Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Этика философиясы
Ethical philosophy
Ағартулы жеке мүдде – бұл этикадағы философия, онда басқалардың (немесе олар жататын топтардың) мүдделерін ілгерілету үшін әрекет ететін адамдардың соңында өздерінің жеке мүдделеріне қызмет ететіні айтылады. Бұл көбінесе жеке адам, топ немесе тіпті коммерциялық ұйымның "жақсылық жасау арқылы өзін жақсарту" деген сеніммен білдіріледі. Ағартулы жеке мүдде термині осы типтегі мінез-құлықты ақтау үшін неоклассикалық экономикалық теорияның идеологиялық немесе семантикалық құралы ретінде сынға ұшырады. Ол жеке және қоғамдық қатынастарды құруға қолайсыз жеке мүдделердің бір түрі деп есептеледі, себебі стандартты рационалды таңдау моделіндегі жеке мүдделердің анықтамасы сияқты, ол адамның мінез-құлқын этикалық, психологиялық және танымдық тұрғыдан сипаттауға жеткіліксіз.
Enlightened self interest is a philosophy in ethics which states that persons who act to further the interests of others (or the interests of the group or groups to which they belong) ultimately serve their own self interest. It has often been simply expressed by the belief that an individual, group, or even a commercial entity will "do well by doing good". The term enlightened self interest has been criticised as a mere ideological or semantic device of neoclassical economic theory to justify this type of behaviour. It has been considered at best a variant of self interest that is unsuitable for the establishment of personal and public relations, because like the definition of self interest in the standard rational choice model, it fails to characterise human behaviour ethically, psychologically and cognitively.
Өз мүддесін ойлау
Ағартылған жеке мүддеге қарама-қарсы қарапайым ашкөздік немесе "ағартылмаған жеке мүдде" тұжырымы, онда көпшілік немесе барлық адамдар өздерінің мойыншола өзімшілдігімен әрекет еткен жағдайда, топ қақтығыстардың салдарынан зиян көреді, ынтымақтастық болмауынан тиімділік пен өнімділік төмендейді, сондай-ақ әрбір адам өз мүддесін қорғауға жұмсайтын шығын артады. Егер мұндай топтан кездейсоқ адам таңдалса, онда осы топтық этикадан пайда табуы екіталай. Ашкөздік философиясынан материалдық тұрғыдан пайда көретін адамдар болуы мүмкін, бірақ ағартылған жеке мүддені қолдайтындар олардың азшылық екенін, ал адамдардың көпшілігі қарапайым, ағартылмаған өзімшілдік философиясынан жалпы сомалық жеке шығынға ұшырайды деп санайды. Ағартылмаған жеке мүдде жалпыға ортақ игіліктердің трагедиясына әкелуі мүмкін.
In contrast to enlightened self interest is simple greed, or the concept of "unenlightened self interest", in which it is argued that when most or all persons act according to their own myopic selfishness, the group suffers loss as a result of conflict, decreased efficiency and productivity because of lack of cooperation, and the increased expense each individual pays for the protection of their own interests. If a typical individual in such a group is selected at random, it is not likely that this person will profit from such a group ethic. Some individuals might profit, in a material sense, from a philosophy of greed, but it is believed by proponents of enlightened self interest that these individuals constitute a small minority and that the large majority of persons can expect to experience a net personal loss from a philosophy of simple unenlightened selfishness. Unenlightened self interest can result in the tragedy of the commons.
Алтын ереже
Өзін-өзі бағалаудың ақылға қонымдылығы Алтын ережемен байланысты: қарапайым түрде басқаларға өзің қалағандай қарым-қатынас жасау. Мысалы, "Мен ұрлық жасамаймын, себебі егер мен ұрлық жасасам, басқалар да менің үстімнен ұрлық жасауы мүмкін, ал ұрлыққа толы қоғамның құрылуы маған зиян келтіреді" деген логикалық тұжырым жасауға болады. Бұл сондай-ақ, Ұлы міндеттің екінші бөлігімен де байланысты: "Қоршағандарыңды өзіңді сүйгендей сүй!"
Enlightened self interest is related to the Golden Rule: simply acting toward all others the way one wants them to act toward oneself. The reasoning, for example, is "I will not steal because if I steal then others may steal from me and the creation of a thieving society will likely hurt me". It is also related to the second part of the Great Commandment, "Love your neighbor as yourself".
Келесіден кейінге қалдырылған сыйақы
Ақылға қонымды өзін-өзі қызықтыру ұзақ мерзімді пайдаға, ал қысқа мерзімді пайдаға қарағанда маңыздырақ. Адам ақылға қонымды өзін-өзі қызықтыруды іздегенде, ұзақ мерзімді мүддесін арттыру үшін қысқа мерзімді мүддесінен бас тартуы мүмкін. Бұл – қанағатты кейінге шегерудің бір түрі. Адам жеке мүддесін қанағаттандыруды кейінге қалдырып, басқалардың мүдделерін іске асыруына кедергі келтірмеуі мүмкін. Адам өзінің жеке мүддесінен бас тартуға мәжбүр болуы мүмкін, себебі ол өзімен байланысты адамдар тобымен жақсы қарым-қатынас құруға ұмтылады. Мысалы, саудагер клиенттеріне саясат талаптарынан асып түсетін жомарттық көрсетсе, ұзақ мерзімде пайдасын арттыруы мүмкін, мысалы, саясатта міндетті емес жағдайларда тауарды қайтаруға келісу және төленген соманы қайтару арқылы. Осылай істеу арқылы олар қысқа мерзімді пайдадан айырылуы мүмкін, бірақ ақылға қонымды, адал және жомарт саудагер ретінде беделді болғандықтан, ақырында сауда көлемі артып, табысқа ие болулары мүмкін.
Enlightened self interest also has implications for long term benefits as opposed to short term benefits to oneself. When an individual pursues enlightened self interest that person may sacrifice short term interests to maximize long term interests. This is a form of deferred gratification. An individual may choose to forsake pursuing immediate gratification by supporting and not interfering with others' pursuit of self interest. An individual may have to sacrifice his immediate self interest for the purpose of a positive relationship to a group of individuals to which he relates. For example, a merchant likely will maximize profit over the long term if they choose to be generous to their customers in a manner beyond the requirement of policy, say, in accepting returns and refunding the purchase price when not required to by explicit policy. By doing so, they may lose short term gain but likely will eventually profit from increased business volume as they gain a reputation for being reasonable, honest, and generous.
Өзін-өзі аямаушылық
Өзін-өзі қызықтыру альтруизмнен де өзгеше, себебі альтруизм адамдарды өз мүдделерінен кейін қалып, басқалардың мүддесі үшін әрекет етуге шақырады, сондай-ақ болашақта өзіне ешқандай материалдық пайда күтпейді. Өзін-өзі қызықтыруды қолдайтындардың кейбіреулері таза альтруизм де тиімсіздікке ұшыратады деп санайды.
Enlightened self interest is also different from altruism, which calls for people to act in the interest of others often at the expense of their own interests and with no expectation of material benefit for themselves in the future. Some advocates of enlightened self interest might argue that pure altruism promotes inefficiency as well .
Рационалды өзімшілдік
Рационалды өзімшілдік – Айн Рэндтің объективистік философиясымен байланысты термин, ол адамның өзінің әл-ауқатын қамтамасыз етуге, өзін-өзі жетілдіруге және жеке басының игілігі үшін мақсаттарға жетуге жасаған тыраны білдіреді. Рационалды өзімшілдікке назар аудару, ағартылған жеке мүддеге қарағанда көбірек өзіне-өзіне бағытталған болып есептеледі (топқа немесе қоғамға пайдасы мүмкін туынды нәтиже), ал ағартылған жеке мүдде көбірек топқа бағытталған (ал өзіне пайдасы туынды нәтиже болуы мүмкін). Кейбір авторлар бұл тұжырым эгоизмді моральдық принцип деңгейіне көтереді деп санайды.
Rational selfishness is a term generally related to Ayn Rand's Objectivist philosophy, which refers to a person's efforts to look after their own well being, to cultivate the self, and achieve goals for the good of the self. The focus in rational selfishness might be considered to be more self directed (where the benefit to the group or society is a possible by product) than the focus of enlightened self interest which is more group directed (and the benefit to oneself might be more of the by product). Some authors say that this concept elevates egoism to the level of a moral principle.