Кіріспе

Шахмат ашылысы

Нимзович-Ларсен шабуылы (сондай-ақ Нимзо Ларсен шабуылы, Ларсен ашылысы және патшайымның фианкетто ашылысы деп те аталады) – әдетте 1. b3 жүруімен басталатын шахмат ашылысы, бірақ кейде 1. Nf3 және одан кейін 2. b3 арқылы да енгізіледі. Флангтан басталатын 1. b3 жүруі, гипермодерн стильде орталықты бақылауға көмектесетін және қараның қозғалысына қысым түсіретін фианкетто жасауға дайындалады.

Шахмат ашылыстары энциклопедиясында A01–A06 кодтарымен жіктеледі.

Тарих

Нимзович-Ларсен шабуылының ең алғашқы шебер деңгейіндегі өкілі 1870 жылдары кейде осы жолмен ашылған күшті ағылшын әуесқой Джон Оуэн болды – ол негізінен Оуэннің қорғанысын ойнады, 1. e4 b6, қолында бір мүмкіндікпен. 1920 және 30-жылдары Арон Нимзович 1. b3-ты сынап көрді, бірақ көбінесе 1. Nf3 d5 2. b3 жүріс ретін қолданды, әдетте Нимзо үнді қорғанысына ұқсас позицияларға жетті (мысалы, 2...Nf6 3. Bb2 c5 4. e3 Nc6 5. Bb5 соңынан). Даниялық гроссмейстер (GM) Бент Ларсен 1968 және 1972 жылдар аралығында 1. b3 жиі ойнады, бірақ 1970 жылы Белградта өткен КСРО-ға қарсы әлемнің қалған бөлігінің матчында Ларсен бұл жүріспен әлем чемпионы Борис Спаскиге қарсы ойнап, 17 жүрісте жеңілді. Нимзович-Ларсен шабуылына Бобби Фишер қызығушылық танытты, ол 1970 жылы 1. b3-ты бес рет қолданды. Дегенмен, бұл ашылудың ұзақ мерзімді көрнекті өкілі – советтік GM Владимир Багиров болды, ол 1976 мен 2000 жылдар аралығында шамамен 100 рет 1. b3 ойнады және үлкен жетістікке қол жеткізді (шамамен 54% жеңіс және 38% теңдік). Соңғы жылдары осы ашылудың мамандары болып чех GM Павел Блатный және армян GM Арташес Минасян есімдері аталады. Нимзович-Ларсен шабуылы кейде супер-GM деңгейіндегі онлайн блиц турнирлерінде, оның ішінде Хикару Накамура, Магнус Карлсен, Ричард Рапорт, Ян Непомнящий, Владислав Артемьев және Баадур Жобава сияқты ойыншылар тарапынан күтпеген қару ретінде қолданылады.

Вариациялар

Егер қара 1. b3-ге 1…e5-пен жауап берсе, ақтың екі мүмкіндігі бар: d5-ке рұқсат беру немесе одан бас тарту. Басты таңдау – қараға классикалық e5/d5 құрамын жасауға мүмкіндік беріп, кейіннен оны әлсірету арқылы нағыз гипермодерн стильде өрнектеу. Мысалы: 1. b3 e5 2. Bb2 Nc6 3. e3 d5 4. Bb5 (Bxc6+ және Bxe5 қауіпті), 4…Bd6 5. f4 (e5 пешкасына тағы да шабуыл жасайды, оны Bxf7-мен жеңгендіктен ала алмайды) және енді 5…Qe7 немесе 5…f6 (екі жағдайда да пешканы қайта қорғау). Бұл партияның барысы Оуэннің ашылу туралы бастапқы идеясына сай келеді. Ақ d5-ті басып алуға тырысуға да болады, бұл кері Сицилия қорғанысының стиліне ұқсайды, яғни: 1. b3 e5 2. Bb2 Nc6 3. c4 (суретті қараңыз). Бұл жағдайда қаралар ашық Сицилия қорғанысы (мысалы, 3…Nf6 4. e3 d5 5. cxd5 Nxd5) немесе жабық Сицилия қорғанысы (мысалы, 3…g6 4. e3 Bg7 5. Nf3, содан кейін f5 және/немесе Nf6) таңдауына ие. 3. c4-тен кейін ашылуды ағылшын ашылуымен (1. c4) теңестіруге болады, бірақ мұндай жағдайлар көбінесе 1. b3 жүрісінен кейін ғана туындайды. Бұл вариацияда ақ, Сицилия қорғанысы (1. e4 c5) 1. e4-ке ең жақсы жауаптардың бірі болғандықтан, бір қосымша жүріспен Сицилия қорғанысының позициясын алу артықшылықты береді деп санайды. Дегенмен, Сицилия қорғанысында қаралар көбінесе b6/Bb7 ойнамайды, ал фианкетто жасалса, ол әдетте кеңейтілген формада (мысалы, a6/b5/Bb7) жасалады. 1. b3 e5 2. Bb2 Nc6 3. c4 Nf6 4. e3 d5 5. cxd5 Nxd5 партиясы Паульсен Сицилиясынан шыққан тыныш «кірпіш» (Hedgehog) типті позицияға ұқсауы мүмкін. Қараның бірінші жүрісіне оралып келсек, егер қара 1. b3-ге 1…d5-пен жауап берсе, ақ тағы да екі мүмкіндікке ие: e5-ке рұқсат беру немесе одан бас тарту. Егер e5-ке рұқсат берілсе, онда жоғарыда көрсетілген позицияларға көшу мүмкін. Егер ақ e5-ті болдырмауды шешсе, мысалы, 2. Bb2 c5 3. e3 Nc6 4. Nf3, онда партия көбінесе 4…Nf6 5. Bb5 (сурет) позициясынан кері Nimzo-Indian қорғанысына ұласады. Мұндай позиция көбінесе 1. Nf3 жүрісінен (мысалы, 1. Nf3 d5 2. b3 және т.б.) туындайды және Нимзовичтің ашылуды түсінуін көрсетеді. Nimzo-Indian қорғанысы 1. d4-ке қарсы танымал қорғаныс, ал бұл жағдайда ақ бір темп артық позицияға ие болады. Жоғарыдағы жазбалар Нимзович-Ларсен шабуылының үш типтік бағытын көрсетеді: 1) e5/d5 орталығына қарсы ойнау, 2) e5-ке рұқсат беру, бірақ d5-ке қарсы күресу және 3) d5/c5 орталығына қарсы ойнау. Қараның басқа алғашқы жүрістері (мысалы, 1…Nf6, 1…c5 және 1…e6) бұрын қарастырылған e5/d5 немесе d5/c5 позицияларына көшуі мүмкін. Басқа қара құрылымдары аққа ашылуды басқаруда көбірек еркіндік береді. Мысалы, егер қара 1. b3 e5 2. Bb2 d6 таңдаса, ақ (a) e3 және Ne2 арқылы жалғастыра алады, содан кейін қара орталығына d4 немесе f4 арқылы қарсы шығады, қара қалай жалғасқанына байланысты, немесе (b) c4, ашылуды кері жабық Сицилия қорғанысы немесе ағылшын ашылуының түрі ретінде қарастырады. Қара үшін қол жетімді бір тәуелсіз мүмкіндік – d5, Bf5, Nf6, e6, c6 және т.б. жүрістерімен Лондон жүйесінің кері нұсқасын ойнау. Бұл жағдайда ақ тактиканы өзгертіп, e2–e4 жүрісін (d3, Nd2 және Bg2 арқылы) күштеп өткізіп, қараның тұрақты құрылымын бұзуға тырысуы мүмкін. Мысалы, 1. b3 d5 2. Bb2 Bf5 3. d3 e6 4. Nd2 Nf6 5. g3 Be7 6. Bg2 h6 7. e4 Bh7 гиппопотам құрылымына ұқсас позицияға жетеді.

Қозғалыс тәртібі: 1.b3 немесе 1.Nf3/2.b3

Нимцович-Ларсен шабуылын 1. b3 жүріс тәртібімен немесе 1. Nf3/2. b3 жүріс тәртібімен ойнау мәселесі, ең соңында, талғамға байланысты нәрсе. 1. Nf3 жүріс тәртібі қараның мүмкіндіктерін шектеуге және ойынды ақтардың жоғары бағаланатын позицияларына бағыттауға негізделген болуы мүмкін. Ал 1. b3 жүріс тәртібі керісінше, көбірек әртүрлілік пен a1–h8 диагоналіндегі трюктер мен тұзақтарға кеңірек мүмкіндік береді. Сондай-ақ, бұл қараға беймәлім позицияларға әкелуі мүмкін. Мысалы, 1. Nf3 d5 2. b3-дан кейін, ақ түспен 1. d4 ашқан кез келген қара ойыншы кері Нимцо-үнділік позициясын ойнау үшін қажетті стратегиялық ескертулер туралы біраз хабардар болуы мүмкін. 1. b3 e5 2. Bb2-ден кейін, алайда, қаралардың Оуэн қорғанысында ақтар сияқты салыстырмалы позицияларға көп тәжірибесі болмауы мүмкін, бұл жағдайда түстер ауысады және қара бір жүріс қалып қояды. 1. b3 сызықтарының көпшілігі тек теориялық тұрғыдан бағаланса да, 1. b3 ойнаушысы тәжірибеде, әсіресе қысқа уақыт бақылауында артықшылыққа ие болады. Джейкобс пен Тейт 1. b3 жүріс тәртібінің қосымша артықшылығы – көптеген жағдайларда ақтың f4 әлі де ойнауға болатындықтан, көбірек нұсқалары бар екенін атап өтті. Бұл, әсіресе, 1. Nf3 d6 2. b3 немесе 1. Nf3 Nc6 2. b3 сияқты жағдайлармен салыстырғанда маңызды, онда қара 2...e5 ойнай алады, ал ақ f4 және Nf3 екеуімен e5-ке шабуылдау мүмкіндігі болған кездегі позицияларға өтеді. Джейкобс пен Тейт сондай-ақ 1. Nf3 жүріс тәртібінің қараға 1...g6 ойнауға мүмкіндік беретінін, бұл аққа 2. b3 жалғастыруға жол бермейтінін атап көрсетті.

Ойындардың мысалы

Нимзович vs. Шпильман, Нью-Йорк 1927 1. Nf3 d5 2. b3 c5 3. Bb2 Nc6 4. e3 Nf6 5. Bb5 Bd7 6. O-O e6 7. d3 Be7 8. Nbd2 O-O 9. Bxc6 Bxc6 10. Ne5 Re8 11. f4 Nd7 12. Qg4 Nxe5 13. Bxe5 Bf6 14. Rf3 Bxe5 15. fxe5 Qc7 16. Qh5 h6 17. Raf1 g6 18. Qxh6 Qxe5 19. Rf6 Qh5 20. Qxh5 gxh5 21. Nf3 Rc7 22. Rh6 f6 23. Nh4 Be8 24. Rhxf6 Rxf6 25. Rxf6 Re7 26. Kf2 Kg7 27. Rf4 Bd7 28. Ke2 e5 29. Rf5 Re8 30. Rf2 e4 31. Rf4 Re5 32. Kd2 b5 33. g3 Bh3 34. d4 cxd4 35. exd4 Rg5 36. c3 a5 37. Rf2 a4 38. Ke3 a3 39. Rc2 Bf1 40. Rc1 Bd3 41. Ng2 Rf5 42. Nf4 Kf7 43. Rd1 Ke7 44. Nxd3 exd3 45. b4 Kd6 46. Kxd3 Rf2 47. Rd2 Rf3+ 48. Kc2 Ke6 49. Re2+ Kd6 50. Kb3 Rd3 51. Re5 h4 52. gxh4 Rh3 53. Rh5 Kc6 54. Rh6+ Kb7 55. h5

Ларсен vs. Эли, Гастингс 1972 1. b3 e5 2. Bb2 Nc6 3. e3 Nf6 4. Bb5 d6 5. Ne2 Bd7 6. O-O Be7 7. f4 e4 8. Ng3 O-O 9. Bxc6 bxc6 10. c4 d5 11. Nc3 Re8 12. Rc1 Bg4 13. Nce2 Nd7 14. h3 Bxe2 15. Qxe2 Nc5 16. Qg4 g6 17. f5 Nd3 18. fxg6 hxg6 19. Rf1 Bf6 20. Bxf6

Кин vs. Ковачевич, Амстердам 1973 1. Nf3 d5 2. b3 Bg4 3. Bb2 Nd7 4. g3 Bxf3 5. exf3 Ngf6 6. f4 e6 7. Bg2 Be7 8. O-O O-O 9. d3 a5 10. a4 c6 11. Nd2 b5 12. Qe2 bxa4 13. Rxa4 Nb6 14. Ra2 a4 15. Rfa1 axb3 16. Rxa8 Nxa8 17. Nxb3 Nb6 18. f5 exf5 19. Nd4 Qd7 20. Bh3 g6 21. Bxf5 gxf5 22. Ra7 Qxa7 23. Nxc6 Qd7 24. Nxe7 Kg7 25. Qh5 1–0

Баадур Жобава vs. Юй Янъи, Tata Steel Challengers 2014 1. b3 d5 2. Bb2 Bf5 3. e3 e6 4. h3 h6 5. Nc3 Bh7 6. d4 Nf6 7. Bd3 Bxd3 8. Qxd3 Nbd7 9. O-O O-O 10. Nge2 O-O 11. g4 c5 12. dxc5 Qe7 13. Rhg1 Nxc5 14. Qd4 Nce4 15. Nxe4 dxe4 16. g5 hxg5 17. Qe5 Rfd8 18. Rxd8+ Rxd8 19. Qxg5 Ne8 20. Qe5 f5 21. Nf4 Ba3 22. Rg6 Bxb2+ 23. Kxb2 Rd6 24. Rxe6 Rxe6 25. Qxe6+ Qf7 26. h4 Qxe6 27. Nxe6 Nf6 28. Kc3 Ng4 29. Nd8 b6 30. Nc6 Nxf2 31. Kd4 Kf7 32. Nxa7 Ke6 33. Nc8 Ng4 34. Nxb6 Ne5 35. h5 1–0

ЭКО кодтары мен енгізілген ережелер

A01 – 1. b3
A02 – 1. f4 Nf6 2. b3
A03 – 1. f4 d5 2. Nf3 Nf6 3. e3 e6 4. b3
A03 – 1. f4 d5 2. Nf3 Nf6 3. e3 g6 4. b3
A04 – 1. Nf3 f5 2. b3
A04 – 1. Nf3 c5 2. b3
A05 – 1. Nf3 Nf6 2. b3
A06 – 1. Nf3 d5 2. b3