Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Фрэнк Раттрей Лилли (27 маусым 1870 жыл – 5 қараша 1947 жыл) – американдық зоолог және эмбриологияны зерттеудің алғашқы пионері. Лилли Канаданың Онтарио провинциясының Торонто қаласында дүниеге келген. 1891 жылы ол Массачусетс штатындағы Вудс-Хол теңіз биологиялық зертханасында (MBL) жазғы оқу үшін АҚШ-қа көшті. Лилли өмір бойы зертханамен байланыста болып, 1908 жылы оның директоры болды. Оның еңбегінің арқасында MBL толық уақытты мекемеге айналды. Лилли 1900 жылы Чикаго университетінде доцент болып тағайындалды. 1910 жылы зоология кафедрасының меңгерушісі, ал 1931 жылы биологиялық ғылымдар бөлімінің деканы болды. Оның зерттеулері эмбриология саласының дамуына зор үлес қосты. Ол калийдің жасуша дифференциациясына тигізетін әсерін анықтады және еркін мартиннің биологиялық механизмдерін ашты. Лилли Вудс-Хол океанографиялық институтын құруға белсенді қатысты және оның алғашқы президенті болды. Ол сондай-ақ Ұлттық ғылым академиясының және АҚШ Ұлттық зерттеулер кеңесінің төрағасы қызметін атқарды. Ол Америка философиялық қоғамының және Америка өнер және ғылым академиясының сайланған мүшесі де болды.
Frank Rattray Lillie (June 27, 1870November 5, 1947) was an American zoologist and an early pioneer of the study of embryology. Born in Toronto, Ontario, Canada, Lillie moved to the United States in 1891 to study for a summer at the Marine Biological Laboratory (MBL) in Woods Hole, Massachusetts. Lillie formed a lifelong association with the laboratory, eventually rising to become its director in 1908. His efforts developed the MBL into a full time institution. Lillie was appointed an assistant professor at the University of Chicago in 1900. He was named Chairman of the Department of Zoology in 1910 and Dean of the Division of Biological Sciences in 1931. His research there was instrumental in the development of the field of embryology. He identified the influence of potassium on cell differentiation and elucidated the biological mechanisms behind free martins. Lillie was instrumental in founding the Woods Hole Oceanographic Institution and served as its first president. He also served at times as the chairman of the National Academy of Sciences and the United States National Research Council. He was also an elected member of both the American Philosophical Society and the American Academy of Arts and Sciences.
Өмірбаян
Фрэнк Раттрей Лилли 1870 жылдың 27 маусымында Канаданың Онтарио штатындағы Торонто қаласында дүниеге келген. Оның әкесі оптомдық дәріханашы және бухгалтер болған. Жастық шағында лабораториялық мектепте оқығаннан кейін Лилли Торонто университетіне түсті. Бастапқыда теологияны оқығысы келген Лилли Роберт Рамзи Райт пен Арчибальд Макалумның ықпалына ілікті, олар Лиллиді эндокринология мен эмбриологияны зерттеуге баулыды. Лилли 1891 жылы бітіріп, АҚШ-қа көшті. Ол Массачусетс штатының Вудс-Холдағы Теңіз биологиялық зертханасында (MBL) жазғы стажерлікке орналасып, кейін Кларк университетінің зоология факультетінде Чарльз Отис Уитменнің басшылығымен оқыды. 1892 жылы Уитмен оны жаңадан құрылған Чикаго университетіне шақырды. 1894 жылы (24 жасында) ол зоология ғылымдарының докторы дәрежесін summa cum laude деген жоғары бағамен алды. 1894-1899 жылдары Мичиган университетінде зоология пәнінің оқытушысы болды. 1902 жылы Лилли Рокфеллер қорының, Нью-Йорк Карнеги корпорациясының, Жалпы білім беру кеңесінің және қайнағасы Чарльз Ричард Крейннің өкілдерін мекемені қаржылық тұрғыдан қолдау көрсетуге көндірді. 1908 жылы Уитмен зоология кафедрасының төрағасы болып зейнетке шыққаннан кейін Лилли оның орнына лаборатория директоры болды. Ол бұл лауазымда 1925 жылға дейін қызмет етті, содан кейін MBL сенімгерлер кеңесінің президенті болып тағайындалды. Ол институтты жазғы демалыс орнынан ұзақ мерзімді ғылыми-зерттеу орталығына айналдырды. 1925 жылы Ұлттық ғылым академиясының (NAS) отырысында Лилли ұлттық океанографиялық ұйым құру үшін комитет құруды ұсынды. NAS Лилли қаражат жинаса келісім берді. Рокфеллер қорынан 3 миллион долларлық грант алғаннан кейін Лилли 1930 жылы Вудс-Хол океанографиялық институтын құрды. Ол оның бірінші президенті болып тағайындалды және 1939 жылға дейін осы қызметте болды. Лилли 1940 жылы NAS-тан Александр Агассиз медалімен марапатталды. 1919 жылы Америка зоологтар қоғамы Лиллиді ұйымның АҚШ Ұлттық зерттеулер кеңесінің (NRC) биология және ауыл шаруашылығы бөліміне өкілі етіп тағайындады. Үш жылдан кейін ол бөлім төрағасы болды. 1935 жылдан 1939 жылға дейін ол NAS президенті болды. 1935-1936 жылдары NRC төрағасы да болды. Лилли соңғы институттың стипендиялық кеңесінде мерзімі біткеннен кейін де бірнеше жыл қызмет етті. Лиллидің төрт қызы және үш ұлын асырап алды. Ол 1947 жылдың 5 қарашасында Чикагода қайтыс болды. MBL кампусындағы ғимарат Лиллинің құрметіне аталған. 1976 жылдың 11 мамырында Ұлттық саябақтар қызметі Чикагодағы Лиллинің үйін Ұлттық тарихи ескерткіш деп таныды.
Frank Rattray Lillie was born on June 27, 1870, in Toronto, Ontario, Canada. His father was a wholesale druggist and accountant. After attending a laboratory school as a youth, Lillie enrolled at the University of Toronto. Originally intending to study theology, Lillie came under the tutelage of Robert Ramsay Wright and Archibald Macallum, who influenced Lillie to study endocrinology and embryology. Lillie graduated in 1891 and moved to the United States. He accepted a summer position at the Marine Biological Laboratory (MBL) in Woods Hole, Massachusetts, then became a fellow in zoology at Clark University, where he studied under Charles Otis Whitman. In 1892 he was lured by Whitman to the newly founded University of Chicago. In 1894 (at the age of 24) he received the degree of Doctor of Philosophy in Zoology summa cum laude. Between 1894 and 1899 he was instructor of zoology at University of Michigan. In 1902, Lillie was able to convince representatives from the Rockefeller Foundation, Carnegie Corporation of New York, General Education Board, and brother in law Charles Richard Crane to provide the institution with financial support. After Whitman retired in 1908 to chair the zoology department, Lillie took his place as the director of the laboratory. He held this position until 1925, when he was appointed the president of the MBL board of trustees. He is credited with transforming the institution from a summer retreat to a long term research institution. At a 1925 meeting of the National Academy of Sciences (NAS), Lillie suggested that a committee be formed to begin a national oceanography organization. The NAS agreed if Lillie could raise funds for its establishment. With a $3 million grant from the Rockefeller Foundation, Lillie was able to establish the Woods Hole Oceanographic Institution in 1930. He was named its first president and served in this role until 1939. Lillie was awarded the Alexander Agassiz Medal by the NAS in 1940 for his efforts. The American Society of Zoologists named Lillie the organization's representative to the United States National Research Council (NRC) Division of Biology and Agriculture in 1919. Three years later, he was named the chair of the division. From 1935 to 1939 he was served as President of the NAS. From 1935 to 1936, he was also Chairman of the NRC. Lillie served on the fellowship board of the latter institution for several years after his term expired. Lillie had four daughters and adopted three sons. He died in Chicago on November 5, 1947. A building on the MBL campus is named after Lillie. On May 11, 1976, the National Park Service recognized Lillie's house in Chicago as a National Historic Landmark.
Зерттеу
Лили зерттеуін бастағанда, эмбриология әлі салыстырмалы түрде жаңа ғылым саласы еді. 1901 жылы Лили осы тақырыптағы алғашқы маңызды еңбегін жариялады. Жұмыртқаларды калийдің қалыптан тыс концентрациясына ұшыратқаннан кейін, Лили митоз жүрмей тұрып, сегменттелмеген жұмыртқалардың жасушалық дифференциацияға түсетінін байқады. 1919 жылы Лили сол кезге дейінгі зерттеулерінің қорытындысын "Ұрықтандыру мәселелері" еңбегінде баяндады, онда ұрықтандыру – уақыты белгілі және қайтымсыз процестер тізбегі деген тұжырымға келді. Лили сондай-ақ жыныстық ерекшеленуде жыныс гормондарының зерттелуіне үлес қосты. Ол 1917 жылы "Science" журналында "Бос мартин теориясы" атты мақаласын жариялады, онда қандағы жыныс гормондары дифференциацияны реттейтінін көрсетті. Жыныс мүшелері жоқ, сүйсіз аналық сиырлар – "бос мартин" мал өсірушілер үшін қызығушылық тудырды. Лили егіздердің бірдей плацентадан дамыған жағдайында "бос мартин" пайда болатынын анықтады. Осы кезде еркек егізден шыққан гормондар аналық егізбен бөлісіп, оның репродуктивті жүйесінің дамуын тежейді.
Embryology was still a relatively new field when Lillie began his studies. In 1901, Lillie published his first major work on the subject. After exposing eggs to abnormal concentrations of potassium, Lillie noted that unsegmented eggs underwent cellular differentiation in the absence of mitosis. In 1919, Lillie summarized his findings to that point in Problems of Fertilization, where he concluded that fertilization was a series of timed and irreversible events. Lillie was also a pioneer in the study of sex steroids in sexual differentiation. He published "The Theory of the Free martin" in Science in 1917, which found that sex steroids in the blood controlled differentiation. Free martins, sterile female cows born without sex organs, were a perplexing issue for cattle ranchers. Lillie found that free martins formed when twins shared the same placenta. The hormones from the male twin would then be shared with the female, stunting the growth of her reproductive system.
Эвгеника
Лилли американдық евгеника қозғалысына әр түрлі деңгейде қатысты: ол Чикаго қаласындағы евгениканы зерттеу қоғамының мүшесі, Екінші халықаралық евгеника конгресі комитетінің мүшесі болды және АҚШ евгеника комитетінің консультативтік кеңесінде қызмет етті. https://embryo.asu.edu/pages/frank_rattray_lillie_1870_1947
Lillie was involved in the American eugenics movement at multiple levels: he was member of Chicago's Eugenics Education Society, he was a committee member of the Second International Eugenics Congress, and he served on the advisory council for the Eugenics Committee of the United States. https://embryo. asu. edu/pages/frank rattray lillie 1870 1947
Лиллидің көрнекті ғалым ретіндегі мәртебесі евгениканы қолдауға және оны қабылдануына көмектескен болуы мүмкін. https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/10999949.2016.1230821
Lillie's status as a first rate scientist likely helped to legitimize eugenics. https://www. tandfonline. com/doi/abs/10.1080/10999949.2016.1230821