Иннокентий III шіркеуді қасиеттеу туралы құжат шығарды. 1345 жылы бенедиктиндер Млжеттегі билігінен бас тартып, жердің үштен бір бөлігін ғана сақтап қалды. Аралда заң мен Бабино Польеде муниципалитет құрылды. 1410 жылы ол Рагуза республикасына ресми түрде қосылды. Бенедиктиндермен жасалған келісімге сәйкес, муниципалитет жыл сайын 300 перпер төлеуге міндетті болды. 16 ғасырда монастырь Млжет қауымының (Congregatio Melitensis немесе Melitana) орталығы болды, ол Рагуза республикасы аумағындағы барлық бенедиктиндер монастырларын біріктірді. Қауымның алғашқы президенті Млжет монастырының абысы және әйгілі ақын Мавро Ветранович болды. Тағы бір ұлы ақын – 18 ғасырдағы абат Игнат Джурджевич. Уақыт өте келе Млжеттегі бенедиктиндер монастыры маңыздылығын жоғалтты, ал Млжет қауымының орталығы Рагузаға жақын Свети Яковқа көшті. 1809 жылы Наполеон билігінде Млжет монастыры таратылды. Аустрия аралды басып алғаннан кейін, ғимаратқа орман шаруашылығы кеңсесі орналастырылды. Әлемдік соғыстар арасында ғимарат Рагуза (Дубровник) епископтығына тиесілі болды. 1960 жылы ол қонақ үйге айналды, ал 1998 жылы епископтыққа қайтарылды. Аралдың экологиялық зиянға ұшырау тарихы ұзақ. Көлік мәселесін жеңілдету үшін монахтар Ұлы көлден оңтүстік жағалауға арна қазып, екі тұщы сулы көлді де теңіз сулы көлге айналдырды. Екінші оқиға маңгустарға қатысты. Кішкентай үнді маңгустары 20 ғасырдың басында аралға улы жыландар санын азайту үшін әкелінді (арал мүлдем басып алынған сияқты). Маңгустар бұл міндетті орындағанмен, аралдың барлық құстарын да жоқ етті. Бүгінде аралда құс түрлері, мысалы, қарғалар аз. Маңгустар үй құстарына қауіп төндіреді, сондай-ақ жүзімдіктер мен жеміс бақшаларына зиян келтіреді.
Mljet has been regarded as the "Melita" on which Saint Paul was shipwrecked (Acts of the Apostles 27:39–28:11), this view being first expounded in the 10th century, by Eastern Roman Emperor Constantine Porphyrogenitus. Saint Paul's shipwreck is generally placed on the Mediterranean island of Malta. Mljet and Malta had the same name in the Greek and Roman sources; the mention of a viper in Acts 28:3–5 was thought to be in favour of Mljet (there are snakes on both Mljet and Malta but only the former is home to a venomous snake). A harbour named after the Saint exists on both islands. The Benedictines from Pulsano in Apulia became the feudal lords of the island in 1151, having come from Monte Gargano in Italy. They came ashore in the Sutmiholjska cove and in 1187–1198 the Serbian Prince Desa of the House of Vojislavljević built and donated to them the Church and Monastery of Saint Mary on the islet in the Big Lake (Veliko Jezero) towards the north west end of the island. Pope Innocent III issued a document consecrating the church in 1198. The Benedictines renounced their rule over Mljet in 1345, keeping only a third of the land. The island got a statute and a municipality in Babino Polje. It was formally annexed by the Republic of Ragusa in 1410. According to the Contract with the Benedictines, the municipality had to pay 300 perpers each year. In the 16th century, the monastery was the center of the Mljet Congregation (Congregatio Melitensis or Melitana), gathering all the monasteries of Benedictine monks in the area of the Republic of Ragusa. The first president of the Congregation was Mavro Vetranović, the abbot of the Mljet monastery and the famous poet. Another great poet was abbot there—Ignjat Đurđević in the 18th century. As time went by, the Benedictine monastery on Mljet lost its importance, while the seat of the Mljet Congregation moved to Sveti Jakov near Ragusa. In 1809, during the rule of Napoleon, the Mljet monastery was disbanded. When Austria took over the island, it placed the forestry office in the building. Between the world wars, the building was owned by the Ragusa (Dubrovnik) Bishopric. In 1960 it became a hotel, and in 1998 it was returned to the bishopric. The island has a long history of eco damage. In order to ease their transport problems, the monks dug a channel to the south coast, from the lake Veliko Jezero, thus turning both fresh water lakes into seawater based ones. The second incident involves mongooses. Small Indian mongooses were introduced onto the island in the early 20th century in order to reduce the venomous snake population (the island was apparently completely overrun). Whilst the mongooses completed this task, they also disposed of pretty much all the birdlife of the island. To this day, the island is notably short of hedgerow birds, such as sparrows. Mongooses are a hazard for domestic poultry, and are also known to cause damage in vineyards and orchards.
География
Млет Пелешац түбегінің оңтүстігінде орналасқан, одан Млет каналы арқылы бөлінген. Оның ұзындығы – ; орташа ені – . Арал жанартаулық шығу тегіне жатады, көптеген шатқалдар мен тіршіксіз кеңістіктері бар, олардың ең ұзыны – Бабино Полье, аралдың солтүстігі мен оңтүстігін байланыстырады. Солтүстіктегі басты порты – Полаче порты, туристік паромдар тоқтайтын орын. Млет аралының солтүстік-батыс бөлігінде бір қонақ үй орналасқан – «Одисей» (грек тілінен Одиссей). Аралдың солтүстік-батыс бөлігінде ішкі көл және оның ішіндегі кішкентай арал бар. 1960 жылдың 12 қарашасынан бастап ұлттық парк мәртебесіне ие. Аралдың 84%-дан астамы орманмен жабылған. Аралдың геологиялық құрылымын әктас және доломиттан тұратын қырлар, тізбектер және беткейлер құрайды. Млет аралындағы кейбір ойыстар теңіз деңгейінен төмен жатыр және уақытша тұзды көлдерді – блатина («балшық көлдер») немесе слатина («тұз көлдері») құрайды. Климаты Жерорта теңізі типіне жатады; қаңтар айындағы орташа ауа температурасы 9°C (48°F), ал шілдеде шамамен 24°C (75°F). Жауын-шашын мөлшері (көбінесе қазан және сәуір аралығында жауады) жылына 35-тен 45 дюймге дейін жетеді, ең көп жауын-шашын төбелерге түседі.
Көлік
Мьлет аралында әуежай жоқ. Материктегі Дубровник әуежайы аралдың басты халықаралық байланысын қамтамасыз етеді. Мьлет Пелешац түбегі және Дубровникпен паром қатынасында. Аралға тасымалдау Jadrolinija паром қызметі арқылы жүзеге асырылады. Аралдың негізгі порты – Собра, Дубровник Груж және Стонмен автомобиль паром арқылы байланысады. Екі түрлі паром бар: автомобиль тасымалдайтын паром және жылдам катамаран (Дубровникке сәйкесінше 2,5 сағат және 90 минут). Аралдың барлық бөлігін бойлай екі жолақты асфальтталған жол салынған. Мьлеттегі автобустар күніне бір немесе екі рет қана жүреді.