Кіріспе

Американың мавр ғылым ғибадатханасының негізін қалаушы (1886–1929)

Нобель Дрю Али, мүмкін Тимоти Дрю немесе Томас Дрю ретінде туылған (8 қаңтар 1886 – 20 шілде 1929), 20-ғасырдың басында Американың мавр ғылым ғибадатханасы деген бас атпен біріккен бірқатар ұйымдарды құрған американдық діни көшбасшы болды, оның ішінде: Канаан ғибадатханасы (1913–1916), мавр діни және ұлттық қозғалысы (1916–1925), мавр ғылым ғибадатханасы (1925–1928) және Американың мавр ғылым ғибадатханасы (1928 жылдан бастап). Басқа мавр ғылым ғибадатханасының жетекшісі өлтірілгеннен кейін Дрю Али тұтқындалды (бірақ ешқашан айыпталмады) және түрмеге қамалды; ол босатылғаннан кейін көп ұзамай, 1929 жылдың 20 шілдесінде қайтыс болды. Дәстүр бойынша Дрю Али АҚШ тарихында алғашқы ресми мемлекеттік тіркелген ислам ұйымын құрды және Америкада туған алғашқы ислам діни көшбасшысы болды деп есептеледі.

Ерте өмір

Дрю Алидің ерте өмірінің бірнеше егжей-тегжейі белгісіз, себебі оның сенімді жақтастары шын мәліметтерді аңызбен араластырды. Ол 1886 жылдың 8 қаңтарында Солтүстік Каролинада туған деп саналады. Оның тегі мен тәрбиесі туралы мәліметтер қарама-қайшы: бірі ол Чероки тайпасында туған екі құлдың жетім баласы болған десе, екіншісі оны Джон А. Дрю Куитман, Чероки (Кохари) ұлтының әскери және саяси жетекшісі, және Элиза Тернер Куитман, толыққанды Вашитав Туника анасының ұлы деп сипаттайды. Мори Ғылым ғибадатханасының мүшелері арасында кең таралған нұсқа бойынша, Дрюді қатыгез тәтесі тәрбиелеген, бірде оны пешке лақтырған. Мақалада жаңа жинақталған деректер, соның ішінде халық санағы, газет хабарламалары, газет мақалалары, Бірінші дүниежүзілік соғысқа шақыру қағазы және көше каталогы жазбалары, Нобель Дрю Алиді «Томас Дрюмен» байланыстырады, ол «Тимоти Дрюмен» бір күні туған, бірақ Вирджиниядан шыққан. Дрю Али «Жеті шеңбер» Құранының соңғы төрт тарауын өзі жазды. Онда ол былай деп жазды: «Солтүстік Американың Азия ұлтының құлдыраған ұлдары мен қыздары жек көрудің орнына сүйіспеуді үйренуі керек; және өздерінің жоғары және төмен жағын білуі керек. Бұл – Меккедегі Құранның барлық мористік американдықтарды оқыту және тәрбиелеу үшін бірігуі. Цивилизацияның кілті Азия ұлттарының қолында болды және бар. Мористіктер, ежелгі моабиттіктер және Мекке қасиетті қаласын құрушылар. Дрю Али осы материалды пайдаланып, Иса мен оның ізбасарларының азиялықтар екенін мәлімдеді. («Азиялық» терминін Дрю Али барлық қара және зәйтүн терілі адамдарға қолданды); ол ақ адамдарды еуропалықтар деп атады, бірақ MSTA-ның бір бөлігі болған ақ адамдарды «парсылар» немесе «кельттер» деп атады. Ол барлық азиялықтардың одақтас болуын ұсынды. Дрю Али африкалық американдықтардың барлығы моабиттіктер екеніне сенді, олардың ежелгі моабиттіктерден тарағанын айтты (оларды Моабка емес, Солтүстік-Батыс Африкаға жатқызып сипаттады). Ол ислам мен оның ілімдері олардың жердегі құтқарылуына көбірек пайдалы екенін және олардың «нағыз табиғаты» олардан «жасырылғанын» мәлімдеді. Дрю Али «мористік американдықтарды» жақсы азаматтар болуға шақыра бастағанда, ол «Пайғамбардың халықтарға арналған құдайлық ескертуі» сияқты сөздер айтты, онда оларды «қара», «түсті» және «негр» сияқты қорлаушы атаулардан бас тартуға шақырды. Ол өз көзқарастарымен халықты дүр сілкіндіргеннен кейін қаладан кетіп қалды. Дрю Али мен оның ізбасарлары Филадельфия, Вашингтон (Колумбия округі) және Детройт қалаларында қауымдар құрды. Соңында, 1925 жылы Дрю Али Чикагоға қоныс аударды, ол Орта Батыс «исламға жақынырақ» екенін айтты. Келесі жылы ол 9-шы ғибадатхананы ресми тіркеді. Ол жерде ізбасарларына қарсылық көрсетпеуді, керісінше, өз халқының құрметін арттыруға үйретті. Осылайша, олар өз жеке тұлғалық көзқарастарына сәйкес мәдени өзіндік ерекшеліктерін дамытып, Америка Құрама Штаттарында өз орнын табуға тырыса алады. 1920-ші жылдардың соңында журналистердің бағалауынша, Мористік Ғылым ғибадатханасының Орта Батыс және Оңтүстіктегі 17 ғибадатханада 35 000 мүшесі болды. Ғибадатхана сақшылары қара фез киетін. Әрбір ғибадатхананың басшысы Ұлы шейх немесе губернатор деп аталды. Дрю Алидің бірнеше әйелі болған. «The Chicago Defender» газетінің хабарлауынша, ол ерікпен үйленуге және ажырасуға құқылы екенін мәлімдеді. Мористік ғылым қозғалысы Чикаго полициясы тарапынан зерттелді және бақыланды. Дрю Али 1929 жылы Иллинойс губернаторы Луис Линкольн Эммерсонның инаугурациясына қатысты. «Чикаго Defender» газетінде оның сапары «Чикагоның көптеген көрнекті азаматтарымен сұхбаттасуды» қамтитыны айтылды, олар оны барлық жағынан құттықтады. Халқының және мүшелерінің өсуімен Чикаго Мористік ғылым қозғалысының орталығы ретінде бекітілді.

