Кіріспе
Лернер индексі – 1934 жылы ресейлік тегі бар британдық экономист Абба Лернер ресми түрде ұсынған фирманың нарықтағы үстемдігін өлшеу шарасы.
The Lerner index, formalized in 1934 by British economist of Russian origin Abba Lerner, is a measure of a firm's market power.
Нарықтық билік пен пайда
Нарықтық күштің өзі жоғары пайданы қамтамасыз етпейді, себебі пайда орташа шығындар мен баға арақатынасына байланысты. Бір фирма екінші фирмадан нарықта күштірек болуы мүмкін, бірақ одан аз пайда табуы да ғажап емес. Мысалы, бір аймақта жұмыс істейтін әдеттегі супермаркет пен шағын дүкенді салыстырайық. Супермаркеттердегі маржа әдетте 15-20% құрайды, ал шағын дүкендерде 25-30%. Бұл супермаркеттердің күшті бәсекелестік ортада жұмыс істеуімен байланысты – олар көптеген клиенттерді тарту үшін тартымды баға ұсынуға тиіс, себебі басқа да сауда орындары бір уақытта жұмыс істейді. Шағын дүкендер супермаркеттерге қарағанда жоғары баға белгілейді, өйткені олардың кейбір клиенттері таңдаудың аз болуына байланысты немесе шағын сатып алу үшін басқа нұсқаларды іздеуге ыңғайсыздау. Мұндай дүкендерге келушілердің саны супермаркеттерге қарағанда бағаға азырақ тәуелді (сұраныс серпімділігі төмен). Лернер коэффициенті бойынша, шағын дүкендер монополиялық күшке ие, себебі олар бірдей өнімге жоғары маржа қосады. Бірақ сонымен бірге, мұндай дүкендер әдетте супермаркеттен әлдеқайда аз пайда табады, себебі олардың сату көлемі кішкентай, ал орташа бірлік құны жоғары.
Чех кредиттік нарығының Лернер индексі
+ Чехияның несие нарығының Лернер индексі Жыл Орташа Медиана 2000 0.4438 0.5486 2001 0.5598 0.5455 2002 0.5723 0.5530 2003 0.6165 0.6089 2004 0.5430 0.5371 2005 0.5980 0.6163 2006 0.5673 0.5457 2007 0.5650 0.5739 2008 0.5109 0.5029 2009 0.3921 0.3289 2010 0.6742 0.6582 2000–2005 жылдар аралығында несие нарығы үшін есептелген Лернер индексі сәл өсті. Бұл бәсекелестіктің аздап төмендеуін көрсетеді. Содан кейін, 2006–2009 жылдары Лернер индексі төмендеді. 2010 жылы Лернер индексі айтарлықтай жоғарылады. Толық үлгі бойынша есептелген Лернер индексінің орташа мәні 53,58% құрайды, бұл Чехияның несие нарығында монополияның немесе толық бәсекелестіктің болмауын көрсетеді.
During the period 2000–2005 the Lerner index computed for the credit market slightly increased. It means that there was a slight decrease in competition. Then, during 2006–2009, there was a decrease in the Lernex index. In 2010 the Lerner index significantly increased. The mean of the Lerner index computed for the full sample is 53.58 %, which do not confirm either monopoly or perfect competition in the credit market of Czech Republic.
Чехия депозиттік нарығының Лернер индексі
+ Чехия депозиттік нарығының Лернер индексі
Жыл Орташа Медиана
2000 0.5905 0.6898
2001 0.6864 0.6959
2002 0.6930 0.6692
2003 0.7170 0.7204
2004 0.6595 0.6482
2005 0.6955 0.7100
2006 0.6718 0.6806
2007 0.6696 0.6776
2008 0.6255 0.6328
2009 0.5266 0.4880
2010 0.7642 0.7355
Бұл кесте Чехиядағы депозиттік нарықтағы нарықтық күшін бағалауды көрсетеді. 2005–2009 жылдар аралығында депозиттік нарық үшін есептелген Лернер индексі сәл төмендеді, яғни бәсекелестік сәл артқандығын білдіреді. 2010 жылы Лернер индексінің өсуі байқалды, бұл бәсекелестіктің төмендеуіне нұсқайды. Дегенмен, шамамен 10 жыл ішінде Лернер индексінің мәні айтарлықтай өзгерген жоқ.
This table represents the estimation of the market power in the deposit market in Czech Republic. During the period 2005–2009 the Lerner index computed for the deposit market slightly decrease, which means a slight increase in competition. In 2010, there was an increase in the Lerner index. It signals a decrease in competition. However, the value of Lerner index haven't changed significantly in estimated 10 years.