Кіріспе

Лернер индексі – 1934 жылы ресейлік тегі бар британдық экономист Абба Лернер ресми түрде ұсынған фирманың нарықтағы үстемдігін өлшеу шарасы.

Нарықтық билік пен пайда

Нарықтық күштің өзі жоғары пайданы қамтамасыз етпейді, себебі пайда орташа шығындар мен баға арақатынасына байланысты. Бір фирма екінші фирмадан нарықта күштірек болуы мүмкін, бірақ одан аз пайда табуы да ғажап емес. Мысалы, бір аймақта жұмыс істейтін әдеттегі супермаркет пен шағын дүкенді салыстырайық. Супермаркеттердегі маржа әдетте 15-20% құрайды, ал шағын дүкендерде 25-30%. Бұл супермаркеттердің күшті бәсекелестік ортада жұмыс істеуімен байланысты – олар көптеген клиенттерді тарту үшін тартымды баға ұсынуға тиіс, себебі басқа да сауда орындары бір уақытта жұмыс істейді. Шағын дүкендер супермаркеттерге қарағанда жоғары баға белгілейді, өйткені олардың кейбір клиенттері таңдаудың аз болуына байланысты немесе шағын сатып алу үшін басқа нұсқаларды іздеуге ыңғайсыздау. Мұндай дүкендерге келушілердің саны супермаркеттерге қарағанда бағаға азырақ тәуелді (сұраныс серпімділігі төмен). Лернер коэффициенті бойынша, шағын дүкендер монополиялық күшке ие, себебі олар бірдей өнімге жоғары маржа қосады. Бірақ сонымен бірге, мұндай дүкендер әдетте супермаркеттен әлдеқайда аз пайда табады, себебі олардың сату көлемі кішкентай, ал орташа бірлік құны жоғары.

Чех кредиттік нарығының Лернер индексі

+ Чехияның несие нарығының Лернер индексі Жыл Орташа Медиана 2000 0.4438 0.5486 2001 0.5598 0.5455 2002 0.5723 0.5530 2003 0.6165 0.6089 2004 0.5430 0.5371 2005 0.5980 0.6163 2006 0.5673 0.5457 2007 0.5650 0.5739 2008 0.5109 0.5029 2009 0.3921 0.3289 2010 0.6742 0.6582 2000–2005 жылдар аралығында несие нарығы үшін есептелген Лернер индексі сәл өсті. Бұл бәсекелестіктің аздап төмендеуін көрсетеді. Содан кейін, 2006–2009 жылдары Лернер индексі төмендеді. 2010 жылы Лернер индексі айтарлықтай жоғарылады. Толық үлгі бойынша есептелген Лернер индексінің орташа мәні 53,58% құрайды, бұл Чехияның несие нарығында монополияның немесе толық бәсекелестіктің болмауын көрсетеді.

Чехия депозиттік нарығының Лернер индексі

+ Чехия депозиттік нарығының Лернер индексі
Жыл Орташа Медиана
2000 0.5905 0.6898
2001 0.6864 0.6959
2002 0.6930 0.6692
2003 0.7170 0.7204
2004 0.6595 0.6482
2005 0.6955 0.7100
2006 0.6718 0.6806
2007 0.6696 0.6776
2008 0.6255 0.6328
2009 0.5266 0.4880
2010 0.7642 0.7355
Бұл кесте Чехиядағы депозиттік нарықтағы нарықтық күшін бағалауды көрсетеді. 2005–2009 жылдар аралығында депозиттік нарық үшін есептелген Лернер индексі сәл төмендеді, яғни бәсекелестік сәл артқандығын білдіреді. 2010 жылы Лернер индексінің өсуі байқалды, бұл бәсекелестіктің төмендеуіне нұсқайды. Дегенмен, шамамен 10 жыл ішінде Лернер индексінің мәні айтарлықтай өзгерген жоқ.