Ішкі бөліну және кісі өлтіру

1929 жылдың басында қаржы мәселесіне байланысты туған жанжалдан кейін Чикаго Temple No. 1 ғибадатханасының басқарушысы Клод Грин Бей Американың Мавр Ғылым Ғибадатханасынан бөлініп шықты. Ол өзін Ұлы Шейх деп жариялап, бірқатар мүшелерін өзімен бірге алып кетті. 15 наурызда Грин Бей Чикагодағы Индиана даңғылындағы Мавр Ғылым Ғибадатханасының Біріккен залында пышақтан қаза тапты. Дрю Али сол кезде қаладан тыс болды, себебі ол Грин Бейдің төңкеріс талпынысын қолдаған бұрынғы Жоғарғы Бас Губернатор Ломакс Беймен (профессор Езальдин Мұхаммед) айналысып жатқан. Дрю Али Чикагоға оралғанда, полиция оны және қауымның басқа да мүшелерін кісі өлтіруге қатысқан деген күдікпен қамауға алды. Дрю Алиге сол кезде айып тағылмады.

Өлім

Полиция босатқаннан кейін көп ұзамай, Дрю Али 1929 жылғы 20 шілдеде Чикагодағы үйінде 43 жасында қайтыс болды. Оның қайтыс болу себебі нақты белгісіз болғанымен, өлім куәлігінде Нобель Дрю Али "туберкулезді бронхопневмониядан" көз жұмғаны көрсетілген. Кейбіреулер пневмониядан деп есептеді. Бір моор "Чикаго Дефендерге" былай деді: "Пайғамбар ауырмаған, оның миссиясы аяқталды, ол ізбасарларының бірінің құшағына басын қойып, көз жұмды". Оның жаназасы 1929 жылғы 25 шілдеде өтті, оған жүздеген адам қатысты. Қызметтер Чикагодағы Пифиан ғибадатханасында өтті, содан кейін жақын маңдағы Алсиптегі Бёрр Ок зиратында жерленді. Дрю Алидің қайтысы оның орнын басуға ниет білдірген көптеген үміткерлерді шығарды. Эдвард Мили Эл Дрю Алидің өзі оны мұрагері деп жариялағанын айтса, Дрю Алидің жүргізушісі Джон Гивенс Эл өзі Дрю Алидің қайта туғаны екенін мәлімдеді. Алайда, Американың Маври ғылым ғибадатханасының басшылары Чарльз Киркман Бейді Дрю Алидің мұрагері деп жариялады және оны Бас кеңесші деп тағайындады. Бірақ, оның тарихының дұрыс жазылмауы және түсініксіздігіне байланысты, ғалымдар бұл мәлімдемеге күмәнді қарады. Дрю Али қайтыс болғаннан кейін, ол өзінің қайта тірілген Пайғамбар екенін мәлімдеді. Оның басшылығы кеңінен қабылданбаған соң, ол Маври ғылым ғибадатханасынан бөлініп, Детройтке көшіп, Ислам Ұлысын құрды. Ислам Ұлысының басшылары 2014 жылғы 26 ақпанға дейін Американың Маври ғылым ғибадатханасымен тарихи байланыстарын жоққа шығарды, сол күні Луис Фарахан Нобель Дрю Алидің Ислам Ұлысына қосқан үлесін мойындады. 1986 жылы Марокконың АҚШ-тағы елшісі Дрю Али арқылы Маври ғылым ғибадатханасының Мароккомен ислами байланысын ресми түрде мойындады